Πού η βιοποικιλότητα κινδυνεύει περισσότερο

Τοπία με υψηλής αξίας βιοποικιλότητα

Τα έργα ηλιακής ενέργειας σε μεγάλη κλίμακα μπορούν να καλύπτουν μεμονωμένα και σωρευτι-κά μεγάλες περιοχές.¹⁰² Μερικές φορές απαιτούν επίσης νέες γραμμές ηλεκτρικής ενέργειας σε μη κατακερματισμένα οικοσυστήματα και τοπία. Έτσι, η εν λόγω αλλαγή και η διαταραχή του εδάφους μπορούν να προκαλέσουν σημαντικές σε έκταση απώλειες και κατακερματισμό των οικοτόπων, γε-γονός που προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία σε περιοχές με υψηλής αξίας βιοποικιλότητα,¹⁰³ που μπορεί να περιλαμβάνουν προστατευόμενες περιοχές, περιο-χές σημαντικής βιοποικιλότητας ή περιοπεριο-χές ιδιαίτε-ρης σημασίας για τους απειλούμενους πληθυσμούς πανίδας και χλωρίδας, συμπεριλαμβανομένων των περιοχών που χαρακτηρίζονται ως Κρίσιμο Ενδιαίτημα ή Φυσικός Βιότοπος¹⁰⁴ (Ενότητα 3).

Άνυδρα οικοσυστήματα

Τα άνυδρα περιβάλλοντα είναι συχνά τα πλέον κα-τάλληλα για ηλιακά έργα σε ό, τι αφορά τη συλλογή ηλιακής ενέργειας. Σε σύγκριση με τους φωτοβολ-ταϊκούς σταθμούς, οι θερμοηλιακοί σταθμοί CSP χρησιμοποιούν συνήθως μεγαλύτερο ποσοστό των διαθέσιμων υδάτινων πόρων, ^,105 επηρεάζοντας έτσι τη βιοποικιλότητα που εξαρτάται από τα υδάτινα συστήματα ή τα υπόγεια ύδατα και τις σημαντι-κές υπηρεσίες οικοσυστήματος. Οι επιπτώσεις

θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν: α) απώλεια ενδιαιτημάτων, κατακερματισμό και ξήρανση των υδάτινων σωμάτων και β) απώλεια ενδιαιτημάτων εξαρτώμενα από τα υπόγεια ύδατα από όπου μεγά-λες ποσότητες ύδατος αφαιρούνται για τη λειτουρ-γία των πάρκων.¹⁰⁶

Πτηνά

Εκτός από την απώλεια των οικοτόπων, οι πιθανές επιπτώσεις των υποδομών ηλιακών πάρκων στα πτηνά περιλαμβάνουν συγκρούσεις με τις υποδο-μές του έργου (κάτοπτρα, φωτοβολταϊκά πάνελ, κτίρια, γραμμές μεταφοράς) και, ενδεχομένως, καύση σε μονάδες ηλιοθερμικών CSP (Πίνακας 4-1).

Ωστόσο, τα αρχικά στοιχεία δείχνουν ότι ο κίνδυνος πρόσκρουσης που ενέχουν τα φωτοβολταϊκά πάνελ είναι πιθανόν χαμηλός σε σύγκριση με αυτόν που θέτουν οι γραμμές μεταφοράς.¹⁰⁷ Μέχρι σήμερα, υπάρχουν ελάχιστα στοιχεία που να υποστηρίζουν την ύπαρξη του «φαινομένου λίμνης», όπου τα πουλιά μπερδεύουν τα φωτοβολταϊκά πάνελ με υδάτινα συστήματα.¹⁰⁸

Όσον αφορά τη πρόσκρουση σε γραμμές μετα-φοράς, τα είδη με μεγάλο βάρος φτερών (δηλαδή αναλογία βάρους με έκταση φτερών) διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο λόγω της χαμηλής ικανότητας τους για ελιγμούς. Παραδείγματα περιλαμβάνουν τους αγριόγαλους, γερανούς, πελαργούς, χήνες, κύκνους, αετούς και γύπες. Τα σμήνη πτηνών, η μετανάστευση και η νυκτερινή δραστηριότητα συνδέονται όλα με υψηλά επίπεδα πρόσκρουσης

56

109 Bernardino et al. (2018).

110 Dixon et al. (2018).

111 Βλ. βιβλιογραφία που αναφέρεται στους Harrison et al. (2016).

112 Montag et al. (2016).

113 Horváth et al. (2010).

114 Αυτόθι.

115 Harrison et al. (2016).

116 Εκτιμώμενα στοιχεία στους Parker et al. (2018). Περίπου το 52% των συνολικών επιπτώσεων που καταγράφηκαν οφειλόταν

Ηλιακή ενέργεια - Δυνητικές επιπτώσεις και προσεγγίσεις μετριασμού

Μετριασμός Επιπτώσεων στη Βιοποικιλότητα κατά την Ανάπτυξη Ηλιακών και Αιολικών Πηγών Ενέργειας

57

138.600 θανάτους πτηνών.¹¹⁸ Ωστόσο, η έκταση και η δριµύτητα αυτών των επιπτώσεων στη

118 Walston et al. (2016).

119 Lovich & Ennen (2011).

βιωσιμότητα του πληθυσμού των ειδών απαιτεί περαιτέρω μελέτη.¹¹⁹

4.3 Μετριασμός στο στάδιο σχεδιασμού έργου

4.3.1. Έπισκόπηση

Το στάδιο σχεδιασμού του έργου αρχίζει συνήθως μόλις εντοπιστεί μια τοποθεσία και ληφθεί η από-φαση για επένδυση στην ανάπτυξή του (Ενότητα 3). Ο έλεγχος των κινδύνων και των ευκαιριών ή/

και η επανεξέταση των υφιστάμενων στρατηγικών αξιολογήσεων στο πλαίσιο των αρχικών σταδίων σχεδιασμού του έργου είναι θεμελιώδους σημασί-ας για την αποφυγή της τοποθέτησης των έργων σε ευαίσθητες περιοχές (Ενότητα 3.4). Ο μηχανι-κός σχεδιασμός λαμβάνει υπόψη το μέγεθος του ηλιακού σταθμού, τον τύπο φωτοβολταϊκής ή ηλιοθερμικής τεχνολογίας CSP, τη διάταξη και τη σκίαση, τον ηλεκτρολογικό σχεδιασμό και τη θέση των κτιρίων του έργου για τη μεγιστοποίηση της ενεργειακής παραγωγής και την ελαχιστοποίηση του κόστους κεφαλαίου και λειτουργίας. Θα πρέπει επίσης να ληφθούν υπόψη οι περιορισμοί που επι-βάλλονται από τους ηλιακούς πόρους, την τοπο-γραφία, τη χρήση γης, τους τοπικούς κανονισμούς, την πολιτική χρήσης γης ή τη χωροθέτηση, τα περιβαλλοντικά και κοινωνικά ζητήματα, τα γεω-τεχνικά ζητήματα, τους γεωπολιτικούς κινδύνους, την προσβασιμότητα, τη σύνδεση δικτύου και τα οικονομικά κίνητρα.

Ο προσδιορισμός των μέτρων αποφυγής και ελαχιστοποίησης για την πρόληψη και τη μείωση των δυσμενών επιπτώσεων της βιοποικιλότητας και των υπηρεσιών οικοσυστήματος αποτελεί πρωταρχικό ζήτημα καθ' όλην τη διάρκεια του σχεδιασμού ενός έργου ηλιακής ενέργειας. Μια πολύ καλή μελέτη για τη βιοποικιλότητα στις αρχές του σταδίου σχεδιασμού του έργου (Ενότητα 8.1) είναι απαραίτητη για την αξιολόγηση του κινδύνου εμφάνισης επιπτώσεων και τον εντοπισμό κατάλ-ληλων μέτρων αποφυγής και ελαχιστοποίησης. Τα πιο αποτελεσματικά μέτρα είναι συχνά αυτά που ενσωματώνονται νωρίς στο σχεδιασμό, όταν οι

αλλαγές στη χωροθέτηση των υποδομών και στον επιχειρησιακό σχεδιασμό είναι ακόμη εφικτές. Η εν λόγω διαδικασία είναι επαναλαμβανόμενη.

Τα μέτρα αποφυγής και ελαχιστοποίησης πρέπει να εφαρμόζονται και να επανεξετάζονται συνεχώς μέχρι να εξαλειφθούν οι επιπτώσεις ή να μειωθούν σε επίπεδο όπου μπορούν να επιτευχθούν στόχοι μηδενικής συνολικής απώλειας ή συνολικού οφέ-λους μέσω αποκατάστασης ή/και αντιστάθμισης. Η επαναληπτικότητα είναι σημαντική επειδή η αποκα-τάσταση και τα αντισταθμιστικά μέτρα μπορεί να είναι δαπανηρά, με χρονική υστέρηση στην υλοποί-ησή τους (Ενότητα 2.5). Η έγκαιρη βελτιστοποίηση των μέτρων αποφυγής και ελαχιστοποίησης μειώ-νει (ή δυνητικά εξαλείφει) την ανάγκη για δαπανη-ρή αποκατάσταση και αντιστάθμιση αργότερα. Ως εκ τούτου, είναι σημαντικό να διατηρηθεί στενή συνεργασία καθ' όλη τη φάση του σχεδιασμού με τους μηχανικούς του έργου, έτσι ώστε τα προγραμ-ματισμένα μέτρα αποφυγής και ελαχιστοποίησης να είναι πρακτικά και εφαρμόσιμα.

4.3.2. Αποφυγή και ελαχιστοποίηση

Μετά την επιλογή της χωροθέτησης, υπάρχουν ευκαιρίες για τον μετριασμό των επιπτώσεων στη βιοποικιλότητα και τις υπηρεσίες οικοσυστήματος μέσω των αποφάσεων αναφορικά με τον σχεδια-σμό. Η αποφυγή και η ελαχιστοποίηση των επιπτώ-σεων μέσω του σχεδιασμού έργων ηλιακών μπορεί να περιλαμβάνει δύο κύρια μέτρα που εφαρμόζο-νται εντός ενός έργου:

•

Αλλαγές στη διάταξη των υποδομών του έργου («μικροχωροθέτηση» — βλ. επόμενη ενότητα),

•

και Αναδρομολόγηση, σήμανση ή υπογειοποίηση των γραμμών ηλεκτρικής ενέργειας.

58

120 Alberta Environment and Parks (2017).

Οι ιδιαίτερα ευαίσθητοι τομείς που πρέπει να

Ηλιακή ενέργεια - Δυνητικές επιπτώσεις και προσεγγίσεις μετριασμού

122 Bernardino et al. (2019).

123 Tella et al. (2020).

124 Bernardino et al. (2018).

125 Raab et al. (2012).

60

Ηλιακή ενέργεια - Δυνητικές επιπτώσεις και προσεγγίσεις μετριασμού

62

Ηλιακή ενέργεια - Δυνητικές επιπτώσεις και προσεγγίσεις μετριασμού

Μετριασμός Επιπτώσεων στη Βιοποικιλότητα κατά την Ανάπτυξη Ηλιακών και Αιολικών Πηγών Ενέργειας

63 4.5 Μετριασμός στο στάδιο λειτουργίας

126 Cain (2010).

4.5.1. Έπισκόπηση

Μόλις τεθεί σε λειτουργία, ένα ηλιακό πάρκο ανα-μένεται να λειτουργεί συνεχώς, με διάρκεια ζωής περίπου τα 25-30 χρόνια. Η ηλεκτρική ενέργεια που παράγεται από το ηλιακό πάρκο πωλείται στους πελάτες και το εισόδημα χρησιμοποιείται για την αποπληρωμή των δανείων, τους μισθούς του προσωπικού λειτουργίας και συντήρησης, τα τέλη κοινής ωφέλειας, τα ενοίκια για τη χρήση γης, τα ποσοστά της τοπικής αυτοδιοίκησης, τις ασφαλί-σεις έργων, τα μέτρα μετριασμού και αντισταθμί-σεων, κ.λπ.

Εκτός από την υψηλή επιχειρησιακή ζήτηση νερού για τις τεχνολογίες των ηλιοθερμικών σταθμών CSP για συστήματα ψύξης, οι ηλιακές εγκαταστά-σεις γενικά έχουν χαμηλές απαιτήεγκαταστά-σεις συντήρησης.

Ωστόσο, τα συστήματα υγρής ψύξης στα ηλιοθερ-μικά πάρκα CSP ενδέχεται να απαιτούν σημαντικές ποσότητες ψυκτικού νερού (μεταξύ 3.400 και 4.000 λίτρα/MWh, που είναι τρεις έως τέσσερις φορές μεγαλύτερη από τις συμβατικές εγκαταστάσεις ψύ-ξης άνθρακα).¹²⁶ και θα μπορούσε να μεταβάλει τη διαθεσιμότητα πηγών επιφανειακών και υπόγειων υδάτων, ιδίως σε άγονες περιοχές. Η προγραμμα-τισμένη τεχνική συντήρηση πραγματοποιείται σε τακτά χρονικά διαστήματα και περιλαμβάνει δρα-στηριότητες, όπως τον καθαρισμό των πάνελ με υγρές ή ξηρές μεθόδους (δηλαδή με ή χωρίς νερό), τον έλεγχο των ηλεκτρικών συνδέσεων για θέματα όπως η στεγανότητα ή η διάβρωση, και τον έλεγχο της δομικής ακεραιότητας των μονάδων τοποθέ-τησης, και άλλων στοιχείων που τοποθετούνται σε ηλιακό πάρκο. Η μη προγραμματισμένη συντήρηση πραγματοποιείται επίσης όταν προκύπτουν προ-βλήματα ή διακοπές.

Τα μέτρα ελαχιστοποίησης κατά την επιχειρησια-κή φάση περιλαμβάνουν την εφαρμογή φυσικών ελέγχων και ελέγχων μείωσης (ή επιχειρησιακών ελέγχων).

4.5.2. Μέτρα ελαχιστοποίησης

Η ελαχιστοποίηση κατά το στάδιο λειτουργίας ενός ηλιακού σταθμού μπορεί να κατηγοριοποιηθεί ως εξής:

•

Ελαχιστοποίηση με φυσικούς ελέγχους:

•

Περιλαμβάνει την τροποποίηση της πρό-τυπης υποδομής για τη μείωση των επι-πτώσεων στη βιοποικιλότητα.

•

Ελαχιστοποίηση με ελέγχους μείωσης:

•

Περιλαμβάνει δράσεις για τη μείωση των επιπέδων ρύπων (π.χ. σκόνης, φωτός, θορύβου και δονήσεων, στερεών/υγρών αποβλήτων) που θα μπορούσαν να επηρε-άσουν αρνητικά τη βιοποικιλότητα και τις υπηρεσίες οικοσυστήματος.

•

Ελαχιστοποίηση με επιχειρησιακούς ελέγχους:

•

Συμμετοχή στη διαχείριση και τη ρύθμιση της δραστηριότητας και την κίνηση των εργασιών και των εργολάβων συντήρησης, ή διαχειριστών γης.

Φυσικοί έλεγχοι

Η ελαχιστοποίηση με φυσικούς ελέγχους συνε-πάγεται τροποποίηση του φυσικού σχεδιασμού της υποδομής του έργου ώστε να μειωθούν οι επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα που σχετίζονται με τη λειτουργία του. Τα μέτρα που συνιστώνται μέχρι στιγμής επικεντρώνονται κυρίως στις τροπο-ποιήσεις της ηλιακής τεχνολογίας και των συνοδών θεμελίων τους, στην εφαρμογή ξηρών ή υβριδικών συστημάτων ψύξης αντί για υγρά συστήματα ψύ-ξης, και στην τροποποίηση της περιμέτρου ασφα-λείας και των εναέριων γραμμών μεταφοράς ώστε να μειωθεί ο κατακερματισμός των οικοτόπων και να μειωθεί ο κίνδυνος πρόσκρουσης και διαταρα-χής για απειλούμενα είδη (Πίνακας 4-2).

64

Μετριασμός Επιπτώσεων στη Βιοποικιλότητα κατά την Ανάπτυξη Ηλιακών και Αιολικών Πηγών Ενέργειας

Έλεγχοι μείωσης των εκπομπών

Γενικά, δημιουργούνται περιορισμένες εκπομπές ρύπων στα εν λειτουργία ηλιακά πάρκα, εκτός από τα αυξημένα επίπεδα πολωμένου φωτός και τα λύ-ματα, τα οποία μπορεί να οδηγήσουν σε επιβλαβείς επιπτώσεις στην άγρια φύση (Πίνακας 4-1). Τα πε-ρισσότερα μέτρα που συνιστώνται για τη μείωση των επιπέδων ρύπανσης σε ηλιακά πάρκα μέχρι σήμερα παρατίθενται στον Πίνακα 4-2. Επιπλέον, θα πρέπει να εφαρμόζονται μέτρα μετριασμού βά-σει ορθών πρακτικών, ιδίως μέτρα διαχείρισης λυ-μάτων και διατήρησης υδάτων στις εγκαταστάσεις ηλιοθερμικών CSP, καθώς παράγουν σημαντικές ποσότητες λυμάτων, ιδίως όταν χρησιμοποιούνται τεχνολογίες υγρής ψύξης.¹²⁷

Ορισμένες δράσεις μείωσης που λαμβάνονται στην ανάπτυξη ηλιακών πάρκων δεν στοχεύουν απα-ραίτητα στην ελαχιστοποίηση των επιπτώσεων των έργων, αλλά παρέχουν την ευκαιρία να επιτευ-χθούν πρόσθετα οφέλη για τη βιοποικιλότητα και τις συνοδές υπηρεσίες οικοσυστήματος (Ενότητα 7.2). Η «βόσκηση διατήρησης» χαμηλής έντασης (με τη χρήση ζώων όπως τα πρόβατα) σε ηλιακά πάρ-κα που βρίσκονται σε γεωργικές εκτάσεις είναι ένα από τα μέτρα που υιοθετείται όλο και περισσότερο στις χώρες της Ευρώπης και της Βόρειας Αμερικής.

Έχει προταθεί ως οικονομικό μέτρο διαχείρισης για την ελαχιστοποίηση της χρήσης φυτοφαρμάκων, την ενθάρρυνση της διαφοροποίησης των βοσκο-τόπων και, σε ορισμένες περιπτώσεις, τον έλεγχο των χωροκατακτητικών φυτικών ειδών, επιτρέ-ποντας παράλληλα τη διατήρηση της παραγωγής μιας περιοχής.¹²⁸ Τα μέτρα αυτά θα πρέπει να εξεταστούν νωρίς κατά το στάδιο του σχεδιασμού του έργου, καθώς ενδέχεται να έχουν επιπτώσεις στο σχεδιασμό των ηλιακών εγκαταστάσεων. Για

127 The Joint Institute for Strategic Energy Analysis (2015).

128 BRE (2014b).

129 Ορισμοί σύμφωνα με το IFC (2019).

παράδειγμα, ενδέχεται να χρειαστεί να υπάρξει αυξημένη απόσταση από το έδαφος για να επι-τραπεί η βόσκηση, ενώ τα σύρματα θα πρέπει να ασφαλιστούν και τα ανυψώμενα καλώδια να στε-ρεωθούν ώστε να μην τα πειράξουν τα ζώα.

Επιχειρησιακοί έλεγχοι

Τα επίπεδα ανθρώπινης δραστηριότητας και κί-νησης που σχετίζονται με το στάδιο λειτουργίας τόσο των ηλιοθερμικών CSP όσο και των φωτο-βολταϊκών πάρκων είναι σχετικά χαμηλά. Τα μέτρα επιχειρησιακού ελέγχου που συνιστώνται μέχρι σή-μερα αφορούν κυρίως μέτρα διαχείρισης της γης.

Πρόκειται για την αποκατάσταση ή την τροποποί-ηση των συνθηκών βλάσττροποποί-ησης και των οικοτόπων ώστε να εξασφαλισθούν κατάλληλα ενδιαιτήματα για είδη που δεν διατρέχουν άμεσα κίνδυνο από τα ηλιακά πάρκα (Παράρτημα 2, μελέτες περίπτωσης 7 και 28), συμπεριλαμβανομένων ειδών ασπόνδυ-λων, ερπετών και μικρών θηλαστικών. Τα μέτρα αυτά θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν τη διαχεί-ριση του χρονοδιαγράμματος των δραστηριοτή-των ελέγχου της βλάστησης σε κατάλληλα χρονικά διαστήματα. Για παράδειγμα, η διακοπή ή η μείωση των δραστηριοτήτων βόσκησης εντός ηλιακών πάρκων συνιστάται σε γεωργικές περιοχές στο Ηνωμένο Βασίλειο κατά τις περιόδους της άνοιξης και του καλοκαιριού για την προώθηση ανθοφορί-ας ειδών που παρέχουν νέκταρ στα έντομα, ενώ παράλληλα ωφελούνται τα θηλαστικά και τα πτη-νά που έχουν τις φωλιές τους στο έδαφος (βλέπε επίσης Ενότητα 7.2).¹²⁹ Ωστόσο, θα πρέπει να είναι σημειωθεί ότι δεν μπορούν όλα τα ενδιαιτήματα να υποστηρίξουν τη βόσκηση.

Ηλιακή ενέργεια - Δυνητικές επιπτώσεις και προσεγγίσεις μετριασμού

130 Βλ. παραδείγματα όπως το Building Research Establishment (BRE) (2013), Peschel (2010), Science for Environment Policy (2015).

131 Προδιαγραφές για το μέγεθος αυτών των κενών ποικίλλουν και περιλαμβάνουν 10-15 εκ. ύψος, όπως συνιστάται από BRE (2014a) και Peschel (2010) ή διάκενο διαστάσεων 20 x 20 εκ. ή 30 x 30 εκ., όπως συνιστάται στη Γαλλία.

132 Για παράδειγμα, βλ.: Building Research Establishment (BRE) (2013), Peschel (2010), Science for Environment Policy (2015).

133 Horváth et al. (2010).

134 BirdLife International (2015).

135 Carbon Trust (2008).

66

Μετριασμός Επιπτώσεων στη Βιοποικιλότητα κατά την Ανάπτυξη Ηλιακών και Αιολικών Πηγών Ενέργειας Μέτρα για τη

μείωση της χρήσης νερού

Γενικά Χρησιμοποιούν ξηρές τεχνολογίες αντί για υγρές τεχνολογίες ψύξης και καθα-ρισμού, όπως η ψύξη του αέρα (ξηρή ψύξη και καθαρισμός), για τη μείωση της χρήσης νερού και την αντιμετώπιση των επιπτώσεων στην υδάτινη βιοποικιλό-τητα και τις υπηρεσίες οικοσυστήματος.

Η αποθήκευση ατμού σε δεξαμενές υπό πίεση μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την παραγωγή ενέργειας τη νύχτα όταν εί-ναι δροσερό, μειώνοντας το νερό που απαιτείται από τα συστήματα ψύξης.¹³⁶ Ομοίως, η ενέργεια που παράγεται κατά τη διάρκεια της ημέρας μπορεί να απο-θηκευτεί με τη χρήση λιωμένου αλατιού, μειώνοντας περαιτέρω τις απαιτήσεις νερού των ηλιοθερμικών πάρκων CSP.¹³⁷ Το νερό που θα ανακτηθεί από μονάδες επεξεργασίας αστικών λυμάτων (δηλαδή επεξεργασμένα λύματα) μπορεί να απο-τελέσει σχετικά αξιόπιστη πηγή ψυκτικού νερού για ηλιοθερμικές μονάδες CSP που βρίσκονται κοντά σε αστικές περιοχές.¹³⁸ Η διαχείριση της γης μέσω της επανα-βλάστησης κάτω από πάνελ και γύρω από το ηλιακό πάρκο με φυσικά είδη μπορεί να μειώσει τη σκόνη και συνεπώς να μειώσει την ποσότητα νερού που απαιτείται για τον καθαρισμό των ηλια-κών συλλεκτών και των ανακλαστιηλια-κών επιφανειών τόσο στα φωτοβολταϊκά όσο και στα ηλιοθερμικά πάρκα.¹³⁹

Σε μελέτες για την άντληση υπόγειων υδάτων με διαφορε-τικά σχήματα άντλησης σε έξι πολιτείες των ΗΠΑ διαπιστώ-θηκε ότι η εφαρμογή τεχνο-λογιών ξηρής ψύξης θα μπο-ρούσε να μειώσει την άντληση νερού από τον υδροφόρο ορίζοντα από 110 μ. έως 15 μ.

βάθος για 20 χρόνια.¹⁴⁰ Όλα τα υπόλοιπα μέτρα προ-τείνονται στη βιβλιογραφία αλλά επί του παρόντος δεν υπάρχουν μελέτες για να απο-δειχθεί η αποτελεσματικότητά τους.

Μέτρα για αποφυγή πνιγμού ή δηλητηρίασης της άγριας πανίδας

Όλα τα άγρια

ζώα Η περίφραξη και το συρματόπλεγμα μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να κρατήσουν τα άγρια ζώα μακριά από τις μικρές λίμνες εξάτμισης και επεξεργασί-ας λυμάτων.

Το μέτρο θεωρείται ορθή πρα-κτική, υπό το φως των στοι-χείων που αποδεικνύουν τη θνησιμότητα και τις μακροπρό-θεσμες επιβλαβείς επιπτώσεις που συνδέονται με τη χρήση μικρών λιμνών, όπως φαίνεται στην Ενότητα 4.2.1.

136 Bucknall (2013).

137 Bielecki et al. (2019), Bucknall (2013).

138 Carter & Campbell (2009).

139 Beatty et al. (2017), Macknick et al. (2013).

140 Προσαρμοσμένο από Grippo et al. (2015).

Ηλιακή ενέργεια - Δυνητικές επιπτώσεις και προσεγγίσεις μετριασμού

141 Bernardino et al. (2019).

142 Dwyer et al. (2019).

143 Dixon et al. (2018).

144 Bernardino et al. (2018).

145 Tella et al. (2020).

68

Ηλιακή ενέργεια - Δυνητικές επιπτώσεις και προσεγγίσεις μετριασμού

Μετριασμός Επιπτώσεων στη Βιοποικιλότητα κατά την Ανάπτυξη Ηλιακών και Αιολικών Πηγών Ενέργειας

69

Μέτρα αποφυγής και ελαχιστοποίησης

Ο παροπλισμός είναι ουσιαστικά το αντίστροφο του σταδίου κατασκευής, χρησιμοποιώντας πολ-λές από τις ίδιες διαδικασίες και τον εξοπλισμό που χρησιμοποιούνται κατά την κατασκευή. Ως εκ τούτου, η αποφυγή του σταδίου κατασκευής μέσω προγραμματισμού και ελαχιστοποίησης μέσω μεί-ωσης και επιχειρησιακών ελέγχων θα ισχύει γενι-κά και εδώ. Ο παροπλισμός περιλαμβάνει τα εξής:

•

Έπανεξέταση του συνόλου δεδομένων πα-ρακολούθησης που συγκεντρώθηκαν κατά τη διάρκεια του κύκλου ζωής του έργου και διεξα-γωγή επιτόπιων ερευνών, εάν χρειάζεται, για την επιβεβαίωση των ευαίσθητων ειδών προς εξέταση κατά τον παροπλισμό,

•

Αποφυγή εργασιών παροπλισμού κατά τη δι-άρκεια ευαίσθητων περιόδων του κύκλου ζωής των ειδών. Ο προγραμματισμός θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις εποχιακές συναθροίσεις (π.χ. κρίσιμες περιόδους αναπαραγωγής ή/και αποδημητικές περιόδους) και τις ημερήσιες/

νυκτερινές μετακινήσεις, και απαιτεί καλή κα-τανόηση των προτύπων εποχιακής και ημερή-σιας δραστηριότητας των ευαίσθητων ειδών για τον προσδιορισμό των βασικών περιόδων που πρέπει να αποφευχθούν. Οι εν λόγω περί-οδοι αποφυγής μπορούν να συνδέονται με την εποχικότητα στο οικοσύστημα, όπως η εποχι-ακή καρποφορία δέντρων ή η διαθεσιμότητα των φυλλωμάτων ή η παρουσία προσωρινών υγροτόπων.

•

Έλαχιστοποίηση διαταραχής του οικοτόπου κατά την απομάκρυνση των υποδομών

•

Έλαχιστοποίηση των επιπτώσεων θορύβου στην πανίδα που συνδέονται με τις διαδικασίες απομάκρυνσης των υποδομών,

•

Ένσωμάτωση και αντιμετώπιση των πιθανών επιπτώσεων των κοινωνικών και οικοσυστη-μικών υπηρεσιών που προκύπτουν από τον μετριασμό επιπτώσεων στη βιοποικιλότητα,

•

Διαχείριση διάθεσης των αποβλήτων και εφαρμογή πρωτοκόλλου για την ταχεία διαχεί-ριση τυχόν χημικών ή άλλων διαρροών,

•

Έξασφάλιση ορθών πρακτικών για την επανα-χρησιμοποίηση, την ανακύκλωση ή τη διάθεση παροπλισθέντων κατασκευαστικών στοιχείων,

•

καιΈπιβολή καλής συμπεριφοράς των ερ-γαζομένων κατά τον παροπλισμό,

συμπεριλαμβανομένης της απαγόρευσης της θήρας, της παγίδευσης, της αλιείας και της γενικής παρενόχλησης άγριων ζώων.

Αποκατάσταση

Μετά τον παροπλισμό, θα πρέπει να γίνει επανα-φορά της τοποθεσίας στην αρχική του κατάσταση στο μέτρο του δυνατού, ή σύμφωνα με τις εθνικές απαιτήσεις ή/και τις συμφωνίες μίσθωσης γης που συνάπτονται με τους ιδιοκτήτες της γης. Τα κατασκευαστικά στοιχεία υποδομής στο τέλος του κύκλου ζωής τους, συμπεριλαμβανομένων των ηλι-ακών συλλεκτών και των καλωδίων αλουμινίου και χαλκού, θα πρέπει να ανακυκλώνονται ή να απορ-ρίπτονται με άλλο τρόπο υπεύθυνα (Ενότητα 10).

Κατά τη διάρκεια του συγκεκριμένου σταδίου τα μέτρα αποκατάστασης θα πρέπει να εστιάζονται στις ορθές περιβαλλοντικές πρακτικές (Ενότητα 4.4.4).

Ο παροπλισμός των ηλιακών πάρκων δεν διαφέρει από άλλες χερσαίες εγκαταστάσεις παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, όπως η εξόρυξη και το πε-τρέλαιο και το φυσικό αέριο, καθώς μοιράζονται παρόμοια στοιχεία αστικής και ηλεκτρικής υποδο-μής. Ως εκ τούτου, τα ορθής πρακτικής μέτρα με-τριασμού θα εφαρμόζονται σε όλους τους τύπους ανάπτυξης χερσαίων έργων, συμπεριλαμβανομέ-νων των ηλιακών πάρκων.

Ο Πίνακας 4-3 συνοψίζει τις προσεγγίσεις μετρια-σμού που εξετάζονται στο παρόν κεφάλαιο για την ανάπτυξη της ηλιακής ενέργειας.

