H n k u m l t i , a n c a k b a z r k o q u l l a r g e r g e k l e g i r s e q a r t l a sahverilir. Bu kosullar sunlardrr:
l. Cezanrn Bir Biiliimiiniin QekilmlE Olmasr
$artla sahvermenin sozkonusu olabilmesi igin, cezanrn bir bolumunu n infaz edilmiq olmasr gerekmektedir.
I B^k. Ddnmezer/Erman, 82: 6nden 724.
2 Ad"l.t Bakanlfir, sarlla saln,ennenin bir af yasasr gibi uygulanmasrndan .vakrndrfr Srbi (Genelge 4.8. 1965-30/61. Selguk, 26ll: 12.4.199f giin ve 3713 sayrh Terorle Mucadele Kanrrnrr geqiei nr. 4 ve I lle daha klsa sttrede ve iyi hallilik aranmaksrzrn "$artla saln,errne" ongonihnesinden sonra Yargrtay da "3713 sl.wlr yasayla mahkfiirriyetlerin infazrnrn'tehiri de[il, sadece belli siirelerin gekilr.riE olmasr koguluyla kayrtsrz qartsrz tahliye dngortilmugtiir. Bu hukuki tasarrulirn ismi af olmamakla birlil<te neticelerinclen kat'r nazar, genel krsml af gdrtintiisii verdigi de bir vakradrr" goriiatinii ileri stirnrektedir. ( YIC5, f 5.f O.f 99l-2617/23i'o.
YKDXVII, ll (Kasrm l99l). l72Orrcl J 'i;ik. Ddnrnezer/Erman, 88.
4 L,,.-. Selguk. 261. Aync:r bak. Qa3itayan,298; A.P. Gdziibiigiik, TOrk Ceza K a n t , . , . : l ' i ' J - r . I t a s l , Is t a n b u l , I9 5 .
5 g " k . i)t),t:t:. er/Erman.82.vd.
6 B^k. Diitn,,,.:erlDrrnan,84 vcl., Seleuk ,262.
44
a. Qekilecek Siire
$artla sahverme i.gin cezaevinde gekilmesi gereken sure, ceza turlerine gore farkhhklar gdstermektedir.
aa.Siireli Cezalarda
$artla sahverme. iqin hukukumuzda halen sfrrell cezanln l/2'sinin qekilmiq olmasr gerekmektedir (CiK m.9/1).
$artla sahverrneyi duzenleyen TCK m.l6'nrn ilk bigiminde ise, bu sure. a[rr hapiste ( uq yrldan eksik olmamak izerc) 3/4, hapiste l/2 idi. Ozgurlufiu ba$layrcr cezalann infazrnda dewe sistemi kabul edildikten sonra, d6rdrincu dewenin afrr hapiste 3/4'unun, hapiste l/2'sinin gekilmig olmasr 6ng6ruldul. Dewe sayrsr uqe indirildifinde ise, uguncu devrenin alrr hapiste 3/4'unun, hapiste 2/3'unun qekilmig olmasr koqulu gettrtldi2 .6+T Sayrh yasanrn yururlu$e girmesinden 6nceki son defiqiklikte ise, bu sureler yi4e uquncu devrenin a$rr hapiste l/2'sl, hapis veya hafif hapiste l/3'u oldur .
647 Sayrh infaz yasasrnrn yururluSe girmesiyle btrlikte4 , qartla sahverme igin gekilmesi gereken sure, ozgurhisu ba$layrcr sureli cezalar igin 2/3 oldu (CIK m.lg/l) ve daha sonraki defigikfikte, halen yururlukte bulunan l/2'l1k srire kabul edildiS . Tasarrda ise, sureli cezalarda qartla sahverme igin gekilmesi gereken sure 2/5'tir (m.163). Gerekgeden anlaqrldrfr kadanyla, bu de$igikli$in nedeni sadece, halen yururlukte bulunan CiK Ek m.2 uyarrnca yaprlan indirimlerden dolayr, fiilen infaz edilmekte olan stirenin yasallaqtrrrlmak istenmesldir.
I TCK-*. to'.Ia defiiqiklik ongoren I1.6. f 936 giin ve 3O38 sayrh yasa, RG 28.6. f 996 No.6706.
2fC_x_-.tO'aa degiqiklik dngoren 6.7. 1953 gtin ve 6123 saydr yasa, RG lS.Z.f953 No.8453.
3 TCK rn.t6',la defiigiklik ongoren 31.5. 1957 grin ve 6988 sa5nh yasa, RG 7.6.2957 No. 9627. TCK nr.- 13' e g<ire birinci devre (l aydan az 8 aydin iok olmamak tizere) ceza.ntn l/lO'u, ikinci rievre (tutuklu kalrnan s_rire de qrkanldiktan sonra) geriye kalan stirenin l/2'si kadar devam etmekteydi. Ucrjncri devre ise geriye kalai'siire idi.