70

Μετριασμός Επιπτώσεων στη Βιοποικιλότητα κατά την Ανάπτυξη Ηλιακών και Αιολικών Πηγών Ενέργειας

4.7 Περίληψη προσεγγίσεων μετριασμού για την ηλιακή ενέργεια

Ο Πίνακας 4-3 συνοψίζει τις προσεγγίσεις μετριασμού που εξετάζονται στο παρόν κεφάλαιο για την ηλι-ακή ενέργεια.

Πίνακας 4-3 Σύνοψη προσεγγίσεων μετριασμού για έργα ηλιακής ενέργειας Στάδιο έργου Ιεράρχηση μέτρων

μετριασμού Προσέγγιση Στάδιο

σχεδιασμού έργου

Αποφυγή και

ελαχιστο-ποίηση Μικροχωροθέτηση: αλλαγή της διάταξης της υποδομής του έργου για την αποφυγή ευαίσθητων περιοχών

Επαναδρομολόγηση, σήμανση ή υπόγεια ταφή γραμμών ηλεκτρι-κής ενέργειας για την αποφυγή κινδύνων πρόσκρουσης και επι-πτώσεων εμποδίων

Στάδιο

κατασκευής Αποφυγή Προγραμματισμός: αλλαγή του χρονοδιαγράμματος των κατα-σκευαστικών δραστηριοτήτων ώστε να αποφευχθεί η διαταραχή της βιοποικιλότητας κατά τη διάρκεια ευαίσθητων περιόδων Ελαχιστοποίηση Έλεγχοι μείωσης των εκπομπών και των ρύπων (όπως θόρυβος,

διάβρωση, απόβλητα) που δημιουργούνται κατά την κατασκευή Επιχειρησιακοί έλεγχοι για τη διαχείριση και τη ρύθμιση της δρα-στηριότητας των εργολάβων, όπως ο αποκλεισμός της περίφρα-ξης γύρω από ευαίσθητες περιοχές, καθορισμένα μηχανήματα και περιοχές στάθμευσης και αποθήκευσης, η ελαχιστοποίηση της απώλειας βλάστησης και διατάραξη του εδάφους

Αποκατάσταση και

αναμόρφωση Αποκατάσταση υποβαθμισμένων χαρακτηριστικών ή χαρακτηρι-στικών που υπέστην ζημίες στη βιοποικιλότητα και τις υπηρεσίες οικοσυστήματος από επιπτώσεις σχετιζόμενες με το έργο, οι οποί-ες δεν μπορούν να αποφευχθούν πλήρως ή/και να ελαχιστοποι-ηθούν με την αναβλάστηση των χώρων προσωρινής χρήσης και αποθήκευσης/στάθμευσης το συντομότερο εύλογα εφικτό μετά την ολοκλήρωση των κατασκευαστικών δραστηριοτήτων Στάδιο

λειτουργίας Ελαχιστοποίηση Φυσικοί έλεγχοι που συνεπάγονται τροποποίηση της υποδομής ή της λειτουργίας της για τη μείωση των επιπτώσεων (π.χ. τρο-ποποιήσεις της ηλιακής τεχνολογίας και των συνοδών θεμελίων τους, εφαρμογή ξηρών ή υβριδικών συστημάτων ψύξης αντί για υγρά συστήματα ψύξης, και τροποποίηση περιμέτρου ασφαλείας και εναέριων γραμμών μετααφοράς)

Έλεγχοι μείωσης, συμπεριλαμβανομένων των μέτρων διαχείρισης των λυμάτων και διατήρησης των υδάτων στις εγκαταστάσεις ηλιοθερμικών CSP)

Επιχειρησιακοί έλεγχοι για τη διαχείριση και τη ρύθμιση της δρα-στηριότητας των εργολάβων, όπως η διαχείριση του χρονισμού των δραστηριοτήτων ελέγχου της βλάστησης σε κατάλληλα χρο-νικά διαστήματα)

Ηλιακή ενέργεια - Δυνητικές επιπτώσεις και προσεγγίσεις μετριασμού

Μετριασμός Επιπτώσεων στη Βιοποικιλότητα κατά την Ανάπτυξη Ηλιακών και Αιολικών Πηγών Ενέργειας

71

Τέλος κύκλου

ζωής Αποφυγή Προγραμματισμός: αλλαγή του χρονοδιαγράμματος των

δραστη-ριοτήτων παροπλισμού ώστε να αποφευχθεί η διαταραχή της βιοποικιλότητας κατά τη διάρκεια ευαίσθητων περιόδων (π.χ. κατά τη διάρκεια αναπαραγωγικών περιόδων)

Ελαχιστοποίηση Έλεγχοι μείωσης των εκπομπών και των ρύπων (θόρυβος, διά-βρωση, απόβλητα) κατά τον παροπλισμό και την πλήρη ανακατα-σκευή

Λειτουργικοί έλεγχοι για τη διαχείριση και τη ρύθμιση της δραστη-ριότητας των εργολάβων μέσω, για παράδειγμα, της περίφραξης αποκλεισμού γύρω από ευαίσθητες περιοχές, και χώρους για κα-θορισμένα μηχανήματα και στάθμευσης/αποθήκευσης

Αποκατάσταση και

αναμόρφωση Αποκατάσταση υποβαθμισμένων χαρακτηριστικών ή χαρακτηρι-στικών που υπέστην ζημίες στη βιοποικιλότητα και τις υπηρεσίες οικοσυστήματος από επιπτώσεις σχετιζόμενες με το έργο, οι οποί-ες δεν μπορούν να αποφευχθούν πλήρως ή/και να ελαχιστοποι-ηθούν με την αναβλάστηση των χώρων προσωρινής χρήσης και αποθήκευσης/στάθμευσης το συντομότερο εύλογα εφικτό μετά την ολοκλήρωση των κατασκευαστικών δραστηριοτήτων Αποκατάσταση της αρχικής βλάστησης, στο μέτρο του δυνατού, μετά τον παροπλισμό

72

Μετριασμός Επιπτώσεων στη Βιοποικιλότητα κατά την Ανάπτυξη Ηλιακών και Αιολικών Πηγών Ενέργειας

© Shell

Εφαρμογή αντισταθμίσεων για τη βιοποικιλότητα και δράσεις προληπτικής διατήρησης

Μετριασμός Επιπτώσεων στη Βιοποικιλότητα κατά την Ανάπτυξη Ηλιακών και Αιολικών Πηγών Ενέργειας

73

5. Χερσαία αιολική ενέργεια

— Πιθανές επιπτώσεις και προσεγγίσεις μετριασμού

5.1 Επισκόπηση της ανάπτυξης χερσαίων αιολικών

Το παρόν κεφάλαιο αποτελεί μια επισκόπηση των πρωτογενών επιπτώσεων στην βιοποικιλότητα και τις οικοσυστημικές υπηρεσίες αιολικής ενέργειας, και μια συζήτηση των βασικών προσεγγίσεων μετριασμού που μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε κάθε στάδιο του έργου (σχεδιασμός, κατασκευή, λειτουργία και τέλος ζωής).

Ένα χερσαίο αιολικό έργο περιλαμβάνει κατά κα-νόνα: α) μια σειρά από ανεμογεννήτριες, β) έναν υποσταθμό, γ) δίκτυο οδών πρόσβασης με καλω-διώσεις μεταξύ του υποσταθμού και κάθε ανεμο-γεννήτριας, και δ) γραμμή ηλεκτρικής ενέργειας υψηλής τάσης από τον υποσταθμό που συνδέεται

με το τοπικό δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας (Σχήμα 5.1). Οι νέες γενιάς χερσαίες ανεμογεννήτριες έχουν ισχύ έως και 5 MW, με μέγιστο ύψος διακλαδωτή περίπου 160 m και διάμετρο ρότορα περίπου τα 160 m. Η ονοµαστική παραγωγική ικανότητα και το μέγεθος αυξάνονται συνεχώς. Οι ανεμογεννήτριες συνήθως απέχουν περισσότερο από 500 μέτρα με-ταξύ τους για την ελαχιστοποίηση των συνεπειών του φαινομένου απορρεύματος (η παραγωγή μιας ανεμογεννήτριας μειώνει το δυναμικό παραγωγής της διπλανής - wake effect), ενώ οι συστοιχίες των ανεμογεννητριών τοποθετούνται συνήθως κάθε-τες προς τους επικρατούνκάθε-τες ανέμους.

Σχήμα 5.1 Επισκόπηση των βασικών συνιστωσών του έργου για την ανάπτυξη χερσαίων αιολικών

© IUCN και TBC, 2021

74

Μετριασμός Επιπτώσεων στη Βιοποικιλότητα κατά την Ανάπτυξη Ηλιακών και Αιολικών Πηγών Ενέργειας

5.2 Επιπτώσεις της αιολικής ενέργειας στην βιοποικιλότητα και τις οικοσυστημικές υπηρεσίες

146 Για παράδειγμα, Arnett & Μάιος (2016), Barclay et al. (2017), de Lucas & Perrow (2017).

147 Βλ. επίσης Ferrão da Costa et al. (2018α), Łopucki&Mróz (2016), Rabin et al. (2006).

148 Lovich & Ennen (2013).

5.2.1. Περίληψη βασικών επιπτώσεων Οι μελέτες σχετικά με τις επιπτώσεις στη βιοποικι-λότητα από τα χερσαία αιολικά έχουν επικεντρω-θεί κυρίως σε πτηνά, νυχτερίδες και φυσικούς οικοτόπους, και είναι περιορισμένη η κατανόηση των επιπτώσεων σε άλλες ταξινομικές βαθμί-δες, συμπεριλαμβανομένων των μη ιπτάμενων θηλαστικών.

Τα πάρκα αιολικής ενέργειας μπορούν να επηρε-άσουν τα πτηνά και τις νυχτερίδες λόγω της άμε-σης θνησιμότητάς του και μέσω της απώλειας και υποβάθμισης του οικοτόπου τους, με το εν λόγω αποτέλεσμα να είναι καλά τεκμηριωμένο και για τις δύο ομάδες ειδών. Η ικανότητα πρόβλεψης των επιπέδων θνησιμότητας είναι πιο προηγμένη για τα πτηνά παρά για τις νυχτερίδες, ενώ υπάρχει συγκριτικά μικρή γνώση για τις επιπτώσεις στα επί-πεδα του πληθυσμού είτε για τα πτηνά είτε για τις νυχτερίδες και ισχύει ιδιαίτερα για τις τροπικές και

τις υποτροπικές περιοχές όπου η ποικιλομορφία είναι υψηλή, και η αιολική ενέργεια επεκτείνεται ραγδαία.¹⁴⁶

Τα χερσαία είδη επηρεάζονται γενικά από αλ-λαγές στη δομή και τη λειτουργία του οικοτόπου τους, που μπορεί να προέρχονται τόσο από το αιολικό πάρκο όσο και από τις συναφές υποδομές.

Υπάρχουν λίγα παραδείγματα που συνδέουν τη λειτουργία των αιολικών πάρκων με άμεσες επι-πτώσεις στα χερσαία είδη και οι επιεπι-πτώσεις είναι πιθανό να είναι συγκεκριμένες για κάθε τοποθεσία και κάθε είδος.¹⁴⁷ Ωστόσο, το φαινόμενο φραγμού, ο θόρυβος, οι δονήσεις, το τρεμόπαιγμα σκιών και η παραγωγή ηλεκτρομαγνητικού πεδίου, καθώς και ο αυξημένος κίνδυνος πυρκαγιάς (λόγω αυξημένης ανθρωπογενούς δραστηριότητας), ενδέχεται να επηρεάσουν άμεσα τα χερσαία είδη.¹⁴⁸

Οι επιπτώσεις στις υπηρεσίες οικοσυστήματος μπορεί να περιλαμβάνουν απώλεια ή περιορισμό Σχήμα 5.2 Πιθανές επιπτώσεις των χερσαίων αιολικών στη βιοποικιλότητα και τις συναφείς

οικοσυστημικές υπηρεσίες. Βλέπε πίνακα 5-1 για λεπτομέρειες σχετικά με κάθε τύπο πρόσκρουσης

1. Προσκρούσεις πουλιών και νυχτερίδων σε πτερύγια ανεμογεννητριών ή/και γραμμές μεταφοράς, καθώς και ενδεχομένως βαροτραυματισμοί

2. Απώλεια ενδιαιτημάτων λόγω εκχέρσωσης ή εκτόπισης γης για την κατασκευή α) ανεμογεννητριών και β) συναφών εγκαταστάσεων

3. Θνησιμότητα πουλιών και νυχτερίδων λόγω ηλεκτροπληξίας σε γραμμές διανομής

4. Επιδράσεις φραγμών στη μετακίνηση των ζώων 2) από ανεμογεννήτριες σε κοντινή απόσταση και β) δρόμους και γραμμές μεταφοράς

5. Οι επιπτώσεις τροφικής κλιμάκωσης επηρεάζουν τη δυναμική των αρπακτικών-θηραμάτων και τη λειτουργία του οικοσυστήματος

6. Ρύπανση (π.χ. σκόνη, φως, θόρυβος και κραδασμοί, στερεά/υγρά απόβλητα)

7. Έμμεσες επιπτώσεις από εκτοπισμένες χρήσεις γης, λόγω διάνοιξης πρόσβασης ή αυξημένης οικονομικής δραστηριότητας

8. Συναφείς επιπτώσεις των υπηρεσιών οικοσυστήματος 9. Εισαγωγή χωροκατακτητικών ξένων ειδών

4α

5 1

1 8 7

3

2β 6

9

4β

2α

© IUCN και TBC, 2021

Εφαρμογή αντισταθμίσεων για τη βιοποικιλότητα και δράσεις προληπτικής διατήρησης

Μετριασμός Επιπτώσεων στη Βιοποικιλότητα κατά την Ανάπτυξη Ηλιακών και Αιολικών Πηγών Ενέργειας

75

της πρόσβασης σε τοπικά σημαντικές παροχές προμηθειών, όπως η βοσκή ή η γεωργική γη ή απώ-λεια πολιτιστικών αξιών, συμπεριλαμβανομένων των οπτικών επιπτώσεων στο τοπίο. Το επίπεδο αυτών των επιπτώσεων ποικίλει σε παγκόσμιο επίπεδο ανάλογα με την τοπική ένταση, για παρά-δειγμα, της μετατροπής γης, της γεωργίας μικρής κλίμακας ή της εξάρτησης από τα μη ξυλώδη δασι-κά προϊόντα.

149 AWWI (2019).

150 Perold et al. (2020), Ralston Paton et al. (2018), Zimmerling et al. (2013).

151 Perold et al. (2020).

152 Mahood et al. (2017).

153 Arnett et al. (2008).

154 Denzinger & Schnitzler (2013), Thaxter et al. (2017).

155 Rydell et al. (2010).

156 Baerwald et al. (2008).

157 AWWI (2019).

Το Σχήμα 5.2 απεικονίζει μια συνολική εικόνα των επιπτώσεων των χερσαίων αιολικών πάρκων στη βιοποικιλότητα, και ο Πίνακας 5-1 παρουσιάζει λεπτομερέστερο κατάλογο των ειδικών επιπτώ-σεων στα πτηνά, τις νυχτερίδες και τα φυσικά ενδιαιτήματα.

Πίνακας 5-1 Σύνοψη των βασικών επιπτώσεων στη βιοποικιλότητα και στα συναφή οικοσυστήματα από την ανάπτυξη χερσαίων αιολικών. Η σημασία των συγκεκριμένων δυνητικών επιπτώσεων

εξαρτάται από το κάθε έργο Αρ. Τύπος

επίπτωσης Στάδιο έργου Περιγραφή και παραδείγματα 1 Προσκρούσεις

πτηνών και νυχτερίδων σε πτερύγια ανε-μογεννητριών ή/και γραμμές μετάδοσης

Λειτουργία Τα πτηνά που πετούν στη ζώνη σάρωσης της ανεμογεννήτριας δυνητικά διατρέχουν κίνδυνο πρόσκρουσης και σοβαρού τραυματισμού ή θανάτου.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, για παράδειγμα, η μέση ετήσια εκτίμηση θνησιμότητας στις εγκαταστάσεις αιολικής ενέργειας είναι 1,8 πτηνά ανά MW,¹⁴⁹ ενώ στη Νότια Αφρική και τον Καναδά η εκτιμώμενη μέση ετήσια θνησιμότητα είναι 4,6 και 8,2 πτηνά ανά ανεμογεννήτρια ετησίως, αντίστοιχα.¹⁵⁰ Δεδομένου ότι πρόκειται για διάμεσες τιμές, η ανεπαρκής χωροθέτηση πάρκων αιολικής ενέργειας δύναται να αποφέρει σημαντικά υψηλότερα ποσοστά θνησιμότητας.

Η ποικιλομορφία των πτηνών που σκοτώνονται λόγω πρόσκρουσης σε ανεμογεννήτριες μπορεί επίσης να είναι υψηλή. Μια τετραετής μελέτη 20 αιολικών πάρκων στη Νότια Αφρική διαπίστωσε θνησιμότητα 130 ειδών από 46 οικογένειες, συνολικά το 30% των ειδών πτηνών που καταγράφονται στα και γύρω από τα αιολικά πάρκα. Τα μοντέλα συσσώρευσης ειδών υποδεικνύουν ότι ο εν λόγω αριθμός δύναται να πλησιάσει μέχρι και το 42%.¹⁵¹

Οι προσκρούσεις στο (λεπτό και δύσκολο να θεαθεί) καλώδιο των γραμμών μεταφοράς μπορεί να οφείλονται για σημαντικούς αριθμούς θανάτων για ορισμένα είδη, όπως οι αγριόγαλοι.¹⁵²

Για τις νυχτερίδες, οι περισσότερες μέχρι σήμερα μελέτες σχετικά με τον κίνδυνο πρόσκρουσης σε ανεμογεννήτριες προέρχονται από τη βόρεια εύκρατη ζώνη. Στη Βόρεια Αμερική, τα κουφάρια ήταν κυρίως από αποδημητικά είδη νυχτερίδων που φωλιάζουν σε φυτά και δέντρα, με τους αριθμούς θνησιμότητας να αυξάνονται: α) στις χαμηλές ταχύτητες ανέμου και β) πριν και μετά τη διέλευση καταιγίδας.¹⁵³ Η πλειονότητα των ειδών που σκοτώνονται λόγω πρόσκρουσης σε ανεμογεννήτριες αναζητούν εντόμα σε ανοιχτούς χώρους, ψηλά πάνω από το έδαφος και μακριά από τη βλάστηση.¹⁵⁴ Η θνησιμότητα ήταν συνήθως υψηλότερη κατά τη διάρκεια χαμηλών ταχυτήτων ανέμου και αυξήθηκε με το ύψος του πύργου της ανεμογεννήτριας και τη διάμετρο.¹⁵⁵ Όσον αφορά τα πτηνά, οι κίνδυνοι πρόσκρουσης αφορούν και τα μη-αποδημητικά και τα αποδημητικά είδη.

Ενώ το βαρότραυμα (τραυματισμός που προκαλείται από αιφνίδιες μεταβολές της πίεσης) θεωρήθηκε ως σημαντική πηγή θνησιμότητας των νυχτερίδων από ανεμογεννήτριες,¹⁵⁶ δεν διαφαίνεται να αποτελεί σημαντική πηγή θνησιμότητας των νυχτερίδων.¹⁵⁷

76

Μετριασμός Επιπτώσεων στη Βιοποικιλότητα κατά την Ανάπτυξη Ηλιακών και Αιολικών Πηγών Ενέργειας 2 Απώλεια

οικοτόπου μέσω εκχέρσωσης ή μετατόπισης

Κατασκευή/

λειτουργία Το φυσικό αποτύπωμα των ανεμογεννητριών και των δρόμων πρόσβασης είναι συνήθως σχετικά μικρό. Ωστόσο, ορισμένα είδη αποφεύγουν τα αιολικά πάρκα, με αποτέλεσμα τη μετατόπιση και την συνεπή απώλεια των ενδιαιτημάτων. Η αποφυγή των ανεμογεννητριών ποικίλλει μεταξύ ειδών και τοποθεσιών, με τις αποστάσεις αποφυγής να αυξάνονται ανάλογα με το μέγεθος της ανεμογεννήτριας.¹⁵⁸ Η εγκατάσταση ανεμογεννητριών στην Πορτογαλία οδήγησε τους τσίφτηδες (Milvus migrans) να αποφεύγουν το 3% — 14% του οικότοπου που χρησιμοποιούσαν προηγουμένως στην περιοχή.¹⁵⁹

Η αντίδραση των νυχτερίδων στις ανεμογεννήτριες διαφέρει μεταξύ ειδών και τοποθεσιών. Οι νυχτερίδες μπορούν να αποφεύγουν ενεργά τις ανεμογεννήτριες ή να προσελκύονται για να τρέφονται γύρω τους.¹⁶⁰ Για παράδειγμα, η εκχέρσωση δασών θα μπορούσε να επηρεάσει τις νυχτερίδες λόγω της απώλειας των ενδιαιτημάτων για κούρνιασμα και σίτιση. Ταυτόχρονα, η κατασκευή δρόμων και συστοιχιών ανεμογεννητριών θα μπορούσε να δημιουργήσει νέο ενδιαίτημα

αναζήτησης τροφής για είδη που προτιμούν την αναζήτηση τροφής κατά μήκος των δασών και των γκρεμών.¹⁶¹

Η αντίδραση στην παρουσία αιολικών πάρκων φαίνεται να είναι διαφορετική σε κάθε είδος, με ορισμένα είδη να παρουσιάζουν ποικίλα επίπεδα αποφυγής.¹⁶² Τέτοια είδη περιλαμβάνουν τόσο μεγάλα θηλαστικά, όπως το ευρωπαϊκό ζαρκάδι (Capreolus capreolus), όσο και μικρότερα θηλαστικά, όπως τον ευρωπαϊκό λαγό (Lepus europaeus) και την κόκκινη αλεπού (Vulpes vulpes).¹⁶³ Στην Πορτογαλία, οι λύκοι διαπιστώθηκε πως αποφεύγουν να έχουν λημέρια κοντά σε αιολικά πάρκα με αποστάσεις αποφυγής μέχρι και 6,4 χλμ. Τέτοιες αντιδράσεις μπορούν να οδηγήσουν σε σημαντικές σωρευτικές επιπτώσεις εάν τα αιολικά πάρκα βρίσκονται σε περιοχές περιορισμένου οικοτόπου αναπαραγωγής και μπορεί επίσης να υπάρξουν περαιτέρω επιπτώσεις στην τροφική κλιμάκωση.¹⁶⁴ Για παράδειγμα, σε μια μελέτη σχετικά με σκίουρους εδάφους της Καλιφόρνιας (Spermophilus beecheyi) παρατηρήθηκε αυξημένη

συμπεριφορά κατά των αρπακτικών κοντά σε ανεμογεννήτριες.¹⁶⁵ Τέτοιες αλλαγές στη συμπεριφορά μπορεί να μειώσουν την αποτελεσματικότητα της αναζήτησης τροφής και να οδηγήσουν σε μετατόπιση της δυναμικής του πληθυσμού (βλέπε σειρά αρ. 5 «Τροφικές κλιμακώσεις»).

3 Θνησιμότητα πουλιών και νυχτερίδων λόγω

ηλεκτροπληξίας σε γραμμές διανομής

Λειτουργία Τα ποσοστά ηλεκτροπληξίας στους πυλώνες (ή στους πόλους) γραμμών χαμηλής ή μέσης τάσης μπορεί να είναι υψηλά και να επηρεάζουν δυσανάλογα ορισμένα είδη που χρησιμοποιούν πυλώνες γραμμών χαμηλής τάσης ως κούρνιες όταν κυνηγούν ή ως φωλιές. Ένα ετήσιο ποσοστό θνησιμότητας περίπου 0,7 πτηνών ανά πόλο εκτιμήθηκε ως το αποτέλεσμα ηλεκτροπληξίας σε γραμμή διανομής στο νότιο Μαρόκο.¹⁶⁶ Η παρακμή ορισμένων μακρόβιων ειδών μπορεί να οφείλεται μερικώς στις ηλεκτροπληξίες. Για παράδειγμα, η ηλεκτροπληξία ασπροπάρηδων (Neophron percnopterus) σε μια γραμμή ισχύος 31 χιλιομέτρων στο Σουδάν θεωρείται ότι οδήγησε σε τόσους θανάτους ώστε να εξηγηθεί εν μέρει η μείωση του πληθυσμού τους.¹⁶⁷ Οι ηλεκτροπληξίες σπάνια συμβαίνουν στους πυλώνες των γραμμών μεταφοράς υψηλής τάσης.

Υπάρχουν περιορισμένες ενδείξεις κινδύνου για τις νυχτερίδες, αν και η ηλεκτροπληξία μεγάλων ειδών νυχτερίδων, ιδίως φρουτοφάγων, έχει αναγνωριστεί ως ζήτημα που συνδέεται με τις γραμμές διανομής.¹⁶⁸

158 Βλ. κριτική στο Hötker (2017).

159 Marques et al. (2019).

160 Cryan et al. (2014), Foo et al. (2017). Άλλες βασικές αναφορές: Arnett et al. (2016), Millon et al. (2015; 2018), Minderman et al.

(2012).

161 Barclay et al. (2017).

162 Pearce-Higgins et al. (2012).

163 Łopucki et al. (2017).

164 Ferrão da Costa et al. (2018a).

165 Rabin et al. (2006).

166 Godino et al. (2016).

167 Angelov et al. (2013).

168 Kundu et al. (2019), O’Shea et al. (2016), Tella et al. (2020).

Εφαρμογή αντισταθμίσεων για τη βιοποικιλότητα και δράσεις προληπτικής διατήρησης

Μετριασμός Επιπτώσεων στη Βιοποικιλότητα κατά την Ανάπτυξη Ηλιακών και Αιολικών Πηγών Ενέργειας

77

4 Επιπτώσεις

φραγμού Κατασκευή/

λειτουργία Πολλά αιολικά πάρκα στην ίδια έκταση μπορεί να δημιουργήσουν εμπόδια για είδη πτηνών, αν και οι επιπτώσεις αυτές δεν έχουν μελετηθεί εκτενώς. Καθώς ορισμένα είδη παρουσιάζουν υψηλά ποσοστά αποφυγής προσκρούσεων, είναι πιθανό ότι οι διαδρομές πτήσης τους θα αλλάξουν, ειδικά αν υπάρχουν μεγάλοι αριθμοί ανεμογεννητριών σε μικρή απόσταση σε μια περιοχή.

Τα αποδημητικά πτηνά πλήττονται ιδιαίτερα από τις ανεμογεννήτριες, καθώς συχνά ταξιδεύουν σε μεγάλα σμήνη κατά μήκος καθορισμένων διαδρομών. Τυχόν εμπόδια που εμποδίζουν τις διαδρομές πτήσης τους όχι μόνο θα προκαλέσουν θανάτους, αλλά θα τους αναγκάσουν να κάψουν κρίσιμα ενεργειακά αποθέματα, εκτρέποντας τη διαδρομή τους ή θα εγκαταλείψουν εντελώς τις απαραίτητες στάσεις ανάπαυσης. Για παράδειγμα, τα μεταναστευτικά αρπακτικά φαίνεται να προσαρμόζουν τις πορίες πτήσης τους για να αποφύγουν τα νέα αιολικά πάρκα.¹⁶⁹ Τα εν λόγω φαινόμενα φραγμού μπορεί να γίνονται ολοένα και πιο εμφανή καθώς αναπτύσσονται περισσότερα αιολικά πάρκα και βελτιώνεται η παρακολούθηση (συμπεριλαμβανομένων των πτηνών με σήμανση).

Οι επιπτώσεις των φραγμών μπορούν επίσης να επηρεάσουν τα χερσαία είδη εάν τα αιολικά πάρκα είναι περιφραγμένα, ιδίως τα μεγάλα μεταναστευτικά θηλαστικά.

5 Τροφικές

κλιμακώσεις Λειτουργία Οι αλλαγές στην αφθονία των ειδών με την παρουσία αιολικών πάρκων μπορούν να επηρεάσουν τη δυναμική των αρπακτικών-θηραμάτων και τη λειτουργία του οικοσυστήματος: η φύση και η συχνότητα αυτών των επιπτώσεων είναι ακόμα ελάχιστα κατανοητά. Ένα παράδειγμα από την Ινδία έδειξε αυξημένους αριθμούς σαυρών και αλλαγές στη συμπεριφορά μέσα σε ένα αποτύπωμα αιολικού πάρκου λόγω της αποφυγής της περιοχής από τους κύριους αρπακτικούς θηρευτές τους.¹⁷⁰ Η επίδραση των τροπικών κλιμακώσεων μπορεί να γίνει καλύτερα κατανοητή με τη μακροπρόθεσμη παρακολούθηση.

6 Ρύπανση (σκόνη, φως, θόρυβος και δονήσεις, στερεά/ υγρά απόβλητα)

Κατασκευή/

λειτουργία Οι κατασκευές και οι εργασίες μπορούν να οδηγήσουν σε επιπτώσεις ρύπανσης σε σχέση με τα ύδατα, το θόρυβο, τη σκόνη και το φως.

Μολονότι τα παραδείγματα επιπτώσεων που σχετίζονται με τα αιολικά έργα είναι περιορισμένα,¹⁷¹ υπάρχουν ευρεία στοιχεία για άλλους τύπους ανάπτυξης υποδομών.

7 Έμμεση

επίπτωση Κατασκευή/

λειτουργία Τα έργα αιολικής ενέργειας έχουν γενικά μικρό φυσικό αποτύπωμα και μικρό προσωπικό μόλις ολοκληρωθεί η κατασκευή. Ωστόσο, οι επιτόπιες έμμεσες επιπτώσεις (π.χ. από εκτοπισμένες χρήσεις γης, προσπέλασης ή αυξημένης οικονομικής δραστηριότητας) μπορεί να εξακολουθούν να είναι σημαντικές.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, η χρήση γης για την ανάπτυξη αιολικών πάρκων και οι συναφείς εγκαταστάσεις τους ενδέχεται να εκτοπίσουν άλλες χρήσεις γης, όπως τη γεωργία σε άλλη περιοχή. Η προκαλούμενη πρόσβαση μέσω της κατασκευής δρόμων σε απομακρυσμένες περιοχές ενδέχεται να οδηγήσει σε αυξημένη ρύπανση ή μόλυνση, συλλογή φυσικών πόρων ή εκμετάλλευση ευπαθών ειδών. Επί του παρόντος, δεν υπάρχουν παραδείγματα ειδικά για τα αιολικά έργα.¹⁷²

8 Συναφείς επι-πτώσεις των υπηρεσιών οικο-συστήματος

Κατασκευή/

λειτουργία Οι εκτάσεις που απαιτούνται για την ανάπτυξη αιολικών πάρκων και των συναφών εγκαταστάσεων τους θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε μειωμένη πρόσβαση και απώλεια σημαντικών υπηρεσιών παροχής, όπως σε τομείς σημαντικούς για τη γεωργία ή για την παροχή φυσικών πόρων. Οι τοπικές κοινότητες μπορεί επίσης να αισθάνονται μια απώλεια πολιτιστικών αξιών (π.χ. όταν οι ιεροί χώροι επηρεάζονται), συμπεριλαμβανομένης της αίσθησης του τόπου και του ανήκειν. Τα αιολικά πάρκα μπορούν επίσης να επηρεάσουν την αισθητική αξία μιας περιοχής, επηρεάζοντας αρνητικά το τουριστικό δυναμικό ή την αξία της γης. Οι εν λόγω συναφείς επιπτώσεις των υπηρεσιών οικοσυστήματος θα μπορούσαν να έχουν δυσμενείς επιπτώσεις στην ευημερία των κατοίκων της περιοχής.

169 Cabrera-Cruz & Villegas-Patraca (2016).

170 Thaker et al. (2018).

171 Βλέπε Perrow (2017) για συζήτηση των επιπτώσεων σε διάφορες ομάδες ειδών.

172 Ledec & Posas (2003).

78

Μετριασμός Επιπτώσεων στη Βιοποικιλότητα κατά την Ανάπτυξη Ηλιακών και Αιολικών Πηγών Ενέργειας 9 Εισαγωγή

χω-ροκατακτητικών ξένων ειδών

Κατασκευή Η μετακίνηση εξοπλισμού, ανθρώπων ή κατασκευαστικών στοιχείων μπορεί να διευκολύνει την εισαγωγή χωροκατακτητικών ξένων ειδών, για παράδειγμα μέσω της μεταφοράς τους στο έδαφος με μηχανήματα ή μέσω της ένδυσης, κ.λπ. Η δημιουργία νέων ενδιαιτημάτων, για παράδειγμα λόγω διαταραχής της γης κατά τη διάρκεια της κατασκευής ή με τη δημιουργία ανοικτών χώρων, μπορεί επίσης να διευκολύνει την εξάπλωση των χωροκατακτητικών ξένων ειδών που υπάρχουν ήδη στην περιοχή. Στο αιολικό πάρκο Serra da Lousã στην Πορτογαλία, εντοπίστηκαν δύο νέα χωροκατακτητικά ξένα είδη κατά τη διάρκεια της επιχειρησιακής παρακολούθησης, ενώ δύο άλλα που προϋπήρχαν διαπιστώθηκε ότι είχαν εξαπλωθεί κατά μήκος των δρόμων πρόσβασης και των ανεμογεννητριών.¹⁷³

173 Silva & Passos (2017).

174 AWWI (2019), Dürr (2019).

175 Marques et al. (2014), Martin & Shaw (2010).

176 Thaxter et al. (2017).

177 Marques et al. (2014).

178 Bernardino et al. (2018).

* Οι αριθμοί αναφέρονται στην εικόνα στο Σχήμα 5.2.

5.2.2. Βιοποικιλότητα που διατρέχει το μεγαλύτερο κίνδυνο

Πτηνά

Μικρά στρουθιόμορφα: Ορισμένα είδη αντιπρο-σωπεύονται δυσανάλογα στα ποσοστά θνησιμό-τητας λόγω επιπτώσεων των αιολικών πάρκων, εξ αιτίας της αφθονίας, της βιολογίας ή της συ-μπεριφοράς τους. Η πλειονότητα των θανάτων των πτηνών στα αιολικά πάρκα αφορά τα μικρά στρουθιόμορφα.¹⁷⁴ Ωστόσο, οι επιπτώσεις σε αυτά τα είδη σπάνια θεωρούνται σημαντικές σε επίπεδο πληθυσμού λόγω (στις περισσότερες περιπτώσεις) του σχετικά μεγάλου πληθυσμού και του μικρού χρονικού χάσματος μεταξύ γενεών. Η εξαίρεση σε αυτό θα μπορούσε να αφορά σπάνια είδη, φθίνο-ντα είδη ή είδη περιορισμένης εμβέλειας.

Μεγάλα υψιπετή πτηνά: Τα είδη που διατρέχουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο πρόσκρουσης σε ανεμο-γεννήτριες είναι γενικά μεγάλα υψιπετή είδη που χρειάζονται τα ανοδικά ρεύματα για την πλειονό-τητα των πτήσεων μεγάλων αποστάσεων. Τα εν λόγω είδη μπορεί να μην είναι αρκετά ευέλικτα ώστε να αλλάζουν γρήγορα τις διαδρομές πτήσης και μπορεί επίσης να έχουν περιορισμένο οπτικό πρόσθιο πεδίο που σημαίνει ότι δεν ανιχνεύουν τα πτερύγια των ανεμογεννητριών, παράγοντες που τα καθιστούν πιο επιρρεπή σε πρόσκρουση.¹⁷⁵ Παραδείγματα ειδών που διατρέχουν μεγαλύτερο

κίνδυνο περιλαμβάνουν τους γύπες, πολλά υψιπε-τή αρπακτικά και πελαργούς. Τα είδη αυτά συνή-θως έχουν μεγάλο χρονικό χάσμα μεταξύ γενεών και σχετικά μικρούς πληθυσμούς, αυξάνοντας το ενδεχόμενο επιπτώσεων σε επίπεδο πληθυσμού από τυχόν θανάτους.

Αποδημητικά είδη: Γενικά, τα αποδημητικά είδη είναι πιο επιρρεπή σε πρόσκρουση από τα μη-α-ποδημητικά είδη.¹⁷⁶ Ωστόσο, οι θάνατοι σε αιολικά πάρκα είναι συχνά υψηλότεροι για τα μη-αποδημη-τικά, καθώς διατρέχουν κίνδυνο πρόσκρουσης και πετούν πολύ περισσότερο από ό, τι τα αποδημητι-κά είδη.¹⁷⁷

Έίδη με υψηλό φορτίο πτερυγίων (αναλογία βά-ρους προς επιφάνεια πτερύγων): Οι αγριόγαλοι, οι γερανοί, οι πελαργοί, οι χήνες και οι κύκνοι, οι αετοί και οι γύπες διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο πρόσκρουσης σε γραμμές μεταφοράς λόγω της χαμηλής ευχέρειας ελιγμών. Η μετακίνηση σε σμή-νη, η μετανάστευση και η νυκτερινή δραστηριότητα συνδέονται όλα με υψηλά επίπεδα πρόσκρουσης σε ορισμένα είδη, αλλά δεν αποτελούν σταθερά παράγοντες υψηλού κινδύνου.¹⁷⁸

Μεγάλα πουλιά που κουρνιάζουν: Τα είδη που απειλούνται περισσότερο από ηλεκτροπληξία στους πυλώνες των ηλεκτροφόρων γραμμών σε αιολικά πάρκα είναι τα αρπακτικά και άλλα μεγάλα πουλιά, που συχνά χρησιμοποιούν τους πυλώνες

Εφαρμογή αντισταθμίσεων για τη βιοποικιλότητα και δράσεις προληπτικής διατήρησης νυχτε-ρίδων και των νυχτενυχτε-ρίδων Macroglossus minimus,¹⁸⁰ καθώς οι περισσότερες μέχρι σήμερα μελέτες

180 Arnett & May (2016), Barclay et al. (2017).

181 Scottish Natural Heritage et al. (2019).

182 Arnett & May (2016).

183 Thaxter et al. (2017).

184 Arnett & May (2016).

Ηνωμένο Βασίλειο και την Ευρώπη.¹⁸¹ Οι εν λόγω

80

185 Kiesecker et al. (2020), Parker et al. (2018), Rehbein et al. (2020).

186 AWWI (2019), Bellebaum et al. (2013).

187 IFC (2017).

188 Smales (2006).

189 TBC et al. (2019).

Εφαρμογή αντισταθμίσεων για τη βιοποικιλότητα και δράσεις προληπτικής διατήρησης

Μετριασμός Επιπτώσεων στη Βιοποικιλότητα κατά την Ανάπτυξη Ηλιακών και Αιολικών Πηγών Ενέργειας

81

θάνατοι στα αιολικά πάρκα νυχτερίδων του είδους Lasiurus cinereus, ενός ευρέως διαδεδομένου μετα-ναστευτικού είδους με μεγάλη θνησιμότητα λόγω πρόσκρουσης σε ανεμογεννήτριες στη Βόρεια Αμερική, δύναται να μειώσουν σημαντικά το μέγε-θος του πληθυσμού και να αυξήσουν τον κίνδυνο εξαφάνισής του.¹⁹²

Η κατάσταση διατήρησης αποτελεί ένα σημαντικό παράγοντα που επηρεάζει το επίπεδο πληθυσμού

192 Frick et al. (2017).

193 O’Grady et al. (2004), Shaffer (1981).

194 Manne & Pimm (2001).

195 O’Grady et al. (2004).

196 IUCN (2019).

και τον σωρευτικό κίνδυνο. Οι επιπτώσεις που σχε-τίζονται με την ανάπτυξη της αιολικής ενέργειας μπορεί να είναι πιο σημαντικές για τα απειλούμενα είδη, επειδή μπορεί να έχου μικρό μέγεθος πληθυ-σμού¹⁹³ περιορισμένο εύρος,¹⁹⁴ συνεχιζόμενη μείω-ση του πληθυσμού (ή απώλεια ενδιαιτημάτων),¹⁹⁵ ή να αντιμετωπίζουν τρέχουσες ή μελλοντικές απειλές,¹⁹⁶ που μπορεί να οδηγήσουν σε μείωση του είδους.

5.3 Μετριασμός στο στάδιο σχεδιασμού του έργου

5.3.1. Έπισκόπηση

Το στάδιο σχεδιασμού του έργου αρχίζει συνήθως μόλις εντοπιστεί μια τοποθεσία και ληφθεί η από-φαση για επένδυση στην ανάπτυξή της (Ενότητα 3). Ο έλεγχος των κινδύνων και των ευκαιριών ή/

και η επανεξέταση των υφιστάμενων στρατηγικών εκτιμήσεων στο πλαίσιο του αρχικού σταδίου σχε-διασμού του έργου είναι θεμελιώδους σημασίας για την αποφυγή της χωροθέτησης έργων σε ευ-αίσθητους χώρους. Ο μηχανολογικός σχεδιασμός θα λάβει υπόψη το μέγεθος του αιολικού πάρκου, τον τύπο της ανεμογεννήτριας, το ύψος του δια-κλαδωτή, τη διάταξη και τον ηλεκτρικό σχεδιασμό για τη μεγιστοποίηση της παραγωγής ενέργειας και την ελαχιστοποίηση του κόστους. Θα πρέπει επίσης να ληφθούν υπόψη οι περιορισμοί που επι-βάλλονται από τους αιολικούς πόρους, την τοπο-γραφία, τη χρήση γης, τους τοπικούς κανονισμούς και την πολιτική χρήσης γης ή τη χωροθέτηση, τα περιβαλλοντικά και κοινωνικά ζητήματα, τα γεω-τεχνικά ζητήματα, τους γεωπολιτικούς κινδύνους, την προσβασιμότητα, τη σύνδεση δικτύου και τα οικονομικά κίνητρα.

Ο προσδιορισμός των μέτρων αποφυγής και ελα-χιστοποίησης για την πρόληψη και τη μείωση των δυσμενών επιπτώσεων στη βιοποικιλότητα και τις υπηρεσίες οικοσυστήματος αποτελεί πρωταρχικό

μέλημα καθ' όλη τη διάρκεια του σχεδιασμού και του σχεδίου ενός χερσαίου αιολικού έργου. Μια ισχυρή βάση αναφοράς για τη βιοποικιλότητα στις αρχές του σταδίου σχεδιασμού του έργου είναι απαραίτητη για την αξιολόγηση του κινδύ-νου εμφάνισης επιπτώσεων (Ενότητα 8.1) και τον εντοπισμό κατάλληλων μέτρων αποφυγής και ελαχιστοποίησης. Τα πιο αποτελεσματικά μέτρα είναι συχνά αυτά που προγραμματίζονται στο αρ-χικό στάδιο σχεδιασμού, όταν οι αλλαγές στη χω-ροθέτηση των υποδομών και στον επιχειρησιακό σχεδιασμό είναι ακόμη εφικτές. Η διαδικασία είναι επαναλαμβανόμενη.

Τα μέτρα αποφυγής και ελαχιστοποίησης θα πρέπει να εφαρμόζονται και να επανεξετάζονται συνεχώς μέχρις ότου εξαλειφθούν οι επιπτώσεις ή μειωθούν σε επίπεδο όπου για τυχόν εναπομεί-νουσες επιπτώσεις η διαχείρισή τους να φτάσει σε αποδεκτά επίπεδα μέσω αποκατάστασης ή/

και αντιστάθμισης. Η επαναληπτικότητα είναι ση-μαντική επειδή τα μέτρα αποκατάστασης και αντι-στάθμισης είναι συχνά αβέβαια, μπορεί να είναι δαπανηρά και υπάρχει χρονική υστέρηση στην υλο-ποίησή τους (Ενότητα 2). Η έγκαιρη βελτιστοποί-ηση των μέτρων αποφυγής και ελαχιστοποίβελτιστοποί-ησης μειώνει (ή ενδεχομένως εξαλείφει) την ανάγκη για δαπανηρή αποκατάσταση και αντιστάθμιση αργό-τερα. Ως εκ τούτου, είναι σημαντικό να διατηρηθεί

82

Εφαρμογή αντισταθμίσεων για τη βιοποικιλότητα και δράσεις προληπτικής διατήρησης

199 Furey & Racey (2016).

200 Noer et al. (2011), Williams-Guillén & Perfecto (2011).

201 Ferrão da Costa et al. (2018b), Kusak et al. (2016).

202 Ferrão da Costa et al. (2018a).

203 Για παράδειγμα, van der Winden et al. (2015).

84

205 Bernardino et al. (2019).

206 Tella et al. (2020).

207 Bernardino et al. (2018).

208 Αυτόθι.

Εφαρμογή αντισταθμίσεων για τη βιοποικιλότητα και δράσεις προληπτικής διατήρησης

86

Εφαρμογή αντισταθμίσεων για τη βιοποικιλότητα και δράσεις προληπτικής διατήρησης

88

209 BirdLife International (2015), Tomé et al. (2017).

210 BirdLife International (2015), Tomé et al. (2017).

211 BirdLife International (2015).

και η εν λόγω προσέγγιση απαιτεί επίσης ελάχιστη

Εφαρμογή αντισταθμίσεων για τη βιοποικιλότητα και δράσεις προληπτικής διατήρησης

90

Μετριασμός Επιπτώσεων στη Βιοποικιλότητα κατά την Ανάπτυξη Ηλιακών και Αιολικών Πηγών Ενέργειας μειώνεται η θνησιμότητα των νυχτερίδων. Μελέτες

στη Βόρεια Αμερική²¹⁴ και την Ευρώπη²¹⁵ έδειξαν ότι η εφαρμογή αυτών των μέτρων είχε ως αποτέλε-σμα την τουλάχιστον κατά 50% μείωση θνησιμότη-τά τους. Οι απώλειες ηλεκτρικής ενέργειας και το οικονομικό κόστος είναι χαμηλές, με αποτέλεσμα την μόλις κατά 1% μείωση της συνολικής ετήσιας παραγωγής.²¹⁶

Τα μέτρα αυτά δεν ισχύουν για τις νυχτερίδες που επισκέπτονται τις εγκαταστάσεις και δεν ηχοεντοπίζουν. Μολονότι τα στοιχεία δείχνουν ότι ορισμένα είδη είναι ευάλωτα στην πρόσκρουση σε ανεμογεννήτριες,²¹⁷ δεν υπάρχουν εμπειρικά στοιχεία για μέτρα μετριασμού που να είναι απο-δεδειγμένα αποτελεσματικά στην ελαχιστοποίηση των θανάτων νυχτερίδων που επισκέπτονται τις εγκαταστάσεις κατά τη διάρκεια της λειτουργίας.

Πρόσθετες μελέτες στο μέλλον μπορεί να βοηθή-σουν στον εντοπισμό νέων μέτρων για τη μείωση του κινδύνου πρόσκρουσης αυτής της ομάδας κατά τη λειτουργία.

Άλλες Προσεγγίσεις για γη Μείωση Κινδύνου Πρόσκρουσης

Άλλα μέτρα που συνιστώνται επικεντρώνονται κυρίως στις τροποποιήσεις των ανεμογεννητρι-ών και των εναέριων γραμμανεμογεννητρι-ών μεταφοράς για τη μείωση του κινδύνου πρόσκρουσης πτηνών και νυχτερίδων (συνοψίζονται στον Πίνακα 5-2), συ-μπεριλαμβανομένων των εξής:

•

Βάψιμο ενός πτερυγίου ανεμογεννήτριας για την αύξηση της ορατότητας για τα πουλιά

•

Χρήση ADD (ακουστικών αποτρεπτικών συσκευών)

•

Εγκατάσταση εκτροπέων πτήσης πτηνών σε εναέριες γραμμές μεταφοράς ισχύος (Πίνακας 5-3).

•

Σχεδιασμός με ασφάλεια για τα είδη άγριας πανίδας ή μετασκευή καλωδίων ισχύος και στύλων, και

214 Arnett et al. (2011; 2013), Baerwald et al. (2009).

215 Rodrigues et al. (2015).

216 Arnett et al. (2013).

217 Arnett et al. (2016).

218 Arnett & May (2016), Drewitt & Langston (2006), Marques et al. (2014).

•

Τροποποίηση της διαμόρφωσης των εναέριων γραμμών μεταφοράς ισχύος για την αύξηση της ορατότητας στα πτηνά.

Έχουν προταθεί και άλλα μέτρα, που δεν φαίνεται να είναι εξίσου αποτελεσματικά ή/και έχουν σχετι-κές απρόβλεπτες επιπτώσεις²¹⁸ και περιλαμβάνουν:

•

Ακουστικά αποτρεπτικά συστήματα για πτη-νά, όπως προειδοποιητικές σειρήνες, με το σύστημα DTBird (Πίνακας 5-3). Ενώ τα απο-τελέσματα των δοκιμών είναι ελπιδοφόρα για ορισμένα είδη σε ορισμένες περιοχές, η μέθο-δος δεν έχει ακόμη αποδειχθεί ότι είναι γενικά αποτελεσματική για ένα ευρύ φάσμα ειδών και τόπων. Ο δυνατός θόρυβος, που ακούγεται από τους ανθρώπους, σημαίνει μπορεί να έχει περιορισμένες ευκαιρίες χρήσης,

•

Οπτικά αποτρεπτικά, όπως τα λέιζερ,

•

Άλλα μέτρα που αποσκοπούν στην αύξηση της ορατότητας της ανεμογεννήτριας, συμπερι-λαμβανομένων των σημάνσεων στο έδαφος και ορισμένων μοτίβων στα πτερύγια της ανεμογεννήτριας (τετραγωνικά κύματα και ασπρόμαυρες λουρίδες) και της χρήσης υπερι-ώδους ανακλαστικής βαφής, και

•

Ρύθμιση της συχνότητας, του χρώματος ή του μήκους κύματος των προειδοποιητικών φώτων πτήσης που αναβοσβήνουν στις ανεμογεννήτριες.

Πρόσθετες μελέτες στο μέλλον μπορεί να δείξουν ότι τα μέτρα είναι αποτελεσματικά για άλλα, ειδικά είδη ή να εντοπίσουν νέα μέτρα για τη μείωση του κινδύνου πρόσκρουσης.

Εφαρμογή αντισταθμίσεων για τη βιοποικιλότητα και δράσεις προληπτικής διατήρησης θαλασσαετού (Haliaetus albicilla) κατά 100%.²²⁰ (Tadarida brasiliensis) και το είδος Lasiurus cinereus αντίστοιχα.

219 Hodos (2003), Hodos et al. (2001).

220 May et al. (2020).

221 Weaver (2019).

222 Bernardino et al. (2019).

223 Dixon et al. (2018).

92

224 Bernardino et al. (2018).

225 Tella et al. (2020).

226 H.T. Harvey & Associates (2018).

227 Riopérez et al. (2016).

228 McClure et al. (2018).

Πίνακας 5-3 Επιλεγμένα παραδείγματα αυτοματοποιημένων τεχνολογιών ανίχνευσης εικόνας και

Εφαρμογή αντισταθμίσεων για τη βιοποικιλότητα και δράσεις προληπτικής διατήρησης

Μετριασμός Επιπτώσεων στη Βιοποικιλότητα κατά την Ανάπτυξη Ηλιακών και Αιολικών Πηγών Ενέργειας

93

Τεχνολογία ραντάρ Robin Radar Max © Χρησιμοποιεί ραντάρ για να παρέχει ανίχνευση σε πραγματικό χρόνο και τρισδιάστατη παρακολούθηση των πτηνών

Μόνο για πτηνά

Έχει μέγιστη απόσταση ανίχνευσης ~15 χιλιομέτρων με απεριόριστη οπτική επαφή.

Η εφαρμογή διακοπής λειτουργίας μπορεί να είναι πλήρως αυτοματοποιημένη χρησιμοποιώντας προκαθορισμένους κανόνες και έχει τη δυνατότητα να εξειδικεύεται σε συγκεκριμένα είδη.

Δαπανηρό ως προς την απόκτηση, στα ~>

500.000 δολάρια ΗΠΑ.

Η χρήση μπορεί να περιορίζεται από εθνικούς στρατιωτικούς ή αεροπορικούς κανονισμούς.

Χρησιμοποιείται στο υπεράκτιο αιολικό πάρκο Tahkoluoto στη Φινλανδία, για την πρόληψη προσκρούσεων θαλασσαετών και γιγαντόγλαρων.²²⁹

Λειτουργούν στα αιολικά πάρκα Kavarna στη Βουλγαρία, όπου διακόπτεται αυτόματα η λειτουργία των ανεμογεννητριών για είδη προτεραιότητας, ιδιαίτερα για τα αποδημητικά είδη.

STRIX BirdTrack Σύστημα ραντάρ για την αυτόματη ανίχνευση και παρακολούθηση μεμονωμένων πτηνών ή νυχτερίδων

Πουλιά και νυχτερίδες

Δεν είναι δυνατή η ταυτοποίηση

μεμονωμένων ειδών — μπορεί να ανιχνεύσει μόνο την κατηγορία μεγέθους.

Έχει εμβέλεια ανίχνευσης έως και 12 χλμ., ανάλογα με το μέγεθος του στόχου.

Η διακοπή λειτουργίας μπορεί να

αυτοματοποιηθεί πλήρως χρησιμοποιώντας προκαθορισμένους κανόνες ή να είναι χειροκίνητα ελεγχόμενη.

Η χρήση ραντάρ μπορεί να περιορίζεται από εθνικούς στρατιωτικούς ή αεροπορικούς κανονισμούς.

Δεν έχει χρησιμοποιηθεί μόνο του ως σύστημα, αλλά πάντα σε συνδυασμό με παρατηρητές.

Το BirdTrack χρησιμοποιήθηκε στο αιολικό πάρκο Barão de São João (Παράρτημα 2, μελέτη περίπτωσης 13) με μηδενικούς θανάτους σε διάστημα πέντε ετών (σημείωση:

το ραντάρ χρησιμοποιήθηκε σε συνδυασμό με παρατηρητές).

Η χρήση στην Αίγυπτο οδήγησε σε θνησιμότητα 5-7 πτηνών για περίπου 370.000 πουλιά που διέρχονται από το αιολικό πάρκο κάθε σεζόν.²³⁰

* Σημείωση: Ο κατάλογος δεν είναι εξαντλητικός. Υπάρχουν και άλλες τεχνολογίες που είναι διαθέσιμες και βρίσκονται στη διαδικασία ανάπτυξης.

229 Södersved (2018).

230 Tomé et al. (2018).

94

γερανών (Antigone canadensis) κατά 98%.²³⁵

Στη Νότια Αφρική και τη Μποτσουάνα, έχουν εγκατασταθεί πτερύγια και εκτροπείς πτήσης πτηνών εφοδιασμένα με διόδους εκπομπής φωτός (Light Emitting Diodes-LED) για τη μείωση της πρόσκρουσης των φλαμίνγκο (Phoenicopterus ro-seus και P. minor) και του γαλάζιου γερανού (Anthropoides paradiseus).

Ανεπίσημα στοιχεία δείχνουν την αποτελεσματικότητα αυτού του μέτρου.²³⁶

231 Yee (2008).

232 Murphy et al. (2009).

233 Crowder (2000).

234 Frost (2008).

235 Dwyer et al. (2019).

236 Smallie (2008), van Rooyen & Froneman (2013).

Εφαρμογή αντισταθμίσεων για τη βιοποικιλότητα και δράσεις προληπτικής διατήρησης

237 Morkill & Anderson (1991).

238 Savereno et al. (1996).

239 Mammen et al. (2011).

240 Martin et al. (2012), Pescador et al. (2019).

241 Gartman et al. (2016).

Έλεγχοι Μείωσης

96

Μετριασμός Επιπτώσεων στη Βιοποικιλότητα κατά την Ανάπτυξη Ηλιακών και Αιολικών Πηγών Ενέργειας

•

Παροχή σταθμών εκτροπής/συμπληρωματι-κών σταθμών σίτισης,²⁴²

•

Προώθηση της αύξησης θηραμάτων ή της διαθεσιμότητας τροφής μέσω της διαχείρισης των ενδιαιτημάτων,²⁴³ και

•

Δημιουργία κατάλληλων περιοχών κουρνιά-σματος, αναπαραγωγής ή σίτισης μακριά από το αιολικό πάρκο.²⁴⁴

Ομοίως, για τις νυχτερίδες, η δημιουργία νέων αγρών και φρακτών από φυτά εκτός των εγκα-ταστάσεων του έργου και περιοχών αναζήτη-σης τροφής και τεχνητών φωλιών νυχτερίδων (bat-boxes),²⁴⁵ καθώς και η αποκατάσταση των οικοτόπων κουρνιάσματος εκτός έργου, μπορεί να μειώσει τον αριθμό των νυχτερίδων στην περιοχή του αιολικού πάρκου, μειώνοντας έτσι τον κίνδυνο πρόσκρουσης.²⁴⁶

242 Cortés-Avizanda et al. (2016), Gilbert et al. (2007), Martínez-Abraín et al. (2012).

243 Paula et al. (2011).

244 Gartman et al. (2016), Walker et al. (2005).

245 Millon et al. (2015).

246 Gartman et al. (2016).

247 BVG Associates (2019).

248 GE Renewable Energy (2020).

Είναι επίσης σημαντικό να επιβληθεί η καλή συμπε-ριφορά των εργολάβων, συμπεριλαμβανομένης της απαγόρευσης κυνηγιού, παγίδευσης, αλιείας και γενικής όχλησης της άγριας πανίδας.

Τέλος, θα πρέπει επίσης να λαμβάνονται υπόψη μέτρα για την ελαχιστοποίηση της πιθανότητας πρόσκρουσης οχημάτων με πανίδα, τα οποία περιλαμβάνουν:

•

Περιορισμό του αριθμού κινήσεων των οχημά-των προς και από το αιολικό πάρκο,

•

Περιορισμό των οχημάτων σε εγκεκριμένες διαδρομές/οδούς, και

•

Περιορισμό της ταχύτητας του οχήματος στο χώρο του έργου.

5.6 Τέλος κύκλου ζωής

5.6.1. Έπισκόπηση

Στο τέλος της σχεδιασμένης επιχειρησιακής ζωής ενός υπεράκτιου αιολικού πάρκου, οι επιλογές γε-νικά είναι: α) να παραταθεί η διάρκεια λειτουργίας των υφιστάμενων υποδομών, β) να ανακατασκευ-αστεί πλήρως το έργο (Ενότητα 5.6.3), ή γ) να παροπλισθεί πλήρως το έργο.²⁴⁷ Τόσο η πλήρης ανακατασκευή όσο και ο παροπλισμός παρέχουν ευκαιρίες για περαιτέρω μετριασμό και αποτελούν το θέμα αυτής της ενότητας.

5.6.2. Πλήρης ανακατασκευή

Εκτός από τις επιλογές παροπλισμού και πα-ράτασης στο τέλος του κύκλου ζωής, η πλήρης ανακατασκευή είναι η άλλη επιλογή που μπορεί να χρησιμοποιηθεί στα αιολικά πάρκα κοντά στο τέλος της λειτουργικής τους ζωής. Η πλήρης ανακατα-σκευή μπορεί να πραγματοποιηθεί είτε αντικαθι-στώντας πλήρως τις παλαιότερες ανεμογεννήτριες

είτε αλλάζοντας εξαρτήματα των αρχικών ανεμο-γεννητριών με νέες, αποδοτικότερες τεχνολογίες για την αξιοποίηση των υφιστάμενων αιολικών πάρκων, και μπορεί να παρατείνει τη διάρκεια ζωής των ανεμογεννητριών έως και 20 έτη.²⁴⁸

Με τις ραγδαίες τεχνολογικές εξελίξεις τα τε-λευταία χρόνια, οι παλαιότερες ή παρωχημένες ανεμογεννήτριες αντικαθίστανται συνήθως με λιγότερα, αποδοτικότερα μοντέλα μεγαλύτερης ισχύος, που είναι γενικά μεγαλύτερα και ψηλότερα.

Για τις συγκεκριμένες αλλαγές, οι νέες ανεμογεν-νήτριες θα πρέπει να επανατοποθετηθούν και να κατασκευαστούν νέα θεμέλια. Ανάλογα με τον αριθμό των αλλαγών στο σχέδιο, είναι πιθανό να υπάρξουν αλλαγές και διαφορετικές απαιτήσεις στις δημόσιες και ηλεκτρικές υποδομές, όπως οδοί με μεγαλύτερο πλάτος και μεγαλύτερες βάσεις ανεμογεννητριών.

Εφαρμογή αντισταθμίσεων για τη βιοποικιλότητα και δράσεις προληπτικής διατήρησης

249 Barclay et al. (2007), Dahl et al. (2015), Smallwood & Karas (2009).

250 Dahl et al. (2015).

98

Μετριασμός Επιπτώσεων στη Βιοποικιλότητα κατά την Ανάπτυξη Ηλιακών και Αιολικών Πηγών Ενέργειας

•

Αποφυγή εργασιών παροπλισμού κατά τη δι-άρκεια ευαίσθητων περιόδων του κύκλου ζωής των ειδών. Ο προγραμματισμός θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις εποχιακές συναθροίσεις, όπως τις κρίσιμες αναπαραγωγικές ή/και με-ταναστευτικές περιόδους και τις διανυκτερινές μετακινήσεις, και απαιτεί την καλή κατανόηση των προτύπων εποχιακής και ημερήσιας δρα-στηριότητας των ευαίσθητων ειδών για τον προσδιορισμό των βασικών περιόδων που πρέπει να αποφευχθούν. Οι εν λόγω περίοδοι αποφυγής μπορούν να συνδέονται με την εποχικότητα στο οικοσύστημα, όπως η εποχι-ακή καρποφορία ή η διαθεσιμότητα των βλά-στησης για σίτιση ή η παρουσία προσωρινών υγροτόπων.

•

Έλαχιστοποίηση της διατάραξης του οικοτό-που κατά την αφαίρεση των θεμελίων,

•

Έλαχιστοποίηση των επιπτώσεων του θορύ-βου στην πανίδα που συνδέονται με τις διαδι-κασίες απομάκρυνσης των υποδομών,

•

Μελέτη και αντιμετώπιση των δυνητικών κοι-νωνικών επιπτώσεων και των επιπτώσεων στις οικοσυστημικές υπηρεσίες που προκύπτουν από τον μετριασμό της βιοποικιλότητας,

•

Διαχείριση της διάθεσης αποβλήτων και εφαρμογή πρωτοκόλλου για την ταχεία διαχεί-ριση τυχόν διαρροών ή υπερχειλίσεων χημικών ουσιών,

•

Έξασφάλιση ορθών πρακτικών για επαναχρη-σιμοποίηση, ανακύκλωση ή διάθεση παροπλι-σθέντων κατασκευαστικών στοιχείων, και

•

Έπιβολή καλής συμπεριφοράς στους εργαζο-μένους που συμμετέχουν στον παροπλισμό, συμπεριλαμβανομένης της απαγόρευσης

κυνηγιού, παγίδευσης, αλιείας και γενικής πα-ρενόχλησης άγριων ζώων.

Όλα τα μέτρα μετριασμού θα πρέπει να περιλαμ-βάνονται σε λεπτομερές σχέδιο παροπλισμού ή κάποιο παρόμοιο σχέδιο.

Αποκατάσταση

Μετά τον παροπλισμό, ο χώρος του έργου πρέπει να αποκατασταθεί στην αρχική του κατάσταση και, στο μέτρο του δυνατού, σύμφωνα με τις εθνικές απαιτήσεις ή/και τις συμφωνίες μίσθωσης γης με ιδιοκτήτες γης, λαμβάνοντας υπόψη την οικολογι-κή κατάσταση του χώρου κατά τον παροπλισμό.

Τα στοιχεία υποδομής για το τέλος του κύκλου ζωής των αιολικών πάρκων, συμπεριλαμβανομέ-νων των χαλύβδισυμπεριλαμβανομέ-νων πύργων, των πτερυγίων, του αλουμινίου και των χάλκινων καλωδίων θα πρέπει να ανακυκλώνονται, ειδάλλως να απορρίπτονται υπεύθυνα. Τα μέτρα αποκατάστασης (Ενότητα 5.4.4) που ακολουθούν ορθές περιβαλλοντικές πρακτικές θα πρέπει να είναι το επίκεντρο κατά τη διάρκεια αυτής της φάσης και να περιλαμβάνονται στο σχέδιο παροπλισμού.

Ο παροπλισμός χερσαίων αιολικών πάρκων δεν δι-αφέρει από άλλες χερσαίες εγκαταστάσεις παρα-γωγής ηλεκτρικής ενέργειας, όπως η εξόρυξη και το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο, καθώς μοιρά-ζονται παρόμοια στοιχεία αστικής και ηλεκτρικής υποδομής. Ως εκ τούτου, έχουν σημασία τα μέτρα μετριασμού ορθών πρακτικών που εφαρμόζονται σε πολλούς τύπους χερσαίων πάρκων.

Εφαρμογή αντισταθμίσεων για τη βιοποικιλότητα και δράσεις προληπτικής διατήρησης

Μετριασμός Επιπτώσεων στη Βιοποικιλότητα κατά την Ανάπτυξη Ηλιακών και Αιολικών Πηγών Ενέργειας

99 5.7 Περίληψη προσεγγίσεων μετριασμού για χερσαία αιολικά

Ο Πίνακας 5-5 περιληπτικά αναφέρει τις προσεγγίσεις μετριασμού που αναλύονται στο παρόν κεφάλαιο σχετικά με την χερσαία αιολική ενέργεια.

Πίνακας 5-5 Σύνοψη προσεγγίσεων μετριασμού για την ανάπτυξη χερσαίων αιολικών πάρκων Στάδιο έργου Ιεράρχηση

μέτρων μετριασμού

Στις προσεγγίσεις μετριασμού περιλαμβάνονται τα εξής:

Στάδιο σχεδιασμού έργου

Αποφυγή και

ελαχιστοποίηση Μικροχωροθέτηση: αλλαγή της διάταξης της υποδομής του έργου για την αποφυγή ευαίσθητων ενδιαιτημάτων ή περιοχών που χρησιμοποιούνται από ευαίσθητα είδη

Πλήρης ανακατασκευή, σήμανση ή ταφή χερσαίων γραμμών ηλεκτρικής ενέργειας για την αποφυγή κινδύνων πρόσκρουσης και επιπτώσεων φραγμού

Στάδιο

κατασκευής Αποφυγή Προγραμματισμός: αλλαγή του χρονοδιαγράμματος των

κατασκευαστικών δραστηριοτήτων για την αποφυγή διατάραξης της βιοποικιλότητας σε ευαίσθητες περιόδους

Ελαχιστοποίηση Έλεγχοι μείωσης των εκπομπών και των ρύπων (θόρυβος, διάβρωση, απόβλητα) που δημιουργούνται κατά την κατασκευή

Επιχειρησιακοί έλεγχοι για τη διαχείριση και τη ρύθμιση της δραστηριότητας των αναδόχων (μηδενική περίφραξη γύρω από ευαίσθητες περιοχές, καθορισμένα μηχανήματα και περιοχές πάρκινγκ, ελαχιστοποίηση απώλειας βλάστησης και διατάραξης του εδάφους)

Αποκατάσταση

και αναμόρφωση Αναβλάστηση των διαταραγμένων περιοχών στην ξηρά, καθώς καθίστανται διαθέσιμες, με χρήση επιφανειακού εδάφους και ενδημικής χλωρίδας από την περιοχή, όπου είναι εφικτό Στάδιο

λειτουργίας Ελαχιστοποίηση Φυσικοί έλεγχοι που συνεπάγονται τροποποίηση της υποδομής ή της λειτουργίας της για τη μείωση των επιπτώσεων (π.χ. διακοπή λειτουργίας κατ' απαίτηση για ελαχιστοποίηση του κινδύνου

πρόσκρουσης, εγκατάσταση εκτροπέων πτήσεως πτηνών σε γραμμές μεταφοράς)

Έλεγχοι μείωσης εκπομπών (π.χ. περιορισμός της κίνησης των οχημάτων όταν υπάρχουν ευαίσθητα είδη, διαχείριση αποβλήτων) Επιχειρησιακοί έλεγχοι για να καταστεί η τοποθεσία του έργου λιγότερο κατάλληλη για ευαίσθητα είδη (π.χ. τροποποίηση ενδιαιτημάτων, αφαίρεση κουφαριών για πτωματοφάγα πτηνά) Τέλος κύκλου

ζωής Αποφυγή Προγραμματισμός: αλλαγή του χρονοδιαγράμματος των

δραστηριοτήτων παροπλισμού ώστε να αποφευχθεί η διαταραχή της βιοποικιλότητας κατά τη διάρκεια ευαίσθητων περιόδων (π.χ. κατά τη διάρκεια αναπαραγωγικών περιόδων)

Ελαχιστοποίηση Έλεγχοι μείωσης εκπομπών και ρύπων (θόρυβος, διάβρωση, απόβλητα) που δημιουργούνται κατά τον παροπλισμό Επιχειρησιακοί έλεγχοι για τη διαχείριση και τη ρύθμιση της

δραστηριότητας των αναδόχων (για παράδειγμα, μηδενική περίφραξη γύρω από ευαίσθητες περιοχές, καθορισμένα μηχανήματα και χώρους στάθμευσης και αποθήκευσης)

Αποκατάσταση

και αναμόρφωση Αναβλάστηση των διαταραγμένων περιοχών, καθώς καθίστανται διαθέσιμες, με χρήση επιφανειακού εδάφους και ενδημικής χλωρίδας από την περιοχή, όπου είναι εφικτό

Αποκατάσταση της αρχικής βλάστησης, στο μέτρο του δυνατού, μετά τον παροπλισμό

Μελέτη (εάν το επιτρέπει η νομοθεσία) εάν η μη-μετακίνηση των υποδομών θα αποφέρει οφέλη σε ευαίσθητα είδη

100

Μετριασμός Επιπτώσεων στη Βιοποικιλότητα κατά την Ανάπτυξη Ηλιακών και Αιολικών Πηγών Ενέργειας

© Shell

Υπεράκτια αιολική ενέργεια – Δυνητικές επιπτώσεις και προσεγγίσεις μέτρων μετριασμού

Μετριασμός Επιπτώσεων στη Βιοποικιλότητα κατά την Ανάπτυξη Ηλιακών και Αιολικών Πηγών Ενέργειας

101

6. Υπεράκτια αιολική ενέργεια

— Δυνητικές επιπτώσεις και

προσεγγίσεις μέτρων μετριασμού

6.1 Επισκόπηση της ανάπτυξης έργων υπεράκτιας αιολικής ενέργειας

Στο παρόν κεφάλαιο παρουσιάζεται μια επισκό-πηση των κύριων επιπτώσεων στη βιοποικιλότητα και τις οικοσυστημικές υπηρεσίες των υπεράκτιων δομών ανεμογεννητριών σταθερής έδρασης, ακο-λουθούμενη από συζήτηση των βασικών προσεγ-γίσεων μετριασμού που μπορούν να εφαρμοστούν σε κάθε στάδιο του έργου (σχεδιασμός, κατασκευή, λειτουργία και τέλος του κύκλου ζωής).

Υπάρχουν επί του παρόντος δύο κύριοι τύποι υπεράκτιας τεχνολογίας αιολικής ενέργειας: α) οι ανεμογεννήτριες σταθερής έδρασης στον πυθμέ-να (ο επικρατέστερος τύπος αυτή τη στιγμή) και β) οι πλωτές ανεμογεννήτριες. Οι ανεμογεννήτριες σταθερής έδρασης εγκαθίστανται γενικά σε βάθη νερού έως περίπου 60 μέτρα. Έχουν υποθαλάσσι-ες κατασκευές (συνήθως μονοπυλώνυποθαλάσσι-ες/μονού πυ-λώνα, τρίποδες ή κατασκευές jacket) στερεωμένες στον πυθμένα μέσω ενός θεμελίου (οι συνήθεις

τύποι περιλαμβάνουν μονοπυλώνες ή πολλαπλούς πυλώνες, βάσεις βαρύτητας και κοίλα κυλινδρικά φρέατα). Σε βαθύτερα ύδατα, η σκοπιμότητα εγκατάστασης σταθερών θεμελίων μειώνεται και στη θέση τους μπορούν να χρησιμοποιηθούν πλωτές ανεμογεννήτριες αγκυροβολημένες στον πυθμένα της θάλασσας (Πλαίσιο 10).

Μια τυπική δομή υπεράκτιας ανεμογεννήτριας σταθερής έδρασης αποτελείται από τμήματα τόσο πάνω στο νερό (άτρακτος, δρομέας/ρότο-ρας, πτερύγια και πύργος) όσο και κάτω από αυτό (υποδομή, θεμέλια και υλικό για σταθεροποίηση πυθμένων). Εκτός από τις μεμονωμένες ανεμο-γεννήτριες, τα κύρια στοιχεία ανάπτυξης ενός υπεράκτιου αιολικού πάρκου περιλαμβάνουν:

•

Υπεράκτια Πάρκα:

•

υποσταθμός, και

Σχήμα 6.1 Επισκόπηση των βασικών στοιχείων του έργου ανάπτυξης ενός υπεράκτιου αιολικού πάρκου

© IUCN και TBC, 2021

102

Μετριασμός Επιπτώσεων στη Βιοποικιλότητα κατά την Ανάπτυξη Ηλιακών και Αιολικών Πηγών Ενέργειας

•

υπόγεια καλώδια (μεταξύ συστοιχιών και εξαγωγής).

•

Χερσαία Πάρκα:

•

λιμάνι κατασκευής,

252 Perrow (2019).

•

χερσαίος υποσταθμός,

•

υπόγειο καλώδιο εξαγωγής, και

•

γραμμές μεταφοράς.

6.2 Επιπτώσεις της υπεράκτιας αιολικής ενέργειας στη βιοποικιλότητα και τις οικοσυστημικές υπηρεσίες

6.2.1. Σύνοψη των βασικών επιπτώσεων Η διαθέσιμη επιστημονική βιβλιογραφία συμφωνεί σχετικά με τις βασικές επιπτώσεις της υπεράκτιας αιολικής ενέργειας: α) κίνδυνος θνησιμότητας από πρόσκρουση, β) εκτόπιση λόγω όχλησης (συμπε-ριλαμβανομένων των επιπτώσεων από θόρυβο), γ) επιπτώσεις φραγμού (συμπεριλαμβανομένων επίσης των επιπτώσεων από θόρυβο), δ) απώλεια οικοτόπων και ε) έμμεσες επιπτώσεις σε επίπεδο οικοσυστήματος.²⁵² Υπάρχουν ακόμη πολλά που πρέπει να κατανοήσουμε σχετικά με αυτές τις πέ-ντε βασικές επιπτώσεις αλλά είναι σαφές ότι πρέ-πει να εξετάζονται προσεκτικά σε όλα τα στάδια

του σχεδιασμού και ανάπτυξης υπεράκτιων αιολι-κών πάρκων. Η ευρεία προσέγγιση για τη διενέρ-γεια εκτίμησης επιπτώσεων για τα χερσαία έργα αιολικής ενέργειας είναι συχνά εξίσου σημαντική και για τα υπεράκτια έργα αιολικής ενέργειας.

Υπάρχουν επίσης ενδείξεις ότι σε ορισμένες περι-πτώσεις τα υπεράκτια πάρκα αιολικής ενέργειας μπορούν να έχουν θετικές επιπτώσεις στη βιο-ποικιλότητα (μελέτη περίπτωσης 1), συμπεριλαμ-βανομένης της δημιουργίας νέων οικοτόπων, τις εγκαταστάσεις οργανισμών στα ύφαλα τμήματα των ανεμογεννητριών (reef effect) και δημιουργί-ας θαλασσίων «καταφυγίων», όπου η θαλάσσια

Σχήμα 6.2 Δυνητικές επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα και τις συναφείς οικοσυστημικές υπηρεσίες λόγω ανάπτυξης έργων υπεράκτιας αιολικής ενέργειας σταθερής έδρασης. Ανατρέξτε στον Πίνακα 6-1 για λεπτομέρειες σχετικά με κάθε τύπο επίπτωσης

1. Πρόσκρουση πουλιών και νυχτερίδων σε α)

ανεμογεννήτριες και β) χερσαίες γραμμές μεταφοράς 2. Απώλεια, υποβάθμιση και μετατροπή των οικοτόπων

βυθού

3. Υδροδυναμική αλλαγή 4. Δημιουργία οικοτόπων 5. Τροφικοί καταρράκτες

6. Επιπτώσεις φραγμού ή εκτοπισμού λόγω της παρουσίας αιολικού πάρκου

7. Θνησιμότητα πτηνών λόγω ηλεκτροπληξίας σε συναφείς χερσαίες γραμμές διανομής

8. Θνησιμότητα, τραυματισμοί και επιπτώσεις στη συμπεριφορά που σχετίζονται με τα σκάφη 9. Θνησιμότητα, τραυματισμοί και επιπτώσεις στη

συμπεριφορά που σχετίζονται με τον υποβρύχιο θόρυβο 10. Επιπτώσεις στη συμπεριφορά που σχετίζονται με τα

ηλεκτρομαγνητικά πεδία υποθαλάσσιων καλωδίων 11. Ρύπανση (π.χ. σκόνη, φως, στερεά/υγρά απόβλητα) 12. Έμμεσες επιπτώσεις εκτός των περιοχών λόγω αυξημένης

οικονομικής δραστηριότητας και εκτοπισμένων δραστηριοτήτων, όπως η αλιεία

13. Συναφείς επιπτώσεις στις οικοσυστημικές υπηρεσίες 14. Εισαγωγή χωροκατακτητικών ξένων ειδών

1a

2 3 5

1b

7

6

9 8 11

10 4

14

12 13

© IUCN και TBC, 2021

Υπεράκτια αιολική ενέργεια – Δυνητικές επιπτώσεις και προσεγγίσεις μέτρων μετριασμού

Μετριασμός Επιπτώσεων στη Βιοποικιλότητα κατά την Ανάπτυξη Ηλιακών και Αιολικών Πηγών Ενέργειας

103

πανίδα τείνει να συγκεντρωθεί λόγω του απο-κλεισμού της αλιείας (Ενότητα 7.2.1).²⁵³ Ωστόσο, θα πρέπει να σημειωθεί ότι οι θετικές επιπτώσεις μπορεί με τη σειρά τους να οδηγήσουν σε αυξημέ-νη προσέλκυση θαλασσίων πτηνών που αναζητούν

253 Bergström et al. (2013), Langhamer (2012), Perrow (2019), Wilhelmsson et al. (2010), Emerging Technology (2017).

254 Cook et al. (2014), Skov et al. (2018), Walls et al. (2013), Welcker & Nehls (2016).

255 Desholm & Kahlert (2005), R. W. Furness et al. (2013), Humphreys et al. (2015).

256 King (2019).

257 Skov et al. (2018).

258 BirdLife International (χ.χ.).

259 Baerwald et al. (2008).

260 Hüppop et al. (2019).

261 Αυτόθι.

262 Sjollema et al. (2014).

263 Rydell & Wickman (2015).

264 Ahlén et al. (2007), Hüppop et al. (2019), Lagerveld et al. (2017).

265 Hüppop et al. (2019).

266 Αυτόθι.

267 Mahood et al. (2017).

τροφή στην περιοχή του αιολικού πάρκου.²⁵⁴

O Πίνακας 6-1 συνοψίζει τις βασικές επιπτώσεις της ανάπτυξης υπεράκτιων αιολικών πάρκων στη βιοποικιλότητα, με επιλεγμένες αναφορές.

Πίνακας 6-1 Σύνοψη των βασικών επιπτώσεων της ανάπτυξης έργων υπεράκτιας αιολικής

ενέργειας στη βιοποικιλότητα και στις συναφείς οικοσυστημικές υπηρεσίες. Η σημασία συγκεκριμένων δυνητικών επιπτώσεων θα εξαρτάται από το εκάστοτε πλαίσιο

Αρ. Τύπος

επίπτωσης Στάδιο έργου Περιγραφή 1 Θνησιμότητα

πτηνών και νυ-χτερίδων από την πρόσκρουση σε πτερύγια ανεμογεννητρι-ών και/ή χερ-σαίες γραμμές μεταφοράς

Λειτουργία Τα πτηνά που πετούν στη ζώνη σάρωσης της ανεμογεννήτριας ενδέχε-ται να διατρέχουν κίνδυνο πρόσκρουσης και σοβαρού τραυματισμού ή θανάτου²⁵⁵ (π.χ. μεταναστευτικά πτηνά που διέρχονται από την περιοχή του αιολικού πάρκου ή πτηνά που βρίσκονται στην περιοχή για αναζήτηση θηραμάτων). Το ποσοστό χρόνου πτήσης σε ύψος κινδύνου πρόσκρουσης είναι καθοριστικής σημασίας,²⁵⁶ όπως και η κατανόηση της συμπεριφοράς αποφυγής συγκεκριμένων ειδών.²⁵⁷ Τα νυκτόβια μεταναστευτικά στρου-θιόμορφα κινδυνεύουν επίσης από πρόσκρουση, καθώς μπορεί να προ-σελκύονται από τα φώτα της ανεμογεννήτριας.²⁵⁸

Οι νυχτερίδες διατρέχουν επίσης δυνητικό κίνδυνο πρόσκρουσης και ενδε-χομένως βαροτραύματος (τραυματισμός που προκαλείται από ξαφνικές αλλαγές πίεσης γύρω από τα κινούμενα πτερύγια) που ενώ αρχικά θεωρή-θηκε ως σημαντική πηγή θνησιμότητας νυχτερίδων στις χερσαίες ανεμο-γεννήτριες,²⁵⁹ υπάρχουν ελάχιστα εμπειρικές ενδείξεις προς επίρρωση του εν λόγω θέματος. Ελάχιστα γνωρίζουμε για τις πιθανές επιπτώσεις των υπεράκτιων αιολικών πάρκων στις νυχτερίδες, αν και υπάρχουν ορισμένες εμπειρικές μελέτες/παρατηρήσεις. Μια καλή περίληψη των κινδύνων που διατρέχουν οι νυχτερίδες λόγω των υπεράκτιων αιολικών δίνεται σε μια πρόσφατη ανασκόπηση.²⁶⁰ Έχει αποδειχθεί ότι οι νυχτερίδες αναζητούν τροφή εντός των αιολικών και άλλων υπεράκτιων εγκαταστάσεων,²⁶¹ ενώ μελέτες έχουν δείξει ότι αναζητούν τροφή στη θάλασσα, για παράδειγμα μεταξύ 2,2 και 21,9 χιλιομέτρων²⁶² από την ακτή. Οι νυχτερίδες μπορεί επί-σης να προσελκύονται από τις υπεράκτιες ανεμογεννήτριες, ενδεχομένως από τον φωτισμό.²⁶³ Αν και υπάρχουν λίγες πληροφορίες σχετικά με τα ύψη πτήσης των νυχτερίδων κατά τη μετανάστευση και τη συμπεριφορά τους στα εν λειτουργία υπεράκτια αιολικά,²⁶⁴ υπάρχουν επαρκή στοιχεία που υποδηλώνουν ότι πολλά είδη μεταναστεύουν σε υπεράκτιες περιοχές και χρησιμοποιούν νησιά, πλοία και άλλες υπεράκτιες δομές ως ευκαιρι-ακές/σκόπιμες ενδιάμεσες στάσεις.²⁶⁵ Τα χαρακτηριστικά της υπεράκτιας μετανάστευσης των νυχτερίδων συνοψίζονται σε μια πρόσφατη ανασκό-πηση.²⁶⁶

Στην ξηρά, υπάρχει πιθανότητα πρόσκρουσης με το (λεπτό και δυσδιάκρι-το) καλώδιο γείωσης των γραμμών μεταφοράς, που ενδέχεται να οδηγή-σει σε σημαντικές απώλειες για ορισμένα είδη, όπως οι αγριόγαλοι.²⁶⁷

104

271 Bergström et al. (2013), Langhamer (2012), Wilhelmsson et al. (2010).

272 Emerging Technology (2017).

273 Gill & Wilhelmsson (2019).

274 Soukissian et al. (2017).

275 Hammar et al. (2015).

Υπεράκτια αιολική ενέργεια – Δυνητικές επιπτώσεις και προσεγγίσεις μέτρων μετριασμού

Μετριασμός Επιπτώσεων στη Βιοποικιλότητα κατά την Ανάπτυξη Ηλιακών και Αιολικών Πηγών Ενέργειας

105

5 Τροφικοί

καταρ-ράκτες Λειτουργία Οι αλλαγές στους βενθικούς οικοτόπους και τις υδροδυναμικές συνθήκες, καθώς και η δημιουργία νέων οικοτόπων που σχετίζονται με το υπεράκτιο αιολικό πάρκο (βλ. σειρά αριθ. 4), έχουν τη δυνατότητα να επηρεάσουν την αφθονία των ειδών, τη σύνθεση της κοινότητας και, ως εκ τούτου, να επηρεάσουν τη δυναμική θηρευτή-θηράματος γύρω από ένα εν λειτουρ-γία υπεράκτιο αιολικό πάρκο που είναι πιθανό να αποτελεί μεγαλύτερο κίνδυνο για τις ανεμογεννήτριες σταθερής έδρασης στον πυθμένα σε σύγκριση με τις πλωτές. Τα στοιχεία δείχνουν ότι συμβαίνουν σημαντικές αλλαγές στη δομή της κοινότητας των ψαριών και στις τροφικές αλληλε-πιδράσεις εντός του τοπικού θαλάσσιου οικοσυστήματος όταν τα ψάρια προσελκύονται στο αιολικό πάρκο (προσελκύοντας με τη σειρά τους πτηνά και θαλάσσια θηλαστικά που αναζητούν τροφή στην περιοχή του αιολικού πάρκου). ²⁷⁶

Μια ολλανδική μελέτη διαπίστωσε μεγαλύτερη δραστηριότητα φαλιανού στην περιοχή λειτουργίας αιολικού σε σχέση με τις περιοχές αναφοράς εκτός του αιολικού πάρκου, που πιθανότατα συνδέεται με την αυξημένη διαθεσιμότητα τροφής, τον αποκλεισμό της αλιείας και τη μειωμένη κυ-κλοφορία σκαφών.²⁷⁷ Μια μελέτη για αιολικά πάρκα στον όρμο του Σηκου-άνα, στη Γαλλία, έδειξε ότι τα υψηλότερα τροφικά επίπεδα, συμπεριλαμ-βανομένων ορισμένων ψαριών, θαλάσσιων θηλαστικών και θαλάσσιων πτηνών, ανταποκρίθηκαν θετικά στη συγκέντρωση βιομάζας στις δομές των αιολικών πάρκων και ότι η συνολική δραστηριότητα του οικοσυστήμα-τος αυξήθηκε μετά την κατασκευή του αιολικού πάρκου,²⁷⁸ αν και οι επι-πτώσεις των αιολικών πάρκων στον παράκτιο τροφικό ιστό θεωρούνται περιορισμένες. Η επίδραση του τροφικού καταρράκτη μπορεί να γίνει πιο εμφανής με τη μακροχρόνια παρακολούθηση.

6 Έπιπτώσεις φραγμού ή εκτο-πισμού λόγω της παρουσίας αιολικού πάρκου (ανεμογεννή-τριες σταθερής έδρασης στον στον πυθμένα)

Κατασκευή/

λειτουργία Επιπτώσεις φραγμού και εκτοπισμού²⁷⁹ προκύπτουν όταν το αιολικό πάρ-κο αποτελεί εμπόδιο στις τακτικές μετακινήσεις από και προς τις αποικίες αναπαραγωγής ή τις μεταναστευτικές διαδρομές ή αποτρέπει τα είδη (πτη-νά, θαλάσσια θηλαστικά, χελώνες και ψάρια) από την τακτική χρήση της περιοχής του αιολικού πάρκου. Αν και υπάρχουν λίγες εμπειρικές μελέτες που να υποστηρίζουν τα αποτελέσματα, η διακύμανση των παρατηρούμε-νων επιπέδων εκτόπισης για διάφορα είδη θαλάσσιων πτηνών υποτίθεται ότι οφείλεται σε διάφορους παράγοντες, όπως η ποιότητα των οικοτόπων, η κατανομή των θηραμάτων και η θέση του αιολικού πάρκου σε σχέση με τις αποικίες/τους τόπους διατροφής.²⁸⁰ Τα μοντέλα δείχνουν ότι τα κηλι-δοβούτια (Gavia stellate), για παράδειγμα, μπορεί να βιώσουν επιπτώσεις εκτόπισης έως και 15 χιλιόμετρα από το αιολικό πάρκο.²⁸¹ Μελέτες τηλεμε-τρίας των λεπτοραμφόκεπφων (Uria aalge) δείχνουν επίσης συμπεριφορά αποφυγής κατά τη διάρκεια της αναπαραγωγικής περιόδου.²⁸²

Η επίπτωση φραγμού και εκτοπισμού είναι δύσκολο να μετρηθεί (εκδηλώ-νεται μέσω των επιπτώσεων στον ημερήσιο προϋπολογισμό χρόνου και ενέργειας, οι οποίες μπορεί τελικά να μειώσουν τη δημογραφική καταλ-ληλότητα), και τα δύο μπορεί να είναι δύσκολο να διαφοροποιηθούν.²⁸³ Οι επιπτώσεις στα πτηνά ενδέχεται να διαφέρουν χωροχρονικά λόγω της εξοι-κείωσης και της σωρευτικής επίδρασης άλλων αιολικών πάρκων.²⁸⁴ Αντίθε-τα, έχει παρατηρηθεί ότι ορισμένα θαλάσσια πτηνά που αναζητούν τροφή προσελκύονται σε περιοχές αιολικών πάρκων.²⁸⁵ (βλ.δημιουργία οικοτόπων και τροφικούς καταρράκτες παραπάνω στον παρόντα πίνακα).

Η αντίδραση των νυχτερίδων στις ανεμογεννήτριες διαφέρει από είδος σε είδος και από θέση σε θέση. Ελάχιστα στοιχεία είναι γνωστά σχετικά με τις πιθανές επιπτώσεις των υπεράκτιων αιολικών στις νυχτερίδες, αν και υπάρ-χουν κάποιες εμπειρικές μελέτες/παρατηρήσεις (βλ. σειρά αριθ. 1).

276 Gill & Wilhelmsson (2019).

277 Lindeboom et al. (2011).

278 Raoux et al. (2017).

279 Humphreys et al. (2015), Masden et al. (2009), Vallejo et al. (2017).

280 Cook et al. (2014), Furness & Wade (2012), Furness et al. (2013), Vanermen & Stienen (2019).

281 Dorsch et al. (2016).

282 Peschko et al. (2020).

283 Humphreys et al. (2015).

284 Drewitt & Langston (2006).

285 Cook et al. (2014), Skov et al. (2018), Walls et al. (2013), Welcker & Nehls (2016).

106

Μετριασμός Επιπτώσεων στη Βιοποικιλότητα κατά την Ανάπτυξη Ηλιακών και Αιολικών Πηγών Ενέργειας 7 Θνησιμότητα

πτηνών και νυχτερίδων από ηλεκτροπληξία σε συνδεδεμένες χερσαίες γραμμές διανομής

Λειτουργία Όσον αφορά τις χερσαίες εγκαταστάσεις που συνδέονται με υπεράκτιο αιο-λικό πάρκο, τα ποσοστά ηλεκτροπληξίας στους πυλώνες γραμμών χαμηλής ή μέσης τάσης μπορεί να είναι υψηλά και να επηρεάζουν δυσανάλογα ορι-σμένα είδη που χρησιμοποιούν τους πυλώνες χαμηλής τάσης ως κούρνιες κατά το κυνήγι ή την εμφώλευση. Οι ηλεκτροπληξίες μπορεί να ευθύνονται εν μέρει για την μείωση ορισμένων μακρόβιων ειδών και σπάνια είναι ση-μαντικές στις γραμμές διανομής υψηλής τάσης.²⁸⁶ Στις ανεπτυγμένες χώρες με καλύτερα ανεπτυγμένες εγκαταστάσεις ηλεκτρικής ενέργειας/δικτύου, οι υπεράκτιες αναπτύξεις έργων αιολικής ενέργειας είναι πιθανό να συν-δεθούν με τις υφιστάμενες εγκαταστάσεις μεταφοράς/διανομής. Ωστόσο, στις αναδυόμενες αγορές, οι χερσαίες εγκαταστάσεις δικτύου ενδέχεται να χρειαστεί να κατασκευαστούν από το μηδέν.

Υπάρχουν περιορισμένες ενδείξεις σχετικά με τους κινδύνους για τις νυχτε-ρίδες, αν και η ηλεκτροπληξία μεγάλων ειδών νυχτερίδων, ιδίως φρουτο-φάγων, έχει εντοπιστεί ως πρόβλημα που σχετίζεται με τις γραμμές διανο-μής.²⁸⁷

8 Θνησιμότητα, τραυματισμοί και επιπτώσεις στη συμπεριφορά που σχετίζονται με σκάφη

Χαρακτη-ρισμός το-ποθεσίας/

κατασκευή/

λειτουργία/

παροπλισμός

Η πρόσκρουση θαλάσσιων θηλαστικών σε σκάφη αποτελεί γνωστό κίνδυνο.

Οι περισσότερες αναφορές αφορούν μεγάλες φάλαινες, αλλά όλα τα είδη μπορούν να επηρεαστούν.²⁸⁸ Τα θαλάσσια θηλαστικά στην περιοχή του αι-ολικού πάρκου κινδυνεύουν δυνητικά από χτύπημα σκάφους κατά το χα-ρακτηρισμό τοποθεσίας, και καθ’ όλη τη διάρκεια κατασκευής, συντήρησης και παροπλισμού του αιολικού, που μπορεί να οδηγήσει σε τραυματισμό ή θνησιμότητα. Μπορεί επίσης να υπόκεινται σε επιπτώσεις συμπεριφοράς και παρενόχλησης λόγω της δραστηριότητας των σκαφών κατά τη διάρκεια αυτών των σταδίων.²⁸⁹ Κάθε θαλάσσιο θηλαστικό που χρησιμοποιεί την πε-ριοχή ενδέχεται να κινδυνεύει. Μια μελέτη που χρησιμοποιεί τη θεωρία του ποσοστού συνάντησης (encounter rate theory) έδειξε ότι για τις φάλαινες, η συνολική αναμενόμενη σχετική θνησιμότητα είναι περίπου 30% χαμηλότερη όταν ρυθμίζεται η ταχύτητα των σκαφών.²⁹⁰

Τα είδη χελωνών είναι επίσης ευάλωτα σε χτυπήματα σκαφών όταν ανα-δύονται στην επιφάνεια για να αναπνεύσουν, να απολαύσουν τον ήλιο ή να αναζητήσουν τροφή πάνω/κοντά στην επιφάνεια.²⁹¹ Οι ενήλικες χελώνες φαίνεται να διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο κατά την αναπαραγωγή και φω-λεοποίηση.²⁹²

286 Angelov et al. (2013), Dixon et al. (2017).

287 Kundu et al. (2019), O’Shea et al. (2016), Tella et al. (2020).

288 Cates et al. (2017).

289 Στις ΗΠΑ, οι άδειες για περιστασιακή θήρευση μπορούν να εκδοθούν από τη NOAA Fisheries (Εθνική Υπηρεσία Θαλάσσιας Αλιείας των ΗΠΑ) για δραστηριότητες που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε παρενόχληση θαλάσσιων θηλαστικών. Οι επιπτώσεις αυτών των δραστηριοτήτων συνήθως αναλύονται σύμφωνα με τον Νόμο περί Εθνικής Περιβαλλοντικής Πολιτικής του 1969 (όπως τροποποιήθηκε) και, όπου ενδέχεται να επηρεαστούν απειλούμενα ή υπό εξαφάνιση θαλάσσια θηλαστικά, αναλύονται σύμφωνα με τo Νόμο περί απειλούμενων ειδών του 1973 (όπως τροποποιήθηκε).

290 Martin et al. (2016).

291 NOAA Fisheries (2017).

292 Αυτόθι.

Υπεράκτια αιολική ενέργεια – Δυνητικές επιπτώσεις και προσεγγίσεις μέτρων μετριασμού

Μετριασμός Επιπτώσεων στη Βιοποικιλότητα κατά την Ανάπτυξη Ηλιακών και Αιολικών Πηγών Ενέργειας

107

9 Θνησιμότητα, τραυματισμοί και συμπεριφο-ρικές επιπτώ-σεις που σχε-τίζονται με τον υποθαλάσσιο θόρυβο

Χαρακτη-ρισμός το-ποθεσίας/

κατασκευή/

παροπλισμός

Τα θαλάσσια θηλαστικά,²⁹³ οι χελώνες²⁹⁴ και τα ψάρια²⁹⁵ διατρέχουν δυνητικό κίνδυνο υποθανατηφόρου έκθεσης σε υποθαλάσσιο θόρυβο που προκύπτει από τον χαρακτηρισμό της τοποθεσίας του υπεράκτιου αιολικού πάρκου (παλμικός θόρυβος από τα αεροβόλα των σεισμικών ερευνών), την κατασκευή (παλμικός θόρυβος από τις εργασίες πασσάλωσης), τη λειτουργία (συνεχής θόρυβος που συνδέεται με τις εν λειτουργία ανεμογεννήτριες) και τη δραστηριότητα των σκαφών (συνεχής θόρυβος από μηχανές και έλικες)296,297, 298 και από δραστηριότητες παροπλισμού (κοπές και γεωτρήσεις για την αφαίρεση/

αποκοπή υποθαλάσσιων κατασκευών). Καθώς ο ήχος διαδίδεται μέσω του θαλασσινού νερού χάνει ενέργεια, κάτι που συμβαίνει πιο γρήγορα στις υψηλές συχνότητες, αλλά εξακολουθεί να μπορεί να ανιχνευθεί σε απόσταση δεκάδων χιλιομέτρων.²⁹⁹

Αναγνωρίζονται τέσσερις ζώνες επίδρασης θορύβου:³⁰⁰ α) ζώνη ακουστότητας (όπου τα ζώα μπορούν να ανιχνεύσουν τον ήχο), β) ζώνη ανταπόκρισης (όπου τα ζώα αντιδρούν με βάση τη συμπεριφορά ή τη φυσιολογία), γ) ζώνη συγκάλυψης (όπου ο θόρυβος είναι αρκετά ισχυρός ώστε να παρεμποδίζει την ανίχνευση άλλων ήχων για επικοινωνία ή ηχοεντοπισμό) και δ) ζώνη απώλειας ακοής (αρκετά κοντά στην πηγή ώστε το λαμβανόμενο επίπεδο ήχου μπορεί να προκαλέσει βλάβη στους ιστούς ή απώλεια ακοής).

Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι όλα τα θαλάσσια θηλαστικά έχουν κατά βάση ώτα θηλαστικών (που μοιάζουν με τα έσω ώτα των χερσαίων θηλαστικών), τα οποία έχουν προσαρμοστεί στο θαλάσσιο περιβάλλον για να αναπτύξουν ευρύτερο ακουστικό φάσμα.³⁰¹ Οι επιπτώσεις μελετώνται καλύτερα για τον φαλιανό (Phocoena phocoena) και τη φώκια (Phoca vitulina), τη γκρίζα φώκια (Halichoerus grypus) και το ρινοδέλφινο (Tursi-ops truncatus),^302,303 και αποτελούν τα είδη που υπάρχουν σε μεγαλύτερη αφθονία στη ρηχή υφαλοκρηπίδα στην Ευρώπη, όπου υπάρχει

συγκέντρωση δραστηριοτήτων υπεράκτιων αιολικών πάρκων.

Ορισμένες μελέτες έχουν δείξει ενόχληση και εν μέρει εκτόπιση του φαλιανού σε αποστάσεις έως και 20 χιλιομέτρων κατά τη διάρκεια των εργασιών πασσάλωσης, η οποία αναστρέφεται εντός 1-3 ημερών.³⁰⁴ Οι ακουστικές ικανότητες των ψαριών διαφέρουν σημαντικά μεταξύ των ειδών. Μια μέθοδος για την κατανόηση της ευαισθησίας τους βασίζεται στις διαφορές στην ανατομία τους.³⁰⁵ Ορισμένα είδη είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα, όπως τα κλουπεϊδή (ρέγγες)³⁰⁶ και γαδοειδή (γάδοι).³⁰⁷ Τα περισσότερα άλλα είδη ανιχνεύουν τον ήχο μέσω της κίνησης των σωματιδίων.³⁰⁸ Η τρέχουσα κατανόηση των επιπτώσεων των ανθρωπογενών υποθαλάσσιων ήχων στα ψάρια περιορίζεται από τα τεράστια κενά σχετικά με την γνώση των επιπτώσεων του ήχου στα ψάρια.³⁰⁹ Ωστόσο, υπάρχουν ενδείξεις ότι οι ιδιαίτερα έντονοι ήχοι επηρεάζουν την ανίχνευση ήχων και τη συμπεριφορά και ενδέχεται να οδηγήσουν σε τραυματισμούς και θάνατο.³¹⁰

Ενώ υπάρχουν σημαντικά δεδομένα σχετικά με την ακοή των

πτερυγιοπόδων, των κητοειδών και των ψαριών, πολύ λιγότερα στοιχεία είναι γνωστά για τις πιθανές επιπτώσεις στην ακοή των χελωνών.³¹¹

293 Bailey et al (2010).

294 Dow Piniak et al. (2012).

295 Sparling et al. (2017), Thomsen et al. (2006).

296 Hastie et al. (2019).

297 Popper & Hawkins (2019).

298 Weilgart (2018).

299 Nehls et al. (2019).

300 Αυτόθι.

301 NRC (2003).

302 Hastie et al. (2015).

303 Bailey et al. (2010), Nehls et al. (2019).

304 Nehls et al. (2019).

305 Popper et al. (2014).

306 Popper (2000).

307 Hawkins & Popper (2017).

308 Αυτόθι.

309 Hawkins et al. (2015).

310 Hawkins & Popper (2018).

311 Ketten (2017).

108

312 Bergström et al. (2013), Öhman et al. (2007), Taormina et al. (2018), Wilhelmsson et al. (2010).

313 Perrow (2019).

314 Gill & Wilhelmsson (2019).

315 Αυτόθι.

316 May et al. (2017), Rebke et al. (2019).

317 BirdLife International (χ.χ.), Rydell & Wickman (2015).

318 Hüppop et al. (2019).

319 Zhang et al. (2017).

Υπεράκτια αιολική ενέργεια – Δυνητικές επιπτώσεις και προσεγγίσεις μέτρων μετριασμού

320 Dannheim et al. (2019).

321 Stelzenmüller et al. (2016).

322 Jung et al. (2019), Tonk & Rozemeijer (2019).

323 Geburzi & McCarthy (2018), Iacarella et al. (2019).

324 De Mesel et al. (2015), Perrow (2019).

325 King (2019).

110

328 Rydell & Wickman (2015).

329 Hüppop et al. (2019).

330 Αυτόθι.

331 Choi et al. (2016).

332 Alves et al. (2016), Conklin et al. (2017).

333 MacKinnon et al. (2012), Szabo et al. (2016).

του Ηνωμένου Βασιλείου, δεδομένου ότι εκεί έχει

Υπεράκτια αιολική ενέργεια – Δυνητικές επιπτώσεις και προσεγγίσεις μέτρων μετριασμού

334 Melville et al. (2016).

335 BirdLife International (2009).

336 Για παράδειγμα, Dokter et al. (2011; 2013).

337 Για παράδειγμα, Aurbach et al. (2020).

338 Aurbach et al. (2020).

339 Bensusan et al. (2007), Meyburg et al. (2003).

340 Bernardino et al. (2018).

341 Thaxter et al. (2017).

342 Ahlén et al. (2009).

343 Pelletier et al. (2013).

πτερύγων), όπως οι αγριόγαλοι, οι γερανοί, οι

112

Borkum Riffgrun I και Trianel Windpark Borkum), επιβεβαίωσαν τη δραστηριότητα νυχτερίδων

346 Peterson et al. (2016).

347 Bat Conservation International (2019).

348 Nehls et al. (2019).

349 Gordon et al. (2019), Hastie et al. (2015), Nehls et al. (2019), Schaffeld et al. (2020).

350 Nehls et al. (2019). vitulina), η γκρίζα φώκια (Halichoerus grypus) και το ρινοδέλφινο (Tursiops truncatus).³⁴⁹ Η

Υπεράκτια αιολική ενέργεια – Δυνητικές επιπτώσεις και προσεγγίσεις μέτρων μετριασμού

351 Tethys (2020).

352 Inger et al. (2009), Samuel et al. (2005).

353 Popper (2000).

354 Hawkins & Popper (2017).

355 Gill & Wilhelmsson (2019).

356 Αυτόθι.

357 Hawkins et al. (2015).

358 Basconi et al. (2020).

359 van Oostveen et al. (2018).

360 King (2019).

114

361 Goodale et al. (2019), Leopold et al. (2014), Masden et al. (2009), (2015).

362 Nehls et al. (2019).

Υπεράκτια αιολική ενέργεια – Δυνητικές επιπτώσεις και προσεγγίσεις μέτρων μετριασμού Πληροφοριών (Geographic Information System) και της διάταξης της τοποθεσίας.³⁶³ Οι εργασίες αυτές

363 BVG Associates (2019).

364 Για παράδειγμα, ένα μαζικό περιστατικό εκβρασμού πεπονοκέφαλων φαλαινών (Peponocephala electra) στη Μαδαγασκάρη έχει συνδεθεί με τη χρήση ενός συστήματος ηχητικών βυθομετρητών πολλαπλών δεσμών σε απόσταση 65 χιλιομέτρων από την ακτή (Southall et al., 2013).

365 Nehls et al. (2019).

366 Merchant et al. (2020).

367 Στις εκτιμήσεις επιπτώσεων υπεράκτιων αιολικών έργων στο Ηνωμένο Βασίλειο, τα σχεδιασμένα μέτρα μετριασμού

116

Υπεράκτια αιολική ενέργεια – Δυνητικές επιπτώσεις και προσεγγίσεις μέτρων μετριασμού

368 Drewitt & Langston (2006), Langston et al. (2004).

369 Βλ., για παράδειγμα, τους Woodward et al. (2019), οι οποίοι ανέλυσαν τις περιοχές αναζήτησης τροφής σε αποικίες

118

370 Όπως το Offshore Chemical Notification Scheme που διαχειρίζεται η Cefas (Centre for Environment, Fisheries and Aquaculture Science) στο Ηνωμένο Βασίλειο.

Υπεράκτια αιολική ενέργεια – Δυνητικές επιπτώσεις και προσεγγίσεις μέτρων μετριασμού

373 Natural England (2018).

το χρησιμοποιημένο καουτσούκ από ελαστικά

120

374 Hutchison et al. (2018).

375 Baruah (2016).

376 Tricas & Gill (2011).

377 Haas et al. (2004).

378 Bernardino et al. (2019).

379 Tella et al. (2020).

380 Bernardino et al. (2018).

Η υπογειοποίηση των γραμμών μεταφοράς θέτει

Υπεράκτια αιολική ενέργεια – Δυνητικές επιπτώσεις και προσεγγίσεις μέτρων μετριασμού

Μετριασμός Επιπτώσεων στη Βιοποικιλότητα κατά την Ανάπτυξη Ηλιακών και Αιολικών Πηγών Ενέργειας

121 Πλαίσιο 11 Πλωτά υπεράκτια αιολικά πάρκα: κατάσταση, επιπτώσεις και

μέτρα μετριασμού

Οι πλωτές υπεράκτιες εγκαταστάσεις αιολικής ενέργειας είναι μια σχετικά νέα αγορά, της οποίας όμως η ανάπτυξη επιταχύνεται. Ο Διεθνής Οργανισμός Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (IRENA) εκτιμά ότι έως το 2030 θα μπορούσαν να εγκατασταθούν από περίπου 5 GW έως 30 GW πλωτής υπεράκτιας ισχύος παγκοσμίως και ότι τα πλωτά αιολικά πάρκα θα μπορούσαν να καλύψουν το 5-15% της παγκόσμιας εγκατεστημένης υπεράκτιας αιολικής ισχύος έως το 2050.³⁸¹ Το πρώτο πλωτό υπεράκτιο αιολικό έργο, το Hywind Scotland Pilot Park (30 MW), τέθηκε σε λειτουργία το 2017 και στο τέλος του 2018 υπήρχαν εννέα πλωτές υπεράκτιες αιολικές εγκαταστάσεις, τέσσερις στην Ιαπωνία και πέντε στην Ευρώπη, με συνολική ισχύ 50 MW. Δεκατρείς ακόμη έχουν ανακοινωθεί παγκοσμίως.³⁸²

Οι πλωτές υπεράκτιες εγκαταστάσεις αιολικής ενέργειας επιτρέπουν την πρόσβαση σε βαθύτερα ύδατα σε σύγκριση με τις ανεμογεννήτριες σταθερής έδρασης, η εγκατάσταση των ανεμογεννητριών είναι ευκολότερη και έχουν περιορισμένες επιπτώσεις λόγω της λιγότερο παρεμβατικής δραστηριό-τητας εγκατάστασης στον πυθμένα. Μπορεί επίσης, με τον καιρό, να προσφέρουν μια εναλλακτική λύση χαμηλότερου κόστους σε σχέση με τα θεμέλια σταθερής έδρασης.³⁸³

Ουσιαστικά, μια τυπική ανεμογεννήτρια τοποθετείται σε μια πλωτή δομή. Τρία βασικά σχέδια βρί-σκονται υπό ανάπτυξη και έχουν δοκιμαστεί: απλής αγκύρωσης (spar buoy), ημι-βυθισμένης αγκύ-ρωσης(spar-submersibles) και πλατφόρμες προενταμένης αγκύρωσης (tension-leg platforms (Σχήμα 6α). Οι διατάξεις αγκύρωσης γίνονται είτε µε προενταμένα συρματόσχοινα (για πλατφόρμες προε-νταμένης αγκύρωσης) είτε με συστήματα συμβατικού κλάδου αγκύρωσης (που χρησιμοποιούνται µε πλατφόρμες απλής αγκύρωσης και ημι-βυθισμένης αγκύρωσης.³⁸⁴ Τα συστήματα συμβατικού κλάδου αγκύρωσης έχουν μεγαλύτερο αποτύπωμα στον πυθμένα από ό,τι τα συστήματα µε προενταμένα συρματόσχοινα, αλλά είναι γενικά απλούστερα στην εγκατάστασή τους.

Το σύστημα αγκυροβόλησης εξαρτάται από τη διάταξη αγκύρωσης, τις συνθήκες του πυθμένα και την απαιτούμενη ικανότητα συγκράτησης. Οι διατάξεις συμβατικών κλάδων αγκύρωσης χρησιμοποι-ούν συχνά άγκυρες που εμφυτεύονται καθώς σύρονται (drag-embedded anchors), αλλά χρησιμο-ποιούνται επίσης άγκυρες οδηγούμενες από στύλο (piled anchors) και άγκυρες βαρύτητας (gravity anchors). Οι αγκυρώσεις με προενταμένα συρματόσχοινα χρησιμοποιούν συνήθως άγκυρες οδηγού-μενες από στύλο, άγκυρες αναρρόφησης ή άγκυρες βαρύτητας. Το μέγεθος της άγκυρας είναι επίσης μεταβλητό.³⁸⁵ Υπάρχει μια επίπτωση θορύβου που σχετίζεται με τις άγκυρες οδηγούμενες από στύλο.

Οι άγκυρες αναρρόφησης είναι οι λιγότερο επεμβατικές. Υπάρχουν μικρής κλίμακας επιπτώσεις στον πυθμένα που σχετίζονται με τις άγκυρες που εμφυτεύονται καθώς σύρονται.

Τα καλώδια συστοιχίας είναι δυναμικά - πρέπει να σχεδιάζονται ώστε να κινούνται στη στήλη ύδατος, οπότε περιλαμβάνονται στοιχεία πλευστότητας, καθώς και μια μικρή άγκυρα στο σημείο όπου το καλώδιο συναντά τον πυθμένα. Τα καλώδια συστοιχίας βρίσκονται στον πυθμένα ή είναι υπόγεια.

Το καλώδιο εξαγωγής υπογειοποιείται με τον ίδιο τρόπο όπως και στις εγκαταστάσεις σταθερής έδρασης, και μπορεί επίσης να απαιτείται προστασία σε ορισμένες τοποθεσίες.

381 IRENA (2019b).

382 Αυτόθι.

383 IRENA (2016).

384 Carbon Trust (2015).

385 Carbon Trust (2015).

122

Μετριασμός Επιπτώσεων στη Βιοποικιλότητα κατά την Ανάπτυξη Ηλιακών και Αιολικών Πηγών Ενέργειας Σχήμα 6α Όροι αγκύρωσης πλωτών υπεράκτιων αιολικών εγκαταστάσεων

PV modules

Πλατφόρμα Προενταμένης Αγκύρωσης (tension-leg platforms)

Ημι-Βυθισμένης Αγκύρωσης (spar-submersibles)

Απλής Αγκύρωσης (spar buoy)

© IUCN και TBC, 2021

Υπάρχουν ανησυχίες σχετικά με το ενδεχόμενο μεγάλες φάλαινες να προσκρούσουν ή να μπλεχτούν με τις γραμμές και τα καλώδια που σχετίζονται με αυτού του είδους τις εγκαταστάσεις, με κίνδυνο τραυματισμού ή θανάτου, αλλά μέχρι σήμερα υπάρχουν λίγες πλωτές συστοιχίες όπου αυτό το εν-δεχόμενο μπορεί να μελετηθεί και έχουν δοκιμαστεί προσεγγίσεις μοντελοποίησης.³⁸⁶ Μια έκθεση σχετικά με τους εν λόγω κινδύνους κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι θαλάσσιες συσκευές ανανεώσι-μων πηγών ενέργειας «πιθανότατα ενέχουν σχετικά μικρό κίνδυνο παγίδευσης για την πλειονότητα της θαλάσσιας μεγαπανίδας, ιδίως σε σύγκριση με τον κίνδυνο που εγκυμονεί η αλιεία», αλλά ότι υπάρχει δυνητικός κίνδυνος ιδίως για τα μυστακοκήτη εάν «εγκαταλελειμμένα αλιευτικά εργαλεία προσκολληθούν στην αγκύρωση, δημιουργώντας έτσι κίνδυνο παγίδευσης για ένα ευρύ φάσμα ειδών, συμπεριλαμβανομένων των ψαριών και των καταδυόμενων θαλασσοπουλιών».³⁸⁷

6.4 Μετριασμός κατά το στάδιο κατασκευής

386 Copping & Grear (2018).

387 Benjamins et al. (2014).

6.4.1. Έπισκόπηση

Το στάδιο κατασκευής του έργου περιλαμβάνει την προετοιμασία του εξοπλισμού και των εξαρτημά-των, την κινητοποίηση των αναδόχων, τις εργα-σίες προετοιμασίας της χερσαίας ζώνης και του πυθμένα των ακτών, τα έργα πολιτικού μηχανικού (συμπεριλαμβανομένων νέων ή αναβαθμισμένων λιμένων και αγκυροβολίων και νέων ή διευρυμένων οδών πρόσβασης για την εξυπηρέτηση της εφοδι-αστικής αλυσίδας μεγάλων εξαρτημάτων) και τα ηλεκτρολογικά έργα. Σε γενικές γραμμές, η ακο-λουθία εγκατάστασης των υπεράκτιων αιολικών πάρκων έχει ως εξής: χερσαίος υποσταθμός και χερσαία καλώδια εξαγωγής, θεμέλια, υπεράκτιοι

υποσταθμοί, καλώδια συστοιχίας, υπεράκτια κα-λώδια εξαγωγής και, τέλος, ανεμογεννήτριες. Οι χερσαίες εργασίες σύνδεσης με το δίκτυο/ηλεκτρι-κές εργασίες περιλαμβάνουν συνήθως αναβαθμί-σεις στην υφιστάμενη υποδομή ή την κατασκευή νέου υποσταθμού για τη σύνδεση με το υπάρχον δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας.

Η περίοδος υπεράκτιας εγκατάστασης είναι μετα-βλητή, λαμβάνοντας υπόψη τον χρόνο διακοπής εργασιών λόγω καιρικών συνθηκών και κυμάτων, γεγονός που περιορίζει την υπεράκτια κατασκευ-αστική δραστηριότητα. Όσο πιο μακριά βρίσκεται μια υπεράκτια τοποθεσία, τόσο πιο πιθανό είναι να υπόκειται σε δυσμενείς καιρικές συνθήκες και

Υπεράκτια αιολική ενέργεια – Δυνητικές επιπτώσεις και προσεγγίσεις μέτρων μετριασμού

388 BVG Associates (2019).

ερευνών και εκτιμήσεων που απαιτούνται με την

124

389 Shealer (2001).

390 Brooke & Prince (1991).

•

Ελαχιστοποίηση με ελέγχους μείωσης, που

Υπεράκτια αιολική ενέργεια – Δυνητικές επιπτώσεις και προσεγγίσεις μέτρων μετριασμού

Μετριασμός Επιπτώσεων στη Βιοποικιλότητα κατά την Ανάπτυξη Ηλιακών και Αιολικών Πηγών Ενέργειας

125

(βλ. γενικές κατευθυντήριες οδηγίες που ισχύουν για όλους τους τύπους έργων).

Έλεγχοι μείωσης Υποθαλάσσιος θόρυβος

Μία από τις πιο σημαντικές επιπτώσεις της κατα-σκευής υπεράκτιων αιολικών πάρκων στη βιοποι-κιλότητα σχετίζεται με τον υποθαλάσσιο θόρυβο.

Ιδανικά, η ανάπτυξη θα πρέπει να αποφεύγεται σε περιοχές γνωστής ευαισθησίας για τα θαλάσσια θηλαστικά (Ενότητα 3). Όσο το έργο προχωρά και δεν μπορεί να αποφευχθεί η πασσαλοποίηση και η σφυρηλάτηση για την εγκατάσταση θεμελίων (π.χ.

με την επιλογή εναλλακτικού τύπου θεμελίωσης) (Ενότητα 6.3.3), η προσεκτική διαχείριση της διαδι-κασίας και η παρακολούθηση της γύρω θαλάσσιας περιοχής μπορούν να μειώσουν το επίπεδο και τη διάρκεια του υποθαλάσσιου θορύβου στον οποίο εκτίθενται τα είδη. Το Πλαίσιο 12 συνοψίζει τις προ-σεγγίσεις για την ελαχιστοποίηση των δυσμενών επιπτώσεων του υποθαλάσσιου θορύβου κατά την εγκατάσταση θεμελίων. Ο θόρυβος των σκαφών αποτελεί επίσης ένα ζήτημα, το οποίο μετριάζεται με την επιλογή των κατάλληλων τύπων σκαφών και τους ελέγχους της δραστηριότητας αυτών.

391 Aarts et al. (2017).

392 Finneran (2015), Hastie et al. (2015), Kastak et al. (2005).

393 Brandt et al. (2018), Finneran (2015).

394 Thomsen et al. (2008).

395 Harding et al. (2016).

396 Thomsen et al. (2008; 2012).

Η ελαχιστοποίηση των επιπτώσεων του υποθα-λάσσιου θορύβου στα θαλάσσια θηλαστικά και τα ψάρια εξαρτάται από την κατανόηση των ικανο-τήτων ακοής των συγκεκριμένων ειδών και των επιπτώσεων στη φυσιολογία του υποθαλάσσιου θορύβου πέραν των επιπέδων περιβάλλοντος.

Ορισμένα είδη μελετώνται πολύ καλύτερα, όπως η γκρίζα φώκια (Halichoerus grypus)³⁹¹ και η φώκια η κοινή (Phoca vitulina),³⁹² ο φαλιανός (Phocoena phocoena),³⁹³ η λιμάντα (Limanda limanda),³⁹⁴ ο σολομός Ατλαντικού (Salmo salar)³⁹⁵ και ο γάδος Ατλαντικού(Gadus morhua),³⁹⁶ απ’ ό,τι άλλα είδη (π.χ. μυστακοκήτη). Ο καθορισμός κατάλληλης ζώνης μετριασμού απαιτεί πληροφορίες σχετικά με τις διάφορες ζώνες επίδρασης θορύβου για ένα συγκεκριμένο είδος (βλ. Πίνακα 6-1), όπως επηρεάζεται από τις ειδικές ανά τοποθεσία συν-θήκες, όπως τύπος πυθμένα και βάθος νερού. Τα δεδομένα είναι μεταβλητά και σίγουρα απαιτείται περισσότερη έρευνα. Ελλείψει ειδικών πληροφο-ριών ανά είδος, ενδέχεται να είναι σκόπιμο να χρησιμοποιηθούν καλύτερα μελετημένα «υποκα-τάστατα» είδη για την ενημέρωση των πρωτοκόλ-λων μετριασμού, και θα πρέπει να εφαρμοστούν πρωτόκολλα βέλτιστης πρακτικής.

126

Μετριασμός Επιπτώσεων στη Βιοποικιλότητα κατά την Ανάπτυξη Ηλιακών και Αιολικών Πηγών Ενέργειας

Πλαίσιο 12 Έλαχιστοποίηση των δυσμενών επιπτώσεων του υποθαλάσσιου θορύβου στην πανίδα

Τα θαλάσσια θηλαστικά, τα ψάρια και οι χελώνες κινδυνεύουν από επιπτώσεις που σχετίζονται με τον υποθαλάσσιο θόρυβο κατά την κατασκευή αιολικών πάρκων (Πίνακας 6-1). Το παρόν πλαίσιο συνοψίζει τους ελέγχους μείωσης και τις προσεγγίσεις για την ελαχιστοποίηση αυτού του κινδύνου.

Πρωτόκολλο πασσαλόπηξης

Οι βέλτιστες πρακτικές για τον μετριασμό των επιπτώσεων πασσαλόπηξης στα θαλάσσια θηλα-στικά έχουν αναπτυχθεί από τη Natural England, το Ουαλικό Συμβούλιο για την Ύπαιθρο και την Κοινή Επιτροπή Διατήρησης της Φύσης (JNCC), τους θεσμικούς φορείς διατήρησης της φύσης του Ηνωμένου Βασιλείου. Το πρωτόκολλο πασσαλόπηξης θεωρείται επίσης κατάλληλο για τον μετρια-σμό επιπτώσεων στις θαλάσσιες χελώνες και τους καρχαρίες προσκυνητές και έχει σχεδιαστεί για να «μειώνει σε αμελητέα επίπεδα τον δυνητικό κίνδυνο τραυματισμού ή θανάτου των θαλάσσιων θηλαστικών που βρίσκονται σε κοντινή απόσταση από τις εργασίες πασσαλόπηξης.³⁹⁷ Πρόμοιες κα-τευθυντήριες οδηγίες και πρωτόκολλα από άλλες χώρες βασίζονται συχνά στο πρωτόκολλο JNCC.

Πολλαπλά παραδείγματα χρήσης και προσαρμογής του υπάρχουν στην περιβαλλοντική τεκμηρίωση για τα υπεράκτια αιολικά πάρκα, η οποία γενικά διατίθενται ηλεκτρονικά μέσω των διαδικτυακών τό-πων των επιμέρους έργων και της αρμόδιας κυβερνητικής υπηρεσίας που είναι υπεύθυνη για τη χο-ρήγηση έγκρισης (π.χ. η διαδικτυακή πύλη του Εθνικού Σχεδίου Υποδομών του Ηνωμένου Βασιλείου ή το Γραφείο Διαχείρισης Ενέργειας Ωκεανών των ΗΠΑ).

Το πρωτόκολλο πασσαλόπηξης είναι κατάλληλο για χρήση σε οποιαδήποτε περιοχή και μπορεί εύ-κολα να προσαρμοστεί και εξετάζει τα ακόλουθα ζητήματα: τον ρόλο, την εκπαίδευση και τις απαι-τήσεις εξοπλισμού του παρατηρητή θαλάσσιων θηλαστικών (marine mammal observer), τη ζώνη μετριασμού, την έρευνα πριν από την πασσαλόπηξη, την καθυστέρηση σε περίπτωση εντοπισμού θαλάσσιων θηλαστικών στη ζώνη μετριασμού, τις διαδικασίες ήπιας εκκίνησης της πασσαλόπηξης, τα διαλείμματα στη δραστηριότητα της πασσαλόπηξης, τις ακουστικές αποτρεπτικές συσκευές και τα πρωτόκολλα αναφοράς.

Η ζώνη μετριασμού είναι μια ελάχιστη ακτίνα 500 μέτρων από τη θέση της πασσαλόπηξης και η περιοχή που παρακολουθείται από τον παρατηρητή θαλάσσιων θηλαστικών και την ή τη σχεδόν σε πραγματικό χρόνο παθητική ακουστική παρακολούθηση³⁹⁸ πριν από την πασσαλόπηξη (Σχήμα 6β). Η έκταση της ζώνης μετριασμού μπορεί να μεταβάλλεται ανάλογα με τα είδη που ενδέχεται να είναι ενδιαφέροντος, σύμφωνα με την αρμόδια αρχή και με τις συστάσεις ειδικών. Εάν εντοπιστούν θηλαστικά στην εν λόγω ζώνη κατά τη διάρκεια έρευνας πριν από την πασσαλόπηξη, το πρωτόκολλο συνιστά την καθυστέρηση της έναρξης πασσαλόπηξης (Παράρτημα 2, μελέτη περίπτωσης 20).

397 JNCC (2010).

398 Βλ. the Melville Buoy (χ.χ.).

Υπεράκτια αιολική ενέργεια – Δυνητικές επιπτώσεις και προσεγγίσεις μέτρων μετριασμού

Μετριασμός Επιπτώσεων στη Βιοποικιλότητα κατά την Ανάπτυξη Ηλιακών και Αιολικών Πηγών Ενέργειας

127

Σχήμα 6β Απεικόνιση της ζώνης μετριασμού

500 μέτρα Περιφέρεια της

ζώνης μετριασμού

1 χιλιόμετρο Θέση πασσάλου

Διάμετρος της ζώνης μετριασμού

Πηγή: Προσαρμοσμένο από το JNCC (2070).

Ο όρος «ήπια εκκίνηση» αναφέρεται στη σταδιακή αύξηση της ισχύος των πασσάλων. Η ελάχιστη διάρκεια ήπιας εκκίνησης συνιστάται στα 20 λεπτά, κατά τη διάρκεια των οποίων τα θαλάσσια θηλα-στικά μπορούν να απομακρυνθούν από την πηγή θορύβου, μειώνοντας την πιθανότητα επιβλαβούς έκθεσης. Εάν εντοπιστούν θαλάσσια θηλαστικά κατά τη διάρκεια της ήπιας εκκίνησης, η πασσα-λόπηξη θα πρέπει να σταματήσει, όπου είναι δυνατόν, ειδάλλως η ισχύς δεν θα πρέπει να αυξηθεί περισσότερο έως ότου δεν υπάρξει περαιτέρω εντοπισμός για 20 λεπτά. Όταν επιτευχθεί η πλήρης ισχύς, δεν υφίσταται υποχρέωση να σταματήσει η πασσαλόπηξη ή να μειωθεί η ισχύς.

Ακουστικές αποτρεπτικές συσκευές (Acoustic deterrent devices)

Οι ακουστικές αποτρεπτικές συσκευές αναπτύχθηκαν ως εργαλεία για να προειδοποιούν τα είδη να απομακρύνονται από κινδύνους όπως τα αλιευτικά εργαλεία ή για να τα κρατούν μακριά από εμπο-ρικά αλιευτικά αποθέματα. Ορισμένα από αυτά εκπέμπουν ήχους τέτοιας έντασης που τρομάζουν τα ζώα. Άλλα περιλαμβάνουν καταγραφές ζώου που βρίσκεται σε κίνδυνο ή του θηρευτή του, για την αποτροπή των ειδών. Οι ακουστικές αποτρεπτικές συσκευές είναι αλλιώς γνωστές ως «scrammers»,

«seal scarers» ή «pingers». Συνήθως υπάρχει μια μονάδα ελέγχου και ένας μορφοτροπέας, όπου η μο-νάδα ελέγχου μεταδίδει ριπές ηχητικών σημάτων τις οποίες ο μορφοτροπέας μετατρέπει σε έντονο ήχο.

Η χρήση των ακουστικών αποτρεπτικών συσκευών για τη δημιουργία μιας προσωρινής ζώνης απο-κλεισμού ασφαλείας (Σχήμα 6γ) γύρω από τις θέσεις των στροβίλων θα μπορούσε να αποτελέσει ένα αποτελεσματικό μέσο για τον μετριασμό των επιζήμιων επιπτώσεων της φάσης κατασκευής.

Το πρωτόκολλο πασσαλόπηξης της Κοινής Επιτροπής Διατήρησης της Φύσης (JNCC) περιέχει επί-σης συστάσεις για τη χρήση των συσκευών αυτών, συμπεριλαμβανομένης της χρήεπί-σης τους μόνο σε συνδυασμό με οπτική ή/και ακουστική παρακολούθηση. Η χρήση των συσκευών για το σκοπό αυτό είναι σχετικά νέα και η αποτελεσματικότητά της έχει επί του παρόντος δοκιμαστεί μόνο για λίγα είδη. Μια μελέτη σχετικά με την αποτελεσματικότητα 34 διαφορετικών συσκευών διαπίστωσε αποτελεσματική αποτροπή πέραν των 500 μέτρων για τον φαλιανό, τη γκρίζα φώκια και τη φώκια την κοινή. Η μελέτη περιέλαβε επιτόπιες δοκιμές των συσκευών, παρέχοντας συστάσεις για τους τύπους των συσκευών, τη διάρκεια ενεργοποίησης, το προσωπικό και τον εξοπλισμό μετριασμού και τα πρωτόκολλα επικοινωνίας.³⁹⁹

399 McGarry et al. (2017).

128

Μετριασμός Επιπτώσεων στη Βιοποικιλότητα κατά την Ανάπτυξη Ηλιακών και Αιολικών Πηγών Ενέργειας Σχήμα 6γ Προσωρινή ζώνη αποκλεισμού της θαλάσσιας πανίδας γύρω από ένα υπό κατασκευή υπεράκτιο αιολικό πάρκο με χρήση ADD

Απεικόνηση λειτουργίας ακουστικής αποτρεπτικής συσκευής. Η εικόνα σχεδιάστηκε για το Cornwall Wildlife Trust από τον Andy McLaughlin στο www.tcistudio.co.uk

Πηγή: Ocean Science Consulting

Μέθοδοι μείωσης του υποθαλάσσιου θορύβου (έλεγχοι μείωσης)

Υπάρχουν πολλές άλλες μέθοδοι κατά την κατασκευή για τη μείωση του ίδιου του υποθαλάσσιου θορύβου, σε αντίθεση με την ελαχιστοποίηση της έκθεσης των ειδών σε αυτόν και μπορούν να κατηγοριοποιηθούν ως εξής: 1) μετριασμός της πηγής (μέθοδοι που μειώνουν τον ήχο απευθείας στην πηγή), 2) μετριασμός του καναλιού (μέθοδοι που μειώνουν τον εκπεμπόμενο θόρυβο στη στήλη ύδατος), και 3) μετριασμός του δέκτη (μέθοδοι που εμποδίζουν τον δέκτη να βρίσκεται κοντά στον ήχο).⁴⁰⁰ Μια εξαιρετική περίληψη αυτών των μεθόδων παρατίθεται στους Thomsen & Verfus (2019).³⁴⁵ Ο μετριασμός της πηγής περιλαμβάνει:

Προσαρμογή της ενέργειας πασσαλόπηξης, επισημαίνοντας ότι η ελάχιστη απαιτούμενη ενέργεια ποικίλλει ανάλογα με τον τύπο του πυθμένα και ότι η διάρκεια της πασσαλόπηξης παρατείνεται κατά συνέπεια (απαιτούνται περισσότερα χτυπήματα για την εγκατάσταση του πασσάλου).

Ο μετριασμός του καναλιού περιλαμβάνει:

Μείωση του θορύβου μέσω ανάκλασης, απορρόφησης και θωράκισης. Σε γενικές γραμμές, πρόκειται για συσκευές φραγμού φυσαλίδων, συστήματα "shell-in-shell" και συστήματα απόσβεσης θορύβου. Η τεχνική της συσκευής φραγμού φυσαλίδων είναι επίσης γνωστή και ως φραγμός πεπιεσμένου αέρα, όπου φυσαλίδες αέρα δημιουργούνται μέσω ενός ακροφυσίου σωλήνα στον πυθμένα της θάλασσας για να ανυψωθούν και να περιβάλλουν τις θορυβώδεις εργασίες και να μειώσουν τα επίπεδα θορύ-βου πέρα από τη συσκευή. Η μέθοδος αυτή έχει αποδειχθεί αποτελεσματική στο υπεράκτιο αιολικό πάρκο DanTysk της Γερμανίας.⁴⁰¹ Τα συστήματα "shell-in-shell" περιλαμβάνουν οθόνες μετριασμού θορύβου, δηλαδή έναν χαλύβδινο σωλήνα διπλού τοιχώματος μέσα στον οποίο εισάγεται ο πάσσα-λος. Ο χώρος μεταξύ των τοιχωμάτων γεμίζει με αέρα για την ανάκλαση του ήχου.

400 Thomsen & Verfuß (2019).

401 Dähne et al. (2017).

Υπεράκτια αιολική ενέργεια – Δυνητικές επιπτώσεις και προσεγγίσεις μέτρων μετριασμού

Μετριασμός Επιπτώσεων στη Βιοποικιλότητα κατά την Ανάπτυξη Ηλιακών και Αιολικών Πηγών Ενέργειας

129

Μπορεί επίσης να υπάρχει μια συσκευή παραγωγής φυσαλίδων σε αυτό το σύστημα. Οι μέθοδοι υδρο-ηχοαποσβεστήρα περιβάλλουν τον πάσσαλο με υδρο-ηχοαποσβεστικά στοιχεία (αφρώδη πλαστικά στοιχεία ή μπαλόνια φουσκωμένα με αέριο) για την ανάκλαση/απορρόφηση του ήχου.

Τα προφράγματα είναι χαλύβδινοι σωλήνες μονού τοιχώματος από τους οποίους απομακρύνεται το νερό και στους οποίους εισάγεται ο πάσσαλος, έτσι ώστε να ανακλάται ο θόρυβος των πασσάλων.

Συνδυασμοί αυτών των μέτρων μπορούν να χρησιμοποιηθούν κατά την κατασκευή, αλλά σχεδόν πάντα σε συνδυασμό με επιτόπιες παρατηρήσεις σε πραγματικό χρόνο (με παρατηρητές θαλάσσιων θηλαστικών και παθητική ακουστική παρακολούθηση).

Ο μετριασμός του δέκτη περιλαμβάνει:

Πρωτόκολλα, όπως αυτά που αναφέρονται προηγουμένως, με στόχο να ενθαρρύνουν ή να δώσουν την ευκαιρία στα θαλάσσια θηλαστικά να εγκαταλείψουν την περιοχή των επιπτώσεων (π.χ. επιτη-ρούμενες ζώνες ασφαλείας, ήπιες εκκινήσεις και ακουστικές αποτρεπτικές συσκευές).

Η γεώτρηση θεωρείται επίσης λιγότερο θορυβώδης από την πασσαλόπηξη και υπάρχουν επιλογές γεώτρησης drive-drill-drive και «καθαρής» γεώτρησης.⁴⁰² Με τα κοίλα ανεστραμμένα φρέατα³⁴⁵ και άλλους ήσυχους τύπους θεμελίωσης αποφεύγεται πλήρως η ανάγκη γεώτρησης/πασσαλόπηξης. Οι νέες τεχνικές που, κατά τη στιγμή της συγγραφής του παρόντος κειμένου, δεν είναι ακόμη διαθέσιμες στο εμπόριο, περιλαμβάνουν την τεχνολογία πασσαλόπηξης BLUE, σύμφωνα με την οποία η πασ-σαλόπηξη επιτυγχάνεται με τη χρήση του βάρους μιας τεράστιας στήλης ύδατος, σε συνδυασμό με την καύση αερίου.

402 Thomsen & Verfuß (2019).

403 Natural England (2018).

Εγκατάσταση καλωδίων

Θα πρέπει να επιλέγονται μέθοδοι εγκατάστασης καλωδίων για τη μείωση της βενθικής όχλησης, για παράδειγμα άροτρα υδροβολής (jet ploughing)

όπου τα ιζήματα του πυθμένα είναι κατάλληλα (πιο μαλακά) (Πλαίσιο 13), και η οριζόντια κατευθυντική γεώτρηση ως μέθοδος χαμηλότερου αντίκτυπου για την προσέγγιση των καλωδίων στην ξηρά (Ενότητα 6.3.3).

Πλαίσιο 13 Έγκατάσταση καλωδίων υπεράκτιων πάρκων αιολικής ενέργειας - ελαχιστοποίηση της πιθανότητας απώλειας και διατάραξης οικοτόπων

Έπισκόπηση: Γενικά, οι εκτιμήσεις επιπτώσεων θεωρούν ότι η απώλεια οικοτόπων λόγω εγκατάστασης καλωδίων είναι σχετικά μικρή και ότι η διατάραξη που προκύπτει από αυτήν είναι προσωρινή και βρα-χυπρόθεσμη. Ωστόσο, η εμπειρία στο Ηνωμένο Βασίλειο δείχνει ότι δεν είναι πάντα έτσι τα πράγματα.

Το 2018, η Natural England (νόμιμος σύμβουλος της κυβέρνησης του Ηνωμένου Βασιλείου) δημοσίευσε μια σύνοψη της δεκαετούς εμπειρίας τους όσον αφορά την παροχή συμβουλευτικών υπηρεσιών και τη συγγραφή συστάσεων σχετικά με την καλωδίωση των υπεράκτιων αιολικών εγκαταστάσεων του Ηνωμένου Βασιλείου,⁴⁰³ υποδεικνύοντας ότι σε πολλές περιπτώσεις, οι εργασίες εγκατάστασης καλωδί-ων οδήγησαν σε διατάραξη και απώλεια/αλλαγή οικοτόπκαλωδί-ων, γεγονός που δεν είχε εκτιμηθεί στο πλαίσιο της αρχικής αίτησης του έργου.

130

Μετριασμός Επιπτώσεων στη Βιοποικιλότητα κατά την Ανάπτυξη Ηλιακών και Αιολικών Πηγών Ενέργειας Ζητήματα: υπάρχει σημαντικός αριθμός καλωδιώσεων που σχετίζονται με ένα υπεράκτιο αιολικό πάρκο.

Το καλώδιο εξαγωγής που συνδέει υπεράκτιους και χερσαίους υποσταθμούς πιθανώς έχει σημαντικό μήκος, ενδεχομένως διέρχεται πολλαπλών τύπων θαλάσσιου πυθμένα, και καθόλο το μήκος υπάρχουν εμπόδια. Το σημείο στο οποίο το καλώδιο εξαγωγής προσεγγίζει την ξηρά είναι επίσης σημαντικό καθώς οι ευαίσθητοι οικότοποι πρέπει να αποφεύγονται (Ενότητες 6 και 9.1.2). Το καλώδιο συστοιχίας που συνδέει όλες τις ανεμογεννήτριες με τον υπεράκτιο υποσταθμό μπορεί επίσης να είναι εκτεταμένο, πιο πολύ δε όταν υπάρχουν περισσότερες ανεμογεννήτριες με μεγαλύτερη απόσταση μεταξύ τους. Έτσι, η εγκατάσταση καλωδίων επηρεάζει χερσαίους, διαπαλιρροιακούς και θαλάσσιους οικοτόπους. Η χερσαία καλωδίωση εγκαθίσταται συνήθως πρώτα, στη συνέχεια η εγκατάσταση του καλωδίου εξαγωγής ξεκινά από την ξηρά και στη συνέχεια μετακινείται προς την υπεράκτια εγκατάσταση.⁴⁰⁴

Έπιπτώσεις και τεχνικές εγκατάστασης: καθορίζονται συνήθως από τον τύπο ιζήματος του πυθμένα.

Εκτός από την έκταση του οικοτόπου που χάνεται, υπάρχουν επιπτώσεις, συμπεριλαμβανομένων των αιωρούμενων ιζημάτων, της διατάραξης του οικοτόπου εκατέρωθεν της τοποθέτησης του καλωδίου και της διατάραξης που σχετίζεται με τα ιζήματα επίχωσης/ταφής.

Οι συνηθέστερα χρησιμοποιούμενες μέθοδοι είναι η υδροβολή, η άροση, η διάνοιξη/κοπή τάφρου και ο κατακόρυφος εγχυτήρας είτε με ταυτόχρονη τοποθέτηση και υπογειοποίηση του καλωδίου είτε με τοποθέτηση του καλωδίου από σκάφος επιφανείας και με την επακόλουθη υπογειοποίησή του με χρήση άλλης συσκευής. Τα καλώδια συνήθως θάβονται 1-4 μέτρα κάτω από τον πυθμένα της θάλασσας για προστασία από την αλιεία και την αγκυροβόληση.Η υπεράκτια διαδρομή του καλωδίου είναι πάντα προ-καθορισμένη για να αποφεύγονται ευαίσθητοι οικότοποι και εμπόδια, αλλά πριν από την εγκατάσταση οι δραστηριότητες εκκαθάρισης του πυθμένα περιλαμβάνουν άροση με άγκυρες για να απομακρυνθούν συντρίμμια, ογκόλιθοι και μη εκραγέντα εκρηκτικά, καθώς και να αφαιρεθούν ιζηματογενείς δομές άμ-μου για την εξομάλυνση του πυθμένα ή τη μείωση της κλίσης. Απαιτείται προστασία καλωδίου σε ευά-λωτες περιοχές, όπως σε εκτεθειμένες περιοχές όπου δεν μπορεί να θαφτεί. Οι μέθοδοι περιλαμβάνουν στρώματα σκυροδέματος, τάπητες πολυουρεθάνης, τοποθέτηση βράχων, σάκους άμμου ή στρώματα κατά της έκπλυσης των προσχώσεων. Η εγκατάσταση αυτών των υλικών μπορεί να έχει επιπτώσεις διατάραξης, όπως προσωρινές επιδράσεις αιωρούμενων ιζημάτων, και υπάρχουν δυνητικές επιπτώσεις λόγω τοποθέτησης αυτών των πρόσθετων σκληρών υποστρωμάτων. Κατά την προσέγγιση της ακτής, το υπεράκτιο καλώδιο συνήθως τελειώνει μέσα στην ενδοχώρα ή στην ακτή. Η χερσαία καλωδίωση υπογειοποιείται γενικά σε ανοικτές τάφρους που επιχωματώνονται. Όταν το καλώδιο βρίσκεται σε ευαί-σθητους οικοτόπους ή εμπόδια που δεν μπορούν να αποφευχθούν εντελώς, μπορεί να χρησιμοποιηθεί κατευθυντική γεώτρηση για την έλξη του καλωδίου κάτω.

Αποτέλεσμα ελέγχου της Natural England: οι επιπτώσεις που δεν εξετάστηκαν στις αρχικές εκτι-μήσεις έτειναν να περιλαμβάνουν εκείνες που σχετίζονται με: διαφορετική μέθοδο εγκατάστασης, μεταφορά σκαφών στην ακτή, έκπλυση προσχώσεων και δευτερογενή έκπλυση προσχώσεων, και συ-νοδές εργασίες αποκατάστασης, απαίτηση για περισσότερες επισκευές ή αντικαταστάσεις καλωδίων από τις προβλεπόμενες, απαίτηση για περισσότερους/διαφορετικούς τύπους προστασίας καλωδίων από τους προβλεπόμενους, απαίτηση για περισσότερες αρόσεις με άγκυρες, εκκαθάριση από ιζη-ματογενείς δομές άμμου και εκκαθάριση των μη εκραγέντων εκρηκτικών από τις προβλεπόμενες, μεγαλύτερη περιοχή οικοτόπων/ειδών που επηρεάζονται και ασαφής σχεδιασμός παρακολούθησης και αποκατάστασης.

404 BVG Associates (2019).

Υπεράκτια αιολική ενέργεια – Δυνητικές επιπτώσεις και προσεγγίσεις μέτρων μετριασμού

Μετριασμός Επιπτώσεων στη Βιοποικιλότητα κατά την Ανάπτυξη Ηλιακών και Αιολικών Πηγών Ενέργειας

131

Συστάσεις: με βάση τον έλεγχό της, η Natural England διατύπωσε τις ακόλουθες συστάσεις προς τη βιομηχανία:

•

Αποφυγή καλωδίωσης σε ευαίσθητους/προστατευόμενους οικοτόπους,

•

Αλλαγή προσέγγισης για την εκτίμηση επιπτώσεων ώστε να συλλέγονται και να συμπεριλαμβά-νονται περισσότερες πληροφορίες στα αρχικά στάδια σχεδιασμού του έργου και ώστε η συλλογή δεδομένων να είναι πιο αυστηρή, με έμφαση στο δυνητικό εύρος και την κλίμακα των επιπτώσε-ων κατά τη διάρκεια της ζωής του καλωδίου,

•

Αποφυγή υπεραισιόδοξων προβλέψεων για τη μηχανική του έργου με ρεαλιστικές προσδο-κίες σχετικά με τις ελλείψεις αποδεικτικών στοιχείων και τους περιορισμούς της τεχνολογίας εγκαταστάσεων,

•

Εξέταση του μετριασμού επιπτώσεων σε πιο αρχικά στάδια του σχεδιασμού έργου, και

•

Διασφάλιση ότι η παρακολούθηση βελτιώνει τη βάση τεκμηρίωσης σχετικά με τις επιπτώσεις της εγκατάστασης καλωδίων και την ανάκαμψη από αυτές.

405 Poot et al. (2008).

406 Commonwealth of Australia (2020), Defingou et al. (2019).

Φωτισμός κατασκευής

Η χρήση φωτισμού σε υπεράκτια περιοχή επηρεά-ζεται από ζητήματα πλοήγησης και ασφάλειας, που ποικίλλουν ανάλογα με τη δικαιοδοσία. Ωστόσο, οι πηγές φωτός υπερακτίως μπορεί να προσελκύ-σουν πτηνά, ιδίως κατά τη διάρκεια της νυχτερινής μετανάστευσης, και ως εκ τούτου είναι σημαντική η διαχείριση/έλεγχος του φωτισμού κατά το στά-διο κατασκευής, συμπεριλαμβανομένου του τύπου, της διάταξης, της διάρκειας και της έντασης, ώστε να ελαχιστοποιηθεί αυτό το αποτέλεσμα. Μια έρευνα πεδίου διαπίστωσε ότι τα πτηνά που με-ταναστεύουν τη νύχτα αποπροσανατολίζονται και προσελκύονται από το κόκκινο και το λευκό φως, αλλά λιγότερο από το μπλε και το πράσινο, ενώ με το μπλε φως τα πτηνά γενικά ακολουθούν την κα-τάλληλη για την εποχή μεταναστευτική κατεύθυν-ση.⁴⁰⁵ Ως εκ τούτου, η αλλαγή του χρώματος του φωτισμού θα μπορούσε να ελαχιστοποιήσει την προσέλκυση πτηνών. Ο φωτισμός στις υπεράκτιες κατασκευές μπορεί επίσης να προσελκύσει καλα-μάρια και ψάρια ευαίσθητα στο φως τη νύχτα. Η φωτορύπανση στην ξηρά που σχετίζεται με την εγκατάσταση καλωδίων εξαγωγής ενδέχεται επί-σης να αποτελέσει κίνδυνο για τις εκκολαπτόμενες θαλάσσιες χελώνες, ενώ τα νεογέννητα θαλασ-σοπούλια μπορεί να μην πρωτοπετάξουν εάν το περιβάλλον φωλεοποίησής τους δεν σκοτεινιάσει ποτέ.⁴⁰⁶

Επομένως, είναι σημαντικό να σχεδιάζεται ο φωτισμός για την αντιμετώπιση (αποφυγή και ελαχιστοποίηση) των επιπτώσεων. Ένα χρήσιμο παράδειγμα υπάρχει στις αυστραλιανές κατευ-θυντήριες οδηγίες για το σχεδιασμό βέλτιστων πρακτικών φωτισμού,³⁵¹ οι οποίες υποστηρίζουν τη διαχείριση τεχνητού φωτός ώστε να αποφεύ-γεται και να ελαχιστοποιείται η ενόχληση ειδών ή η εκτόπισή τους από σημαντικούς οικοτόπους.

Περιλαμβάνει καταλόγους ελέγχου για τη διαχεί-ριση τεχνητού φωτός και θαλάσσιων χελωνών, θαλασσοπουλιών και μεταναστευτικών καλοβατι-κών πτηνών και ενσωματώνει τις ακόλουθες αρχές σχεδιασμού:

•

Ξεκίνημα με φυσικό σκοτάδι και προσθήκη φω-τός μόνο για συγκεκριμένους σκοπούς,

•

Χρήση προσαρμοστικών ελέγχων φωτισμού για διαχείρηση χρονισμού, έντασης και χρώμα-τος φωτός,

•

Φωτισμός μόνο αντικειμένου/περιοχής για τον οποία/οποία προορίζεται, με τα φώτα προς συγκεκριμένη κατεύθυνση και καλυμμένα για αποφυγή διαρροής φωτός,

•

Χρήση της χαμηλότερης έντασης φωτισμού κατάλληλη για εργασία,

•

Χρήση μη ανακλαστικών, σκουρόχρωμων επι-φανειών (επειδή οι γυαλιστερές, λαμπερές ή ανοιχτόχρωμες βαμμένες επιφάνειες αντανα-κλούν το φως), και

•

Χρήση φωτισμού με μειωμένο ή φιλτραρισμέ-νο μπλε, ιώδες και υπεριώδες μήκος κύματος.

132

Υπεράκτια αιολική ενέργεια – Δυνητικές επιπτώσεις και προσεγγίσεις μέτρων μετριασμού

408 Bayraktarov et al. (2016), Floor et al. (2018), Katwijk et al. (2015), Unsworth et al. (2019α), Unsworth et al. (2019β).

409 BVG Associates (2019), Crouse et al. (2019).

•

Χρήση χώματος, εδαφοκάλυψης και

134

Μετριασμός Επιπτώσεων στη Βιοποικιλότητα κατά την Ανάπτυξη Ηλιακών και Αιολικών Πηγών Ενέργειας Μερικές φορές η υποστήριξη γίνεται εξ

αποστάσε-ως, μέσω του συστήματος εποπτικού ελέγχου και απόκτησης δεδομένων (supervisory control and data acquisition-SCADA) του αιολικού πάρκου.⁴¹⁰ Το επιχειρησιακό στάδιο περιλαμβάνει τακτικές

410 BVG Associates (2019).

εργολάβων διαχείρισης λειτουργίας και

Υπεράκτια αιολική ενέργεια – Δυνητικές επιπτώσεις και προσεγγίσεις μέτρων μετριασμού

136

412 Lagerveld et al. (2017).

413 Αυτόθι.

414 Dirksen (2017).

415 Αυτόθι.

Υπεράκτια αιολική ενέργεια – Δυνητικές επιπτώσεις και προσεγγίσεις μέτρων μετριασμού

417 Arnett et al. (2013), (2011), Baerwald et al. (2009).

418 Rodrigues et al. (2015).

419 Arnett et al. (2013).

420 Αυτόθι.

421 Arnett & May (2016), Drewitt & Langston (2006), Marques et al. (2014).

υπάρχουν εμπειρικά στοιχεία για μέτρα μετριασμού

138

Μετριασμός Επιπτώσεων στη Βιοποικιλότητα κατά την Ανάπτυξη Ηλιακών και Αιολικών Πηγών Ενέργειας ορισμένες τοποθεσίες, η μέθοδος δεν έχει ακόμη

αποδειχθεί ως γενικά αποτελεσματική για ένα ευρύ φάσμα ειδών και τοποθεσιών. Ο δυνατός θόρυβος, που ακούγεται από τους ανθρώπους, σημαίνει μπορεί να έχει περιορισμένη χρήση,

•

Οπτικά αποτρεπτικά, όπως τα λέιζερ,

•

Άλλα μέτρα που αποσκοπούν να καταστήσουν τις ανεμογεννήτριες περισσότερο ορατές, συμπεριλαμβανομένων των σημάνσεων στο έδαφος και ορισμένων σχημάτων πτερυγίων ανεμογεννητριών, όπως τετραγωνικά κύματα

422 Hodos (2003), Hodos et al. (2001).

423 Οι Harwood & Perrow (2019) παρουσιάζουν επίσης μια χρήσιμη ανασκόπηση των μεθόδων για την αύξηση της ορατότητας των ανεμογεννητριών για μείωση των προσκρούσεων.

424 Dixon et al. (2018), May et al. (2020).

και ασπρόμαυρες λωρίδες και χρήση υπεριώ-δους αντανακλαστικής βαφής, και

•

Ρύθμιση της συχνότητας, του χρώματος ή του μήκους κύματος των προειδοποιητι-κών φώτων πτήσης που αναβοσβήνουν στις ανεμογεννήτριες.

Πρόσθετες μελέτες στο μέλλον ενδέχεται να διαπι-στώσουν ότι τα μέτρα αυτά θα είναι αποτελεσματικά και για άλλα συγκεκριμένα είδη ή να προσδιορίσουν νέα μέτρα για τη μείωση του κινδύνου πρόσκρουσης.

Πίνακας 6-2 Σύνοψη άλλων μέτρων που προτείνονται για την ελαχιστοποίηση προσκρούσεων πτηνών και νυχτερίδων σε εν λειτουργία υπεράκτια αιολικά πάρκα

Μέτρο Έίδος Περιγραφή Παραδείγματα που αποδεικνύουν την

αποτελεσματικότητα Ανεμογεννήτριες

Αύξηση της ορατότητας των πτερυγίων

Πτηνά Η αύξηση της ορατότητας των πτερυγίων των ανεμογεννητριών (και των πύργων) θα μπορούσε να μειώσει την πιθανότητα πρόσκρουσης, και θα μπορούσε να επιτευχθεί με το βάψιμο των πτερυγίων σε χρώμα υψηλής αντίθεσης για να μειωθεί το «φαινόμενο κινούμενης διάτρησης» ⁴²² ή σε υπεριώδη βαφή.

Προτείνεται επίσης τα πτερύγια των ανεμογεννητριών να μην είναι σε απόλυτο λευκό ή ανοιχτό γκρι, καθώς τα χρώματα αυτά προσελκύουν τα έντομα και ενδέχεται να αυξήσουν τη δραστηριότητα των εντομοφάγων ζώων. Ενδέχεται να υπάρχουν κανονιστικοί, μηχανικοί και κοινωνικοί περιορισμοί για την εφαρμογή τέτοιων μέτρων.⁴²³

Το μέτρο προφανώς δεν έχει δοκιμαστεί για υπεράκτια αιολικά πάρκα.

Η βαφή των δύο τρίτων ενός μόνο πτερυγίου κάθε χερσαίας ανεμογεννήτριας σε μαύρο χρώμα στο αιολικό πάρκο Smøla στη Νορβηγία μείωσε τη θνησιμότητα του θαλασσαετού (Haliaetus albicilla) κατά 100% σε σχέση με τα πτερύγια χωρίς βαφή.⁴²⁴

Υπεράκτια αιολική ενέργεια – Δυνητικές επιπτώσεις και προσεγγίσεις μέτρων μετριασμού άνουρη νυχτερίδα (Tadarida brasiliensis) και το είδος Lasiurus cinereus,

425 Weaver (2019).

426 Bernardino et al. (2019).

427 Dixon et al. (2018).

140

428 Bernardino et al. (2018).

429 Tella et al. (2020).

Υπεράκτια αιολική ενέργεια – Δυνητικές επιπτώσεις και προσεγγίσεις μέτρων μετριασμού γαλάζιου γερανού (Anthropoides paradi-seus). Ανεπίσημα στοιχεία δείχνουν την

432 Crowder (2000).

433 Frost (2008).

434 Dwyer et al. (2019).

435 Smallie (2008), van Rooyen & Froneman (2013).

436 Morkill & Anderson (1991).

437 Savereno et al. (1996).

142

Borkum Riffgrun I και Trianel Windpark Borkum.

IdentiFlight Χρησιμοποιεί μια συλλογή

438 H.T. Harvey & Associates (2018).

439 Riopérez et al. (2016).

440 McClure et al. (2018).

441 Södersved (2018).

Υπεράκτια αιολική ενέργεια – Δυνητικές επιπτώσεις και προσεγγίσεις μέτρων μετριασμού

444 Gehring et al. (2009).

445 Kerlinger et al. (2010).

446 May et al. (2017).

144

Μετριασμός Επιπτώσεων στη Βιοποικιλότητα κατά την Ανάπτυξη Ηλιακών και Αιολικών Πηγών Ενέργειας

Επιχειρησιακοί έλεγχοι Σκάφη

Η δραστηριότητα των σκαφών στην περιοχή του αιολικού πάρκου και μεταξύ του αιολικού πάρκου και της ακτής/λιμένα θα πρέπει να ελέγχεται προ-σεκτικά κατά τη λειτουργία, όπως και κατά την κατασκευή (Ενότητα 6.4.3).

Έλεγχοι που σχετίζονται με τις χερσαίες εγκαταστάσεις

Οι επιχειρησιακοί έλεγχοι για το χερσαίο τμήμα των υπεράκτιων αιολικών περιλαμβάνουν τον χερσαίο υποσταθμό/τη σύνδεση δικτύου και την περιοχή λιμένα/αγκυροβολίου που προορίζεται για την υλικοτεχνική υποστήριξη συντήρησης των υπε-ράκτιων αιολικών. Η διαχείριση και η ρύθμιση της

447 Mammen et al. (2011).

448 Scottish Natural Heritage (2016).

449 Martin et al. (2012).

450 BVG Associates (2019).

451 Οι ανεμογεννήτριες στο αιολικό πάρκο Bockstigen στη Σουηδία ανακατασκευάστηκαν μερικώς το 2018 αντικαθιστώντας τις ατράκτους, τα πτερύγια και τα συστήματα ελέγχου πέντε ανεμογεννητριών 20 ετών με εξαρτήματα που προήλθαν από πέντε ανακατασκευασμένες ανεμογεννήτριες. Οι αρχικοί πύργοι των ανεμογεννητριών, τα θεμέλια και τα καλώδια μεταφοράς επαναχρησιμοποιήθηκαν. Για περισσότερες πληροφορίες, επισκεφθείτε τον διαδικτυακό τόπο: greentechmedia.com.

δραστηριότητας και της μετακίνησης των εργολά-βων διαχείρισης λειτουργίας και συντήρησης και των διαχειριστών των εγκαταστάσεων είναι επίσης σημαντική για την ελαχιστοποίηση των δυνητικών επιπτώσεων.

Η διαχείριση γης είναι σημαντική στις χερσαίες εγκαταστάσεις, και περιλαμβάνει: διαχείριση απο-βλήτων και ελαχιστοποίηση και διαθεσιμότητα τροφής για τα πτωματοφάγα είδη και θέσπιση ή τροποποίηση της βλάστησης/ συνθηκών οικοτό-που για τη μείωση των κατάλληλων οικοτόπων αναζήτησης τροφής και φωλεοποίησης.447,448,449

Είναι επίσης σημαντικό να επιβάλλεται καλή συ-μπεριφορά εκ μέρους των εργολάβων διαχείρισης, συμπεριλαμβανομένης της απαγόρευσης θήρας, παγίδευσης, αλιείας και γενικής όχλησης της άγρι-ας πανίδάγρι-ας.

6.6 Τέλος κύκλου ζωής

6.6.1. Έπισκόπηση

Στο τέλος της προβλεπόμενης διάρκειας λειτουρ-γίας ενός υπεράκτιου αιολικού πάρκου, οι επιλογές, σε γενικές γραμμές, είναι οι εξής: α) παράταση της διάρκειας λειτουργίας των υφιστάμενων εγκαταστάσεων, β) πλήρης ανακατασκευή έργου (Ενότητα 6.6.3), ή γ) πλήρης παροπλισμός έρ-γου.⁴⁵⁰ Πολύ λίγα υπεράκτια αιολικά πάρκα έχουν μέχρι τώρα φθάσει στο στάδιο του κλεισίματος και του παροπλισμού (ή της πλήρους ανακατασκευής).

Τόσο η πλήρης ανακατασκευή όσο και ο παροπλι-σμός παρέχουν ευκαιρίες για περαιτέρω μετρια-σμό επιπτώσεων και αποτελούν το επίκεντρο της παρούσας ενότητας.

6.6.2. Πλήρης ανακατασκευή

Μέχρι σήμερα, έχουν γίνει περιορισμένες δοκιμές της δυνατότητας πλήρους ανακατασκευής των υπεράκτιων αιολικών πάρκων καθώς τα περισσό-τερα έργα λειτουργούν επί του παρόντος εντός του προβλεπόμενου κύκλου ζωής τους. Ένα μικρό υπεράκτιο έργο είναι γνωστό ότι έχει πλήρως ανα-κατασκευαστεί μέχρι στιγμής.⁴⁵¹

Υπάρχουν δύο τύποι πλήρους ανακατασκευής:

•

Μερική: περιλαμβάνει την αντικατάσταση ή την ανακατασκευή των λιγότερο ανθεκτικών τμημάτων του αιολικού πάρκου, με τη διατήρη-ση καλωδίων, θεμελίων και πύργων, αλλά όχι την αλλαγή της ατράκτου ή των πτερυγίων,

Υπεράκτια αιολική ενέργεια – Δυνητικές επιπτώσεις και προσεγγίσεις μέτρων μετριασμού

452 Defingou et al. (2019).

παράκτια αιολικά πάρκα να ανακατασκευαστούν

146

454 Birchenough & Degraer (2020).

455 Topham & McMillan (2017).

και απαιτητική λόγω των καιρικών συνθηκών και

Υπεράκτια αιολική ενέργεια – Δυνητικές επιπτώσεις και προσεγγίσεις μέτρων μετριασμού

Μετριασμός Επιπτώσεων στη Βιοποικιλότητα κατά την Ανάπτυξη Ηλιακών και Αιολικών Πηγών Ενέργειας

147

•

Εξασφάλιση βέλτιστων πρακτικών για επανα-χρησιμοποίηση, ανακύκλωση ή διάθεση παρο-πλισμένων εξαρτημάτων

•

Επιβολή καλής συμπεριφοράς των εργαζο-μένων κατά τον παροπλισμό, συμπεριλαμ-βανομένης της απαγόρευσης της θήρας, της παγίδευσης, της αλιείας και της γενικής παρε-νόχλησης των άγριων ζώων.

Αποκατάσταση

Μετά τον παροπλισμό, ο χώρος θα πρέπει να επανέλθει στην αρχική του κατάσταση ή ακόμα και σε καλύτερη κατάσταση, στο μέτρο του δυ-νατού, σύμφωνα με τις εθνικές απαιτήσεις ή/και

τις συμφωνίες μίσθωσης της τοποθεσίας με τους ιδιοκτήτες της. Για τα χερσαία αιολικά, η αποκατά-σταση είναι σχετικά απλή (Ενότητα 6.4.4). Ωστόσο, εάν στην περιοχή του υπεράκτιου αιολικού έχει αναπτυχθεί μια σημαντική οικολογική κοινότητα ως αποτέλεσμα της εισαγωγής νέου σκληρού υποστρώματος (Πίνακας 6-1), μπορεί να είναι προ-τιμότερο να παραμείνουν κάποιες υποδομές έως έχουν.

Οι αρχές του παροπλισμού των υπεράκτιων αιο-λικών δεν διαφέρουν από τον παραπλισμό άλλων εγκαταστάσεων ΑΠΕ, χερσαίων και υπεράκτιων.

Ως εκ τούτου, τα γενικά μέτρα μετριασμού ορθών πρακτικών είναι συναφή.

6.7 Σύνοψη προσεγγίσεων μετριασμού για έργα υπεράκτιων αιολικών πάρκων

Ο Πίνακας 6-5 συνοψίζει τις προσεγγίσεις μετριασμού που εξετάζονται στο παρόν κεφάλαιο για τα υπε-ράκτια αιολικά έργα.

Πίνακας 6-5 Σύνοψη των προσεγγίσεων μετριασμού για την ανάπτυξη υπεράκτιων αιολικών πάρκων

Στάδιο έργου Ιεράρχηση μέτρων

μετριασμού Προσεγγίσεις μετριασμού

Χαρακτηρι-σμός τοποθε-σίας

Αποφυγή και

ελαχιστοποίηση Προγραμματισμός: αλλαγή χρονοδιαγράμματος των δραστηριοτήτων έρευνας για την αποφυγή διατάραξης της βιοποικιλότητας κατά τη διάρκεια ευαίσθητων περιόδων

Επιχειρησιακοί έλεγχοι για τη διαχείριση και τη ρύθμιση της

δραστηριότητας των αναδόχων (π.χ. έλεγχος των κινήσεων σκαφών) Στάδιο

σχεδιασμού έργου

Αποφυγή και

ελαχιστοποίηση Μικροχωροθέτηση: αλλαγή της διάταξης των υποδομών του έργου για την αποφυγή ευαίσθητων περιοχών

Επιλογή ή σχεδιασμός στοιχείων του έργου για την αποφυγή ή τη μείωση των επιπτώσεων, όπως οι αθόρυβες θεμελιώσεις.

Επαναδρομολόγηση, σήμανση ή υπογειοποίηση χερσαίων γραμμών μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας για την αποφυγή κινδύνου πρόσκρουσης

148

Μετριασμός Επιπτώσεων στη Βιοποικιλότητα κατά την Ανάπτυξη Ηλιακών και Αιολικών Πηγών Ενέργειας Στάδιο

κατασκευής Αποφυγή Προγραμματισμός: αλλαγή χρονοδιαγράμματος των

κατασκευαστικών δραστηριοτήτων για την αποφυγή διατάραξης της βιοποικιλότητας κατά τη διάρκεια ευαίσθητων περιόδων

Ελαχιστοποίηση Έλεγχοι μείωσης εκπομπών και ρύπων (π.χ. επιλογή μεθόδων κατασκευής για την ελαχιστοποίηση των επιπτώσεων του υποθαλάσσιου θορύβου)

Επιχειρησιακοί έλεγχοι για τη διαχείριση και τη ρύθμιση της δραστηριότητας των αναδόχων (π.χ. έλεγχος των κινήσεων των σκαφών κατασκευής/εγκατάστασης και διαχείριση του φωτισμού) Αποκατάσταση και

αναμόρφωση Αποκατάσταση της υποβάθμισης ή της ζημίας των χαρακτηριστικών βιοποικιλότητας και των οικοσυστημικών υπηρεσιών από επιπτώσεις λόγω έργου που δεν μπορούν να αποφευχθούν πλήρως ή/και να ελαχιστοποιηθούν (π.χ. αναβλάστηση χερσαίων περιοχών στάθμευσης ή αποκατάσταση παράκτιων διαπαλιρροϊακών οικοτόπων που διαταράχθηκαν κατά την εγκατάσταση καλωδίων εξαγωγής).

Στάδιο

λειτουργίας Ελαχιστοποίηση Φυσικοί έλεγχοι που περιλαμβάνουν τροποποίηση της πρότυπης υποδομής ή της τυπικής λειτουργίας της υποδομής για τη μείωση των επιπτώσεων (π.χ. με εφαρμογή διακοπής λειτουργίας κατ’

απαίτηση για την ελαχιστοποίηση του κινδύνου πρόσκρουσης) Έλεγχοι μείωσης των εκπομπών και των ρύπων (π.χ. με τη διαχείριση του φωτισμού συντήρησης).

Επιχειρησιακοί έλεγχοι για τη διαχείριση και τη ρύθμιση της

δραστηριότητας των αναδόχων (π.χ. μέσω του ελέγχου των κινήσεων των σκαφών συντήρησης).

Τέλος κύκλου

ζωής Αποφυγή Προγραμματισμός: αλλαγή χρονοδιαγράμματος των δραστηριοτήτων παροπλισμού ώστε να αποφεύγεται η διατάραξη της βιοποικιλότητας κατά τη διάρκεια ευαίσθητων περιόδων, όπως οι περίοδοι

αναπαραγωγής.

Ελαχιστοποίηση Έλεγχοι μείωσης για τη μείωση των εκπομπών και των ρύπων που δημιουργούνται κατά τον παροπλισμό, όπως η κοπή των υποθαλάσσιων υποδομών

Επιχειρησιακοί έλεγχοι για τη διαχείριση και τη ρύθμιση της δραστηριότητας των αναδόχων (π.χ. ρύθμιση της ταχύτητας σκαφών) και την ελαχιστοποίηση των κινδύνων για τη βιοποικιλότητα, όπως χτυπήματα θαλάσσιων θηλαστικών.

Αποκατάσταση και

αναμόρφωση Εξέταση ενδεχομένου (εφόσον το επιτρέπει η νομοθεσία) να παραμείνει η υποδομή στη θέση της, εάν υπάρχει όφελος για τη βιοποικιλότητα/τις οικοσυστημικές υπηρεσίες, όπως το φαινόμενο του υφάλου που σχετίζεται με την προστασία των θεμελίων/

σταθεροποίηση του πυθμένα.

Αναβλάστηση των διαταραγμένων περιοχών στην ξηρά, καθώς καθίστανται διαθέσιμες, με χρήση επιφανειακού εδάφους και ενδημικής χλωρίδας από την περιοχή, όπου είναι εφικτό.

Υπεράκτια αιολική ενέργεια – Δυνητικές επιπτώσεις και προσεγγίσεις μέτρων μετριασμού

Μετριασμός Επιπτώσεων στη Βιοποικιλότητα κατά την Ανάπτυξη Ηλιακών και Αιολικών Πηγών Ενέργειας

149

150

Μετριασμός Επιπτώσεων στη Βιοποικιλότητα κατά την Ανάπτυξη Ηλιακών και Αιολικών Πηγών Ενέργειας

© EDF Renewables

Μετριασμός Επιπτώσεων στη Βιοποικιλότητα κατά την Ανάπτυξη Ηλιακών και Αιολικών Πηγών Ενέργειας

151

Εφαρμογή αντισταθμίσεων για τη βιοποικιλότητα και προληπτικών δράσεων διατήρησης Εκτίμηση, παρακολούθηση και

αξιολόγηση Διαδικασία ευθυγράμμισης με

ορθές πρακτικές Διαχείριση εφοδιαστικής αλυσίδας

3 ^o Μέρος

152

Μετριασμός Επιπτώσεων στη Βιοποικιλότητα κατά την Ανάπτυξη Ηλιακών και Αιολικών Πηγών Ενέργειας

© EDF Renewables

Μετριασμός Επιπτώσεων στη Βιοποικιλότητα κατά την Ανάπτυξη Ηλιακών και Αιολικών Πηγών Ενέργειας

153

7. Εφαρμογή αντισταθμίσεων για τη βιοποικιλότητα και προληπτικών δράσεων διατήρησης

7.1 Επισκόπηση των αντισταθμίσεων βιοποικιλότητας

456 IUCN WCC (2016). Υπάρχουν και άλλοι ορισμοί για τις αντισταθμίσεις, αν και όλοι περιλαμβάνουν δράσεις που παρέχουν μετρήσιμα οφέλη για την αντιστάθμιση σημαντικών υπολειμματικών επιπτώσεων μετά την εφαρμογή μέτρων αποφυγής, ελαχιστοποίησης και αποκατάστασης.

Οι αντισταθμίσεις βιοποικιλότητας είναι μέτρα που λαμβάνονται ως έσχατη λύση για την αντιστάθμιση τυχόν υπολειπόμενων σημαντικών, δυσμενών επι-πτώσεων που δεν μπορούν να αποφευχθούν, να ελα-χιστοποιηθούν ή/και να αποκατασταθούν (Πλαίσιο 16).⁴⁵⁶ Οι αντισταθμίσεις πρέπει να σχεδιαστούν για την επίτευξη ενός συγκεκριμένου και μετρήσιμου στόχου που σχετίζεται άμεσα με τις υπολειπόμενες επιπτώσεις ενός έργου, με στόχο την επίτευξη μηδε-νικής συνολικής απώλειας ή συνολικού οφέλους για τη βιοποικιλότητα όπου επικεντρώνονται (Ενότητα 2.5 σχετικά με τους στόχους για τη βιοποικιλότητα).

Οι αντισταθμίσεις είναι το τελευταίο βήμα στην ιεράρχηση των μέτρων μετριασμού και μια έσχατη λύση μετά την αποφυγή, την ελαχιστοποίηση και την αποκατάσταση που έχουν εφαρμοστεί στο μεγαλύ-τερο δυνατό βαθμό. Οι αντισταθμίσεις συχνά είναι περίπλοκες στον σχεδιασμό, ενέχουν προκλήσεις στην εφαρμογή, δαπανηρές και αβέβαιες σε ό, τι αφορά τα αποτελέσματα. Σε ορισμένες περιπτώ-σεις, η εφαρμογή αντισταθμίσεων ενδέχεται να είναι ακατάλληλη ή μη εφικτή (Πλαίσιο 14). Για τα αιολικά και ηλιακά έργα, οι αντισταθμίσεις φέρουν ορισμένες ιδιαίτερες προκλήσεις:

•

Οι υπολειπόμενες επιπτώσεις μπορεί να είναι δύσκολο να προβλεφθούν, ιδιαίτερα πριν, αλλά και κατά το αρχικό στάδιο κατασκευής και λει-τουργίας του έργου, γεγονός που ισχύει ιδιαίτερα για τις φτωχές σε δεδομένα περιοχές (συμπερι-λαμβανομένων πολλών υπεράκτιων περιβάλλο-ντων) ή/και όπου υπάρχει ακόμη περιορισμένη

εμπειρία στην αιολική και την ηλιακή ενέργεια και τις επιπτώσεις τους στα τοπικά είδη. Ως εκ τούτου, απαιτείται μεγάλη, μακροπρόθεσμη συλλογή δεδομένων πεδίου για την εκτίμηση και την παρακολούθηση των επιπτώσεων του έργου και της αποτελεσματικότητας του με-τριασμού. Η παρακολούθηση κατά τη διάρκεια λειτουργίας δύναται να εμφανίσει απρόβλεπτες επιπτώσεις που απαιτούν πρόσθετο μετρια-σμό, ενδεχομένως συμπεριλαμβανομένων και αντισταθμίσεων.

•

Για τα αποδημητικά είδη (πολλά πτηνά, νυχτε-ρίδες και θαλάσσια είδη), οι βιώσιμες περιοχές αντιστάθμισης μπορεί να απέχουν πολύ από την τοποθεσία του έργου και ενδεχομένως να ανήκουν σε διαφορετικές δικαιοδοσίες (Πλαίσιο 14) και δύναται να καταστήσει δύσκολη την εξα-σφάλιση αντισταθμίσεων και την υποστήριξη από τα ενδιαφερόμενα μέρη που βλέπουν τις επιπτώσεις, αλλά όχι τα οφέλη. Για παράδειγμα, πολλά αποδημητικά είδη πουλιών ενδέχεται να συναντήσουν αιολικά πάρκα κατά τη διέλευσή τους από περιοχές, παρά το γεγονός ότι δεν έχουν μόνιμους πληθυσμούς σε αυτές τις χώ-ρες. Για τα είδη αυτά, οι επιλογές για τοπικές αντισταθμίσεις μπορεί να είναι λίγες και μπορεί να χρειαστεί να εφαρμοστούν αντισταθμίσεις είτε στους τόπους αναπαραγωγής τους είτε ξεχειμωνιάσματός τους.

•

Η επαλήθευση των οφελών των αντισταθμίσε-ων μπορεί να είναι δύσκολη, λόγω του μεγάλου χρόνου εφαρμογής και των μεγάλης κλίμακας κινήσεων πολλών ειδών που διατρέχουν κίνδυνο.

154

Μετριασμός Επιπτώσεων στη Βιοποικιλότητα κατά την Ανάπτυξη Ηλιακών και Αιολικών Πηγών Ενέργειας Ευτυχώς, ο έγκαιρος και αποτελεσματικός

σχεδι-ασμός των έργων μπορεί συχνά να εξαλείψει την ανάγκη αντισταθμίσεων για έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (Ενότητα 3). Ωστόσο, ενδέχεται να απαιτούνται αντισταθμίσεις όταν τα έργα έχουν

απρόβλεπτες ή προβλεπόμενες επιπτώσεις που για τον ένα ή τον άλλο λόγο δεν μπορούν να αποφευ-χθούν, να ελαχιστοποιηθούν ή να αποκατασταθούν πλήρως.

Πλαίσιο 14 Αντισταθμίσεις για αποδημητικά είδη

Τα αποδημητικά πτηνά και οι νυχτερίδες είναι ιδιαίτερα ευάλωτα σε επιπτώσεις που σχετίζονται με τον άνεμο, ορισμένες από τις οποίες μπορεί να είναι δύσκολο να μετριαστούν πλήρως χωρίς αντισταθμίσεις. Τα είδη αυτά ενδέχεται να υποστούν πολλαπλές απειλές στις μεταναστευτικές τους οδούς. Οι απειλές δεν κατανέμονται ομοιόμορφα και μπορεί να είναι πιο έντονες σε συγκεκριμέ-να κρίσιμα σημεία κατά μήκος του μετασυγκεκριμέ-ναστευτικού εύρους, μακριά από την τοποθεσία του έργου, όπως σε σημαντικές τοποθεσίες ενδιάμεσης στάσης για τα καλοβατικά πτηνά που απειλούνται από τις προσχώσεις γης. Οι αντισταθμιστικές παρεμβάσεις που αποσκοπούν στην αντιμετώπιση των απειλών στις περιοχές αυτές μπορούν να αποφέρουν σημαντικά οφέλη διατήρησης στα εν λόγω είδη και να επιτρέψουν στους κατασκευαστές να επιτύχουν συνολικά οφέλη. Οι αντισταθμίσεις για τη βιοποικιλότητα σε διασυνοριακό επίπεδο δεν έχουν ακόμη εξεταστεί, αλλά θα μπορούσαν να θε-ωρηθούν μέρος των διεθνών πρωτοβουλιών διατήρησης ειδών, υπό πλαίσια όπως η Σύμβαση για τα Αποδημητικά Είδη.

Μετριασμός Επιπτώσεων στη Βιοποικιλότητα κατά την Ανάπτυξη Ηλιακών και Αιολικών Πηγών Ενέργειας

155 Πλαίσιο 15 Περιορισμοί στις αντισταθμίσεις βιοποικιλότητας

Υπάρχουν ορισμένες περιπτώσεις στις οποίες οι αντισταθμίσεις βιοποικιλότητας δεν είναι ούτε εφι-κτές ούτε κατάλληλες. Οι τεχνικές απαιτήσεις για τις αντισταθμίσεις δεν δύναται να πληρούνται (π.χ. δεν είναι εφικτό να προστατευθεί ή να αποκατασταθεί το είδος-στόχος ή το οικοσύστημα σε άλλη περιοχή), ή μια αντιστάθμιση είναι θεωρητικά δυνατή, αλλά ο κίνδυνος αποτυχίας να είναι πολύ υψηλός. Υπό αυτές τις συνθήκες, δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν αντισταθμίσεις, πράγμα που σημαίνει ότι το έργο όπως έχει σχεδιαστεί δεν πρέπει να προχωρήσει.

Η πολιτική αντιστάθμισης της IUCN ορίζει ότι, «κατ’ ελάχιστον, δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται αντισταθμίσεις:

•

Όταν οι επιπτώσεις ενδέχεται να οδηγήσουν σε υψηλό κίνδυνο ώστε να περιληφθούν ένα ή περισσότερα είδη ή/και οικοσυστήματα που προηγουμένως δεν απειλούνταν στις Κατηγορίες Ευάλωτων, Απειλούμενων, Κρίσιμα Απειλούμενων, Εξαφανισμένων στην Άγρια Φύση ή Εξαφανισμένων του Κόκκινου Καταλόγου της IUCN, ή να περιληφθούν ένα ή περισσότερα είδη ή/και οικοσυστήματα που προηγουμένως απειλούνταν στις Κατηγορίες Υψηλότερης Απειλής του Κόκκινου Καταλόγου της IUCN,

•

Όταν η επιτυχία της αντισταθμιστικής δράσης είναι εξαιρετικά αβέβαιη λόγω έλλειψης γνώσης,

•

Όταν υπάρχει ουσιαστικός κίνδυνος οι επενδύσεις που παράγονται από αντισταθμίσεις να υπο-καταστήσουν, αντί να προστεθούν σε, άλλες επενδύσεις για τη διατήρηση,

•

Όταν οι ανταλλαγές για τις υπολειπόμενες απώλειες του έργου και τα προβλεπόμενα αντισταθ-μιστικά οφέλη θεωρούνται κοινωνικά ή πολιτιστικά απαράδεκτες για τα σχετικά ενδιαφερόμενα μέρη,

•

Όταν οι αξίες που θα χαθούν είναι ξεχωριστές για μια συγκεκριμένη τοποθεσία και, ως εκ τούτου, δεν μπορούν να βρεθούν αλλού και δεν προστατεύονται ή αναδημιουργούνται επαρκώς,

•

Όταν η χρονική καθυστέρηση μεταξύ της υπολειμματικής απώλειας βιοποικιλότητας που προκα-λείται από το έργο και των οφελών από την αντιστάθμιση προκαλεί ζημίες που δεν μπορούν να αποκατασταθούν ή/και θέτουν τα στοιχεία της βιοποικιλότητας σε απαράδεκτο κίνδυνο,

•

Όταν θα προκύψουν επιπτώσεις σε διεθνώς και εθνικά αναγνωρισμένες περιοχές «απαγορευ-τικές», όπως φυσικά ή μικτά Μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς και προστατευόμενες περιοχές, που αναγνωρίζονται ως κατηγορίες I, II, III και IV της IUCN,

•

Όταν μια τέτοια ενέργεια θεωρείται ασυμβίβαστη με τα Ψηφίσματα και τις Συστάσεις της IUCN». ⁴⁵⁷

457 IUCN (2016).

Υπάρχει ένα ευρύ φάσμα πιθανών δραστηριοτήτων αντιστάθμισης, οι οποίες μπορούν να παραδοθούν είτε επιτόπου είτε (πιο συχνά) σε άλλη τοποθεσία.

Σε γενικές γραμμές, οι αντισταθμίσεις χωρίζονται σε δύο τύπους:

•

Αντισταθμίσεις αποκατάστασης, οι οποίες αποσκοπούν στην αποκατάσταση ζημιών του παρελθόντος στη βιοποικιλότητα (που δεν προκλήθηκαν από το εν λόγω αναπτυξιακό έργο) (Παράρτημα 2, μελέτη περίπτωσης 17).

Θα πρέπει να σημειωθεί ότι οι αντισταθμίσεις

αποκατάστασης (που αποσκοπούν στην αντιστάθμιση των επιπτώσεων του έργου) διαφέρουν από το βήμα αποκατάστασης της ιεράρχησης μέτρων μετριασμού (η οποία απο-σκοπεί στη μείωση των επιπτώσεων του υπο-λειμματικών επιπτώσεων του έργου).

•

Αποφυγή (ή αποτροπή) αντισταθμίσεων απωλειών, οι οποίες αποφέρουν οφέλη βιοποι-κιλότητας σε σχέση με ένα αξιόπιστο σενάριο αναφοράς (το «αντιπαράδειγμα») προστατεύ-οντας ή διατηρώντας τα υφιστάμενα χαρακτη-ριστικά βιοποικιλότητας που διαφορετικά θα

156

Μετριασμός Επιπτώσεων στη Βιοποικιλότητα κατά την Ανάπτυξη Ηλιακών και Αιολικών Πηγών Ενέργειας χάνονταν ή θα υποβαθμίζονταν (Παράρτημα

2, μελέτη περίπτωσης 18). Για παράδειγμα, οι θάνατοι αρπακτικών πτηνών θα μπορούσαν να αποτραπούν με την μετασκευή γραμμών ηλεκτρικής ενέργειας εκτός του έργου για την πρόληψη ηλεκτροπληξίας, την απομάκρυνση κουφαριών από τους δρόμους για την πρόλη-ψη προσκρούσεων αρπακτικών σε οχήματα ή την εφαρμογή προγραμμάτων κατά της δηλη-τηρίασης για τη μείωση της θνησιμότητας των πτωματοφάγων ειδών από την κατανάλωση δηλητηριασμένων κουφαριών (Παράρτημα 2, μελέτη περίπτωσης 9).

458 The KBA Partnership (2018).

Οι δύο τύποι αντιστάθμισης δεν αλληλοαναιρού-νται. Σε πολλές περιπτώσεις, ένα έργο μπορεί να υλοποιήσει αντισταθμίσεις που συνδυάζουν και τους δύο τύπους. Για παράδειγμα, ένα αιολικό πάρ-κο που έχει υπολειμματικές επιπτώσεις σε απειλού-μενο αρπακτικό μπορεί να τις αντισταθμίσει μέσω συνδυασμού μέτρων προστασίας και βελτίωσης οικοτόπων για τον βιότοπο αναπαραγωγής του εί-δους σε άλλη τοποθεσία (Πλαίσιο 16).

Πλαίσιο 16 Σημαντικές περιοχές βιοποικιλότητας ως στόχοι αντιστάθμισης

Οι Σημαντικές Περιοχές Βιοποικιλότητας αποτελούν προτεραιότητες διατήρησης και οι μη προστα-τευμένες ή ανεπαρκώς προσταπροστα-τευμένες Σημαντικές Περιοχές Βιοποικιλότητας μπορεί να αποτελούν κατάλληλους στόχους για αντισταθμίσεις.

Οι κατευθυντήριες οδηγίες της IUCN για τις επιχειρήσεις και τις σημαντικές περιοχές βιοποικιλότη-τας⁴⁵⁸ σημειώνουν ότι οι εν λόγω περιοχές θα μπορούσαν να παρέχουν ευκαιρίες για αντισταθμίσεις

«αναβάθμισης», οι οποίες στοχεύουν σε διαφορετικά χαρακτηριστικά βιοποικιλότητας υψηλότερης προτεραιότητας από αυτά που επηρεάζονται. Η αποδοχή των αντισταθμίσεων «αναβάθμισης»

εξαρτάται από τις αξίες και τις προτιμήσεις των ενδιαφερόμενων μερών. Είναι πιθανότερο να είναι αποδεκτές όταν τα χαρακτηριστικά που επηρεάζονται έχουν σχετικά χαμηλή σημασία διατήρησης.

Η αξιολόγηση των απωλειών και των κερδών για την βιοποικιλότητα από τις αντισταθμίσεις «ανα-βάθμισης» μπορεί να δημιουργήσει ορισμένες τεχνικές προκλήσεις, διότι τα χαρακτηριστικά της βιοποικιλότητας είναι διαφορετικά για τον αντίκτυπο και την αντιστάθμιση. Οι ρυθμιστικές αρχές και ορισμένα ενδιαφερόμενα μέρη ενδέχεται επίσης να μην είναι πρόθυμα να δεχτούν αντισταθμίσεις

«αναβάθμισης» όταν αυτές είναι απομακρυσμένες από τον τόπο του έργου ή/και σε άλλη χώρα ή δικαιοδοσία.

Η Παγκόσμια Βάση Δεδομένων Βασικών Περιοχών Βιοποικιλότητας (Birdlife International) μπορεί να παρέχει πληροφορίες σχετικά με τις Σημαντικές Περιοχές Βιοποικιλότητας που θα μπορούσαν να αποτελέσουν πιθανούς στόχους για αντισταθμίσεις, παρέχοντας παρόμοια ή σημαντικότερη συμβο-λή στα παγκόσμια στοιχεία βιοποικιλότητας από ό, τι η περιοχή που επηρεάζεται από μια ανάπτυξη έργου.

Μετριασμός Επιπτώσεων στη Βιοποικιλότητα κατά την Ανάπτυξη Ηλιακών και Αιολικών Πηγών Ενέργειας

157 Πλαίσιο 17 Όροι και αρχές αντιστάθμισης

Για να διασφαλιστεί ότι οι αντισταθμίσεις οδηγούν σε πραγματικά θετικά αποτελέσματα διατήρησης που λαμβάνουν υπόψη τόσο τη βιοποικιλότητα όσο και τους ανθρώπους, η IUCN έχει εντοπίσει συ-γκεκριμένες προϋποθέσεις για το πότε είναι κατάλληλες οι αντισταθμίσεις:⁴⁵⁹

•

Οι αντισταθμίσεις πρέπει να πραγματοποιούνται μόνο αφού ληφθούν υπόψη όλα τα προηγού-μενα βήματα της ιεράρχησης μέτρων μετριασμού και δεν υπάρχουν διαθέσιμες εναλλακτικές λύσεις. Οι αντισταθμίσεις βιοποικιλότητας δεν πρέπει ποτέ να χρησιμοποιούνται για την κατα-στρατήγηση των ευθυνών για την αποφυγή και ελαχιστοποίηση των ζημιών στη βιοποικιλότητα ή για την αιτιολόγηση έργων που διαφορετικά δεν θα πραγματοποιούνταν,

•

Η ιεράρχηση μέτρων μετριασμού πρέπει να εφαρμόζεται σε επίπεδο χερσαίου ή θαλάσσιου τοπίου με δράσεις μετριασμού που σχεδιάζονται και υλοποιούνται σε επίπεδο τόπου ή έργου.

Οι κυβερνήσεις θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι η ιεράρχηση μετριασμού είναι ενσωματωμένη στο πλαίσιο του σχεδιασμού και της νομοθεσίας σε επίπεδο χερσαίου και θαλάσσιου τοπίου και αποτελεί μέρος των υφιστάμενων και μελλοντικών στρατηγικών αναπτυξιακών σχεδίων,

•

Οι κοινωνικές αξίες θα πρέπει επίσης να λαμβάνονται υπόψη και να χρησιμοποιούνται για τον σχεδιασμό και την εφαρμογή αντισταθμίσεων βιοποικιλότητας,

•

Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι υπολειπόμενες επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα (μετά από αυστηρή εφαρμογή της ιεράρχησης μετριασμού) δεν αντισταθμίζονται, για παράδειγμα, όταν οι κίνδυνοι είναι υπερβολικά υψηλοί ή δεν είναι δυνατόν να επιτευχθούν επαρκή οφέλη για τα είδη-στόχους ή το οικοσύστημα σε άλλη περιοχή, Πλαίσιο 15). Υπό αυτές τις συνθήκες, οι αντισταθμίσεις βιο-ποικιλότητας δεν είναι κατάλληλες που σημαίνει ότι το έργο όπως έχει σχεδιαστεί δεν πρέπει να προχωρήσει.

Υπάρχουν ευρέως αναγνωρισμένες αρχές αντιστάθμισης βέλτιστων πρακτικών που θα διευκολύ-νουν την κατάλληλη εφαρμογή αντιστάθμισης για τους κατασκευαστές. Τα ακόλουθα πρέπει να λαμβάνονται προσεκτικά υπόψη κατά τον σχεδιασμό, το σχέδιο και την εφαρμογή αντισταθμίσεων βιοποικιλότητας:

•

Ισοδυναμία: πρόκειται για μια αντιστάθμιση, μια δίκαιη ανταλλαγή για ό,τι χάνεται, είτε για βιοποι-κιλότητα που είναι οικολογικά παρόμοια είτε διαφορετική, αλλά αναγνωρίζεται από τα ενδιαφε-ρόμενα μέρη ως υψηλότερης αξίας διατήρησης (και αναφέρεται ως «αναβάθμιση»); (Πλαίσιο 14)

•

Προσθετικότητα: η αντιστάθμιση θα οδηγήσει σε πραγματικά αποτελέσματα βιοποικιλότητας επί τόπου, τα οποία δεν θα είχαν προκύψει εάν δεν υπήρχε η παρέμβαση αντιστάθμισης;

•

Μακροπρόθεσμα αποτελέσματα: η αντιστάθμιση σχεδιάζεται, εφαρμόζεται και παρακολου-θείται για την επίτευξη σαφών, χρονικά δεσμευτικών και μετρήσιμων αποτελεσμάτων για τη βιοποικιλότητα;

•

Μακροζωία: η αντιστάθμιση θα διαρκέσει τουλάχιστον όσο οι επιπτώσεις ενός έργου (μερικές φορές αναφέρεται ως «μονιμότητα»);

•

Συμμετοχή των ενδιαφερόμενων μερών: έχουν λάβει μέρος τα κατάλληλα ενδιαφερόμενα μέρη στον σχεδιασμό και το σχέδιο του έργου και θα συνεχίσουν να συμμετέχουν στην εφαρμογή της;

459 IUCN (2016).

158

Μετριασμός Επιπτώσεων στη Βιοποικιλότητα κατά την Ανάπτυξη Ηλιακών και Αιολικών Πηγών Ενέργειας

7.2 Προληπτικές δράσεις διατήρησης

Η ανάπτυξη ηλιακών και αιολικών πάρκων δύναται να συνεισφέρει θετικά και ουσιαστικά σε ευρύτε-ρους στόχους διατήρησης και να επιδείξει καλή περιβαλλοντική διαχείριση μέσω της διατήρησης και αποκατάστασης της τοπικής βιοποικιλότητας.

Οι πρωτοβουλίες αυτές συχνά αναφέρονται ως προληπτικές δράσεις διατήρησης.

Οι συγκεκριμένες δράσεις μπορούν να περιλαμ-βάνουν ένα ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων, συμπε-ριλαμβανομένης της έρευνας, της εκπαίδευσης και της ευαισθητοποίησης που σχετίζονται με τη διατήρηση, οι οποίες δεν στοχεύουν απαραίτητα στην αντιμετώπιση των επιπτώσεων του έργου (Παράρτημα 2, μελέτη περίπτωσης 5). Σε αντίθεση με τις αντισταθμίσεις, οι προληπτικές δράσεις δια-τήρησης δεν έχουν σχεδιαστεί για να αποφέρουν μετρήσιμα οφέλη σχετικά με τους στόχους μηδε-νικής συνολικής απώλειας/συνολικού οφέλους.

Ωστόσο, οι προληπτικές δράσεις διατήρησης μπο-ρούν να διευκολύνουν την επιτυχή μακροπρόθε-σμη αποτελεσματικότητα των αντισταθμίσεων. Για

παράδειγμα, η αποκατάσταση και η προστασία μιας σημαντικής περιοχής διατήρησης μπορεί επίσης να απαιτήσει από την τοπική κοινότητα κατανόηση και υποστήριξη ώστε να είναι αποτελεσματική μακρο-πρόθεσμα (Παράρτημα 2, μελέτη περίπτωσης 18).

Οι προληπτικές δράσεις διατήρησης μπορούν να παρέχουν στις επιχειρήσεις την ευκαιρία να επιδείξουν καλή περιβαλλοντική διαχείριση και να συμβάλουν στην επίτευξη ευρύτερων στόχων διατήρησης (Πλαίσιο 15 και Παράρτημα 2, μελέτη περίπτωσης 12). Για παράδειγμα, έχουν δημιουργη-θεί λιβάδια αγριολούλουδων σε ορισμένες ηλιακές φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις για να ενθαρρύ-νουν την αποκατάσταση των πληθυσμών εντόμων, συμβάλλοντας στην αποκατάσταση τόσο της τοπι-κής βιοποικιλότητας όσο και των οικοσυστημικών υπηρεσιών (Παράρτημα 2, περιπτωσιολογικές μελέτες 21 και 22). Τα εν λόγω ζητήματα βιοποικι-λότητας και οικοσυστημικών υπηρεσιών πρέπει να ενσωματωθούν στον σχέδιο του έργου, στο πλαί-σιο του έγκαιρου σχεδιασμού του έργου.

Πλαίσιο 18 Προληπτικές δράσεις διατήρησης: Η περίπτωση του Greater Kromme Stewardship, Νότια Αφρική

Η πρωτοβουλία Greater Kromme Stewardship αποτελεί ένα έργο διατήρησης κοντά στον κόλπο του Αγίου Φραγκίσκου στο Ανατολικό Ακρωτήριο της Νότιας Αφρικής. Η περιοχή φιλοξενεί πολ-λά απειλούμενα είδη και οικοσυστήματα, μερικά από τα οποία δεν βρίσκονται πουθενά αλλού. Οι ανησυχίες των τοπικών περιβαλλοντολόγων σχετικά με τις επιπτώσεις των αιολικών πάρκων στη βιοποικιλότητα της περιοχής οδήγησαν στη συνεργασία μεταξύ του Kromme Enviro-Trust και των αιολικών πάρκων. Πέντε αιολικά πάρκα στην περιοχή Greater Kromme ένωσαν τις δυνάμεις τους για να συμβάλουν σε θετικές παρεμβάσεις διατήρησης στο τοπικό περιβάλλον, δημιουργώντας ασφαλή καταφύγια για ευάλωτα είδη και οικοτόπους. Η υποστήριξή τους έχει οδηγήσει στον επίσημο ορισμό περιοχών ως μικρά φυσικά αποθέματα που συμβάλλουν στην εξασφάλιση της βιοποικιλότητας σε ιδιωτικές εκτάσεις. Η χρηματοδότηση χρησιμοποιείται επίσης για τη στήριξη των επιχειρηματιών σε βιώσιμες πράσινες επιχειρήσεις και τη βελτίωση της κατανόησης των τοπικών πληθυσμών για τη σημασία διατήρησης της βιοποικιλότητας.

7.2.1. Έυκαιρίες για την ενίσχυση των οικοτόπων

Τα έργα ΑΠΕ έχουν την ευκαιρία να ενισχύσουν την κατάσταση των οικοτόπων και της σχετικής βιοποι-κιλότητας και να επιτύχουν θετική βιοποικιλότητα

εντός της περιοχής του έργου, ιδίως όταν αναπτύσ-σονται σε προηγουμένως υποβαθμισμένες περι-οχές όπως η γεωργική γη. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, για παράδειγμα, τα ηλιακά έργα σε γεωργικές ή άλλες εγκαταλειμμένες βιομηχανικές περιοχές συμβάλουν στην ενίσχυση της ποικιλομορφίας

Μετριασμός Επιπτώσεων στη Βιοποικιλότητα κατά την Ανάπτυξη Ηλιακών και Αιολικών Πηγών Ενέργειας

159

των πτηνών, των φυτών και των ασπόνδυλων.⁴⁶⁰ Οι καλά διαχειριζόμενες περιοχές μπορούν επίσης να λειτουργήσουν ως καταφύγιο για ορισμένα είδη από το περιβάλλον ομοιογενές γεωργικό τοπίο (Παράρτημα 2, μελέτη περίπτωσης 22).

Οι αναπτύξεις υπεράκτιων αιολικών πάρκων μπο-ρούν να διαδραματίσουν ρόλο στην ενίσχυση του οικοτόπου του βυθού και στην αποκατάσταση των προηγουμένως υποβαθμισμένων οικοσυστη-μάτων. Για παράδειγμα, στη Βόρεια Θάλασσα, τα υπεράκτια αιολικά πάρκα έχουν σχεδιαστεί για να παρέχουν οικοτόπους τεχνητών υφάλων και για την υποστήριξη της αποκατάστασης των αποικιών οστρακοειδών (Παράρτημα 2, περιπτωσιολογικές μελέτες 16 και 17).⁴⁶¹

460 Montag et al. (2016). Άλλες βασικές αναφορές: BSG Ecology (2014), Beatty et al. (2017, Harrison et al. (2016), Hernandez et al.

(2014), Jenkins et al. (2015), Visser et al. (2019).

461 Kamermans et al. (2018), Vrooman et al. (2018).

462 Beatty et al. (2017), Macknick et al. (2013).

463 Lengkeek et al. (2017), Wilson & Elliott (2009).

464 Bidaud et al. (2018).

465 Campese et al. (2009).

466 Jones et al. (2019), TBC (2018γ).

Η επιτόπια ενίσχυση των οικοτόπων δύναται επί-σης να προσφέρει οφέλη στο ίδιο το έργο μέσω λύσεων σε τεχνικά ζητήματα, με βάση τη φύση.

Για παράδειγμα, η αναφύτευση με φυσικά είδη στο πλαίσιο των ηλιακών έργων μπορεί να ενισχύσει τη βιοποικιλότητα καθώς και να ελέγξει τη σκόνη, μειώνοντας έτσι την ανάγκη χρήσης νερού για τον καθαρισμό των ηλιακών συλλεκτών,⁴⁶² ενώ η δημιουργία υποστρώματος υφάλων σε θεμέλια υπεράκτιων αιολικών πάρκων μπορεί να ενισχύσει τη βιοποικιλότητα μειώνοντας παράλληλα τις αρ-νητικές επιπτώσεις της διάβρωσης εδάφους γύρω από το έργο.⁴⁶³

7.3 Λαμβάνοντας υπόψη τις επιπτώσεις των αντισταθμίσεων στους ανθρώπους

Οι αντισταθμίσεις βιοποικιλότητας συχνά περιλαμ-βάνουν τη συνεργασία με άτομα που ζουν μέσα και γύρω από την περιοχή αντιστάθμισης και τα οποία εξαρτώνται ή εκτιμούν τις οικοσυστημικές υπηρεσίες από το τοπίο. Οι καλά σχεδιασμένες αντισταθμίσεις μπορούν να ενισχύσουν την πα-ροχή οικοσυστημικών υπηρεσιών στις τοπικές κοινότητες, εκπληρώνοντας παράλληλα τους στόχους βιοποικιλότητας. Ωστόσο, οι ανεπαρκώς προγραμματισμένες αντισταθμίσεις ενδέχεται να περιορίσουν την πρόσβαση σε πόρους ή να επη-ρεάσουν αρνητικά την παροχή οικοσυστημικών υπηρεσιών.⁴⁶⁴ και με αυτόν το τρόπο, να υπάρξει επίπτωση στην ευημερία των ευάλωτων ανθρώ-πων και συγκρούσεις. Κατά τον σχεδιασμό μιας αντιστάθμισης βιοποικιλότητας, είναι σημαντικό να λαμβάνονται υπόψη οι Προσεγγίσεις για τη Διατήρηση που Βασίζονται στα Δικαιώματα, οι οποίες επικεντρώνονται στην ενσωμάτωση των δικαιωμάτων, των κανόνων, των προτύπων και των αρχών στην αξιολόγηση πολιτικής, σχεδιασμού,

εφαρμογής και εκτίμησης αποτελεσμάτων, ώστε να διασφαλίζεται ότι οι πρακτικές διατήρησης σέβονται τα δικαιώματα σε όλες τις περιπτώσεις και υποστηρίζουν την περαιτέρω εφαρμογή τους, όπου είναι δυνατόν.⁴⁶⁵

Η έγκαιρη εξέταση του κοινωνικού πλαισίου για την ανάπτυξη αντισταθμίσεων μπορεί να συμβά-λει στην αποφυγή ζητημάτων που θα μπορούσαν να υπονομεύσουν τους κοινωνικούς και περιβαλ-λοντικούς στόχους ενός έργου (Σχήμα 7.1).⁴⁶⁶ Οι αντισταθμιστικές παρεμβάσεις σε περιοχές με λί-γους ανθρώπους και η χαμηλή εξάρτηση από τους φυσικούς πόρους, όπως μέσω της ενισχυμένης προστασίας των απομακρυσμένων αποικιών θα-λάσσιων πτηνών, είναι απίθανο να ενέχουν σημα-ντικούς κοινωνικούς κινδύνους. Ομοίως, ορισμένες στοχευμένες παρεμβάσεις ειδών, όπως η εγκατά-σταση εκτροπέων πτήσης πουλιών σε υπάρχουσες γραμμές ισχύος για την αποτροπή συγκρούσεων, είναι απίθανο να επηρεάσουν τους ανθρώπους.

160

Μετριασμός Επιπτώσεων στη Βιοποικιλότητα κατά την Ανάπτυξη Ηλιακών και Αιολικών Πηγών Ενέργειας Σε τομείς υψηλής εξάρτησης από φυσικούς

πό-ρους, η στενή συνεργασία με τις τοπικές κοινότη-τες είναι απαραίτητη για τον επιτυχή σχεδιασμό και την υλοποίηση των αντισταθμίσεων. Η επίτευξη θετικών κοινωνικών αποτελεσμάτων από αντι-σταθμίσεις βιοποικιλότητας θεωρείται επίσης ολο-ένα και περισσότερο σημαντικός στόχος από μόνη της. Όταν οι αντισταθμίσεις λαμβάνουν υπόψη τις εξαρτήσεις και τις ανάγκες των τοπικών κοινωνιών, μπορούν να παρουσιάσουν ευκαιρίες για βιώσιμα θετικά αποτελέσματα τόσο για τους ανθρώπους όσο και για τη βιοποικιλότητα. Τα παραδείγμα-τα περιλαμβάνουν την προσπαραδείγμα-τασία σημαντικών εκτάσεων αναπαραγωγής ιχθύων για την παροχή βιώσιμης τοπικής αλιείας και αποκατάστασης των λιβαδιών αγριολούλουδων, ώστε να επανέλθουν οι υπηρεσίες επικονίασης των καλλιεργειών από έντομα.

467 Βλ. Bull et al. (2018) για περαιτέρω κατευθυντήριες οδηγίες και αρχές ορθής πρακτικής σχετικά με τη διασφάλιση της μηδενικής συνολικής απώλειας για τους ανθρώπους. Οι παρούσες κατευθυντήριες οδηγίες παρέχουν ένα πλαίσιο για τον καθορισμό μετρήσιμων κοινωνικών αποτελεσμάτων και την αξιολόγηση του κατά πόσον οι κοινωνικοί προβληματισμοί για τη βιοποικιλότητα έχουν ληφθεί επαρκώς υπόψη

Με τον ίδιο τρόπο όπως και ο επιτόπιος σχεδια-σμός μετριασμού, ο αποτελεσματικός σχεδιασχεδια-σμός αντισταθμίσεων απαιτεί στενό συντονισμό μεταξύ των κοινωνικών εμπειρογνωμόνων και των εμπει-ρογνωμόνων για τη βιοποικιλότητα, την κατανόηση των εξαρτήσεων των τοπικών πόρων, τον εντοπι-σμό περιορισμών και την ανάπτυξη κατάλληλης στρατηγικής για την υλοποίηση.⁴⁶⁷ Ως εκ τούτου, ο σχεδιασμός αντιστάθμισης θα πρέπει να αντιμε-τωπίζεται ως αναπόσπαστο μέρος του σχεδιασμού του έργου και να υπόκειται στα ίδια πρότυπα ορ-θής πρακτικής με κάθε άλλη συνιστώσα του έργου.

Οι αντισταθμίσεις έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες επιτυχίας εάν η εκτίμηση σκοπιμότητας (Ενότητα 9) και ο σχεδιασμός τους πραγματοποιούνται με τη συμμετοχή τοπικών κοινοτήτων μαζί με τους σχετικούς κυβερνητικούς φορείς και εταίρους ανά-πτυξης και διατήρησης που ενδέχεται να διαδρα-ματίσουν ρόλο στην εφαρμογή.

Σχήμα 7.1 Σχηματικό διάγραμμα των πιθανών κοινωνικών επιπτώσεων των αντισταθμίσεων

ΧΑΜΗΛΗ ΥΨΗΛΗ

ΧΑΜΗΛΗΥΨΗΛΗ ΔΥΝΗΤΙΚΗ ΕΠΙΠΤΩΣΗ:

ΧΑΜΗΛΗ ΕΩΣ ΜΕΣΑΙΑ

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ: Η ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΗ ΠΕΡΙΟΧΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΕΙΤΑΙ Η ΕΝΙΣΧΥΕΤΑΙ, ΑΛΛΑ ΟΙ ΤΟΠΙΚΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΕΣ ΕΙΝΑΙ ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΝΕΠΗΡΕΑΣΤΕΣ ΛΟΓΩ ΤΩΝ ΧΑΜΗΛΩΝ ΕΠΙΠΕΔΩΝ ΕΞΑΡΤΗΣΗΣ ΑΠΟ ΤΗΝ

ΠΕΡΙΟΧΗ

ΔΥΝΗΤΙΚΗ ΕΠΙΠΤΩΣΗ: ΥΨΗΛΗ

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ: Η ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΗ ΠΕΡΙΟΧΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΕΙΤΑΙ Η ΕΝΙΣΧΥΕΤΑΙ, ΕΜΠΟΔΙΖΟΝΤΑΣ ΤΙΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΕΣ ΝΑ ΣΥΝΕΧΙΣΟΥΝ ΝΑ ΑΛΛΑΖΟΥΝ

ΤΙΣ ΓΕΩΡΓΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΟΠΟΙΕΣ ΕΞΑΡΤΩΝΤΑΙ ΓΙΑ ΤΑ ΠΡΟΣ ΤΟ ΖΗΝ

ΔΥΝΗΤΙΚΗ ΕΠΙΠΤΩΣΗ: ΚΑΜΙΑ ΕΩΣ ΧΑΜΗΛΗ

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ: ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΕΚΤΡΟΠΕΩΝ ΠΤΗΝΩΝ ΣΕ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ ΙΣΧΥΟΣ

ΔΥΝΗΤΙΚΗ ΕΠΙΠΤΩΣΗ:

ΧΑΜΗΛΗ ΕΩΣ ΜΕΣΑΙΑ

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ: ΜΕΤΡΑ ΔΙΑΤΗΡΗΣΗΣ ΕΝΔΗΜΙΚΩΝ ΦΥΤΩΝ ΣΕ ΜΙΑ ΠΕΡΙΟΧΗ ΜΕΓΑΛΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΟΠΙΚΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΕΣ ΧΩΡΙΣ ΝΑ

ΠΕΡΙΟΡΙΖΟΥΝ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΤΩΝ ΤΟΠΙΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ

ΕΞΑΡΤΗΣΗ ΑΠΟ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ/ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΒΑΘΜΟΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΟΠΟΙΟ Η ΑΝΤΙΣΤΑΘΜΙΣΗ ΑΛΛΑΖΕΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΑΣΗ

Σημείωση: Οι δυνητικές επιπτώσεις εξαρτώνται από την αλληλεπίδραση μεταξύ της εξάρτησης των ανθρώπων από τις οικοσυστημικές υπηρεσίες και των δράσεων αντιστάθμισης. Τα εν λόγω κριτήρια μπορούν να χρησιμοποιηθούν κατά τον αρχικό έλεγχο για την αξιολόγηση του επιπέδου κινδύνου των διαφορετικών επιλογών αντιστάθμισης και να συνεισφέρουν στην μελέτη σκοπιμότητας και στο σχεδιασμό.

Πηγή: Προσαρμοσμένο από το TBC (2018β, εικ. 1, σ. 3) και τον Jones et al. (2019, εικ. 3, σ. 4).

Μετριασμός Επιπτώσεων στη Βιοποικιλότητα κατά την Ανάπτυξη Ηλιακών και Αιολικών Πηγών Ενέργειας

162

Μετριασμός Επιπτώσεων στη Βιοποικιλότητα κατά την Ανάπτυξη Ηλιακών και Αιολικών Πηγών Ενέργειας

164

Μετριασμός Επιπτώσεων στη Βιοποικιλότητα κατά την Ανάπτυξη Ηλιακών και Αιολικών Πηγών Ενέργειας

165

© Gray Kotze / Shutterstock

166

Μετριασμός Επιπτώσεων στη Βιοποικιλότητα κατά την Ανάπτυξη Ηλιακών και Αιολικών Πηγών Ενέργειας

© EDP Renewables

Μετριασμός Επιπτώσεων στη Βιοποικιλότητα κατά την Ανάπτυξη Ηλιακών και Αιολικών Πηγών Ενέργειας

168

Μετριασμός Επιπτώσεων στη Βιοποικιλότητα κατά την Ανάπτυξη Ηλιακών και Αιολικών Πηγών Ενέργειας

169

της πλήρους ανακατασκευής, για τον εντοπισμό ανεμογεννητριών ή ηλιακών συλλεκτών που συμ-βάλλουν δυσαναλογικά σε θανάτους ειδών και τον παροπλισμό τους.

Οι κατάλληλοι δείκτες παρακολούθησης μέσω των οποίων θα πρέπει να παρακολουθούνται οι επιπτώ-σεις θα πρέπει να περιλαμβάνουν μετρήεπιπτώ-σεις τόσο της κατάστασης της βιοποικιλότητας του έργου όσο και της πίεσης του έργου (επιπτώσεις) και αντιδράσεις

470 Moloney et al. (2019).

για το μετριασμό, συμπεριλαμβανομένων των ωφε-λών αντιστάθμισης (Σχήμα 8.2). Οι δείκτες βιοποικι-λότητας συχνά επικεντρώνονται στους οικοτόπους ως χρήσιμος δείκτης βιοποικιλότητας, για παράδειγ-μα, μέσω της χρήσης μέτρων τόσο της έκτασης όσο και της κατάστασης των οικοτόπων (Παράρτημα 2, περιπτωσιολογική μελέτη 19). Οι δείκτες θα πρέπει επίσης να επιτρέπουν την προσαρμοστική διαχείρι-ση, με βάση τα κατάλληλα ποσοτικά όρια που προ-καλούν αντίδραση για πρόσθετη δράση μετριασμού.

8.2 Προσεγγίσεις για την παρακολούθηση ορθών πρακτικών

Η παρούσα ενότητα παρουσιάζει προσεγγίσεις που βοηθούν στην παροχή πληροφοριών στους κατασκευαστές για την αποτελεσματική διαχείριση κινδύνων και την ευθυγράμμιση με τις προσδοκίες των ενδιαφερόμενων μερών. Οι ειδικές ανάγκες παρακολούθησης ποικίλλουν ανάλογα με τις κανονι-στικές απαιτήσεις, τα πρότυπα της εταιρείας ή τις διασφαλίσεις των δανειστών (Ενότητα 9). Πρόσθετες κατευθυντήριες οδηγίες για την παρακολούθηση των ορθών πρακτικών παρουσιάζονται στο Παράρτημα 1.

Διασφάλιση πως το επίπεδο προσπάθειας είναι ανάλογο με τον κίνδυνο

Το επίπεδο προσπάθειας παρακολούθησης θα πρέ-πει να είναι ανάλογο με τους κινδύνους ενός έργου, με βάση τις αξίες προτεραιότητας βιοποικιλότητας που υπάρχουν, την κλίμακα και το μέγεθος των επιπτώσεων. Όταν οι κίνδυνοι βιοποικιλότητας είναι χαμηλοί, ενδέχεται να είναι δυνατός ο συνδυασμός συμβάντων έρευνας, για παράδειγμα, εάν αποφεύ-γονται τοποθεσίες υψηλού κινδύνου μέσω προηγού-μενου στρατηγικού σχεδιασμού ή/και προσεκτικού ελέγχου, τα έργα ενδέχεται να είναι σε θέση να συνδυάζουν έρευνες κινδύνου και αντίκτυπου/με-τριασμού αντί να τις διεξάγουν χωριστά. Μερικές φορές μπορούν να αποφευχθούν μακροχρόνιες, πολυετείς προ κατασκευής έρευνες, εάν οι κατα-σκευαστές δεσμευτούν για ολοκληρωμένη παρακο-λούθηση καθ' όλη τη διάρκεια της κατασκευής του έργου και στα αρχικά επιχειρησιακά στάδια, ώστε να είναι σε θέση να ανταποκριθούν σε σημαντικούς ή/

και απρόβλεπτους κινδύνους μέσω της διακοπής της λειτουργίας των αιολικών πάρκων υψηλού κινδύνου κατά περίπτωση μέσω συνεχούς παρακολούθησης.

Συντονισμός προσπάθειας έρευνας μεταξύ κατασκευαστών

Η παρακολούθηση σε επίπεδο έργου παρέχει πο-λύτιμη συνεισφορά στην αναδυόμενη κατανόηση των αλληλεπιδράσεων της βιοποικιλότητας με τα έργα ΑΠΕ και σχετίζεται με τη λήψη αποφάσεων σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα. Όπου είναι δυνατόν, οι προσεγγίσεις παρακολούθησης θα πρέπει να τυπο-ποιούνται σε όλα τα έργα και τις περιφέρειες, ώστε να διευκολύνεται η άμεση σύγκριση και ανάλυση των αποτελεσμάτων από πολλαπλά έργα. Η Ειδική Ομάδα Παρακολούθησης Ειδών της IUCN μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στη διευκόλυνση και τον συντονισμό της διαδικασίας, υποστηριζόμε-νη από διεθνείς ΜΚΟ και ακαδημαϊκά ιδρύματα.

Ο συντονισμός έρευνας σε πολλαπλά έργα μπορεί επίσης να εξοικονομήσει κόστος αποφεύγοντας την αλληλεπικάλυψη των προσπαθειών μέσω της απο-τελεσματικότητας κλίμακας. Οι συντονισμένες αυτές προσπάθειες μπορούν να συμβάλουν στην ανάπτυξη της ευρύτερης κατανόησης των επιπτώσεων των έργων και στον προσδιορισμό αποτελεσματικότερων στρατηγικών μετριασμού που ευθύνονται για σωρευ-τικές επιπτώσεις. Μια τέτοια περιφερειακή προσέγ-γιση έχει προταθεί για την εκτίμηση θνησιμότητας ειδών στη νότια Αυστραλία.⁴⁷⁰ Όλο και περισσότερο,

170

471 Aronson et al. (2014), Jenkins et al. (2015), New York State Department of Environmental Conservation (2016), Saskatchewan Ministry of Environment (2018).

472 TransAlta (2014)

473 Βασιλικό Βελγικό Ινστιτούτο Φυσικών Επιστημών (χωρίς ημερομηνία).

在文檔中 Μετριασμός Επιπτώσεων στη Βιοποικιλότητα κατά την Ανάπτυξη Ηλιακών και Αιολικών Πηγών Ενέργειας (頁 85-0)