! rc.Z.rcAS gun ve 647 sayrh yasa, Rc f 6.7.f 965 No.12O5O.
c CiX m. I9/ t'de deEisiklik onAdren I I .3. 1986 grin ve 3267 savrh vasa. RG 19.3. 1986 No. 19052. Terorle Miicaclele Yasasr geeici rn. ib g6re, 8.4. f gEf 'e kadar lglenmiq olan suqlar _nedeniyle- sureli ozgiirlrifti 6a$layrcr {ezaya mahk0m edilmig olarilann hrikrimltiluk surelerinin_l/5'ini, {eqici fi.4ae sayrlan suglardan mahk0miyette ise, I /3'rinri cekmeleri yeterlidir.
Karqrlaqtrrmah hukukta ise. qartla sahverme igin genellikle sureli cezanrn 2/3'unun qekilmiE olmasr esasr kabul edilmektedir.
Sozgelim_i, Alman (ceza yasast m.57/ l)1, Avusturya (ceza yasasr m.46/2)2, Hollanda (ceza yasasr m.l1/l) 3, Yunan (f958 tarihli ceza yasasr m.lO5/D4 veArjantin ( I92l tarihli ceza yasasr m.l3)5 hukuklann da 2/3'lnk sure ong6rulmektedir.
Ancak, bu konuda bagka sureler de yok de$ildir. Sozgelimi Aluran hukukunda bazr ek kogullarrn varhsr halinde bagvurulabilen "ihtiyari" Eartla sahverme (ceza yasasr m. 57 /2) ile Avusturya hukukunda (ceza yasasl m.46/ 1) hrikumhiyu baqka suqlardan ahkoymak iqin cezarurl geri kalan krsmrnrn infazrna gerek bulunmadr$rnrn kabul edildisi durumda cezanln sadece
l/2'sinin gekilmiq olmasryla yetinileceSi ongdruldugu gibi; 1968 tarihli Bulgar ceza yasasr m. 70/ I'de de6 qartla sahverme igin L/2'lik sure esas ahnmrq, ancak olum cezasr yerine veya ona segenek olarak uygulanan ozgurlu[u baSlayrcr ceza sizkonusu ise 2/3'unun gekilmesi gerekti{i belirtilmigtir. Aym yasaya g6re, reqit olmayan hukumltinun qekmesi gereken sure ise, 1/3'tur (Bulgar ceza yasasr m.7l). Yunan hukukunda ise, 7O yagm ustundeki hukumluler iqin sozkonusu surenin 2/3'ten I/2'ye indirilece$i ongorulmektedir (1953 tarihli ceza yasasr m. lO5/2).
t 9 6 l t a r i h l i Qekoslovak ceza yasasr m. 61/l'de gartla sahverme iqin kural olarak l/2, istisna olarak ise (m.62), sugun niteli$ine gore 2/3'luk sureyi esas almaktadrrT . Lg2l tarihli ArJantin ceza yasasr m.13, 3 yrldan az sureli ozgurlufu ba$layrcr eeza sdzkonusu oldufunda, genel kurahndan ayrrlarak, 2/g'lijk sure yerine, sabit sure (a[rr hapiste I yrl, hapiste 8 ay) ongormektedir.
Ote yandan qartla sahverme iqin stireli cezalarda gekilmesi gerekli en krsa sure Japon hukukunda dngdrulmektedir. g6yle
I eak. Strafgese?buch. Stand l.lO.lg89. Beck-Texte dtu, Mtinchen, Bl.
o Bak. Kodex des iistcrreichlschen Rechts, Strafgesetzbuch, Stand Ll.l9gO, Verlag Orac, Wien, 54.
o Bak. Das aiederlaendische Straf[esetebuch vom 3.3.1881 nach dem Stand vom 1.5.f976 (cev.D. Schaffmeister) Berlin New York 1977,60.
I eg| D.as -grielhischc Strafgesetzbuch, Sammlung ausserdeutscher
$trafgesetzbucher. Berlin 1953, 24. -'
c Bak.Das Argerrtlnische_ Strafgesetzbuch von l92l (gev.H.Mattes), SammlunE! . ausserdeu tscher Strafgesetzbri cher-, Berlin I 9 57. 40.
o,. Bak.Das. B_ulgarischc Strafgesetzbuch vom 16.3. 1968 (Qev. T.Lyon/
A.Lipowschek), Sammltrng ausserdeutscher Strafgesetzbricher, Berlin ig7g, 76.
' Bak. Das Tschechoslowakigche Strafgesetzbuch vom 29.ll.196f , Sammlung ausserdeutscher Strafgesetzbicher, Berlin 1964, 35.
I
46
ki, l9O7 tarihli Japon ceza yasasr m.28'e. gore, sozkonusu sure 1/3'trirl.
bb. Miiebbet A[tr Hapis Cezasrnda
Ceza belli bir sure qekildikten sonra, di$er kogullar da gerqekleqmiqse, muebbet a[rr hapiste de qartla sahverme sozkonusu olmaktadrr. Muebbet aSrr hapiste gekilmesi gereken sure hukukumuzda halen 2O yrldrr ( CIK m. f 9/ I).
TCK m.16'nrn ilk biqiminde de bu stire 2O ytldt. Ancak nr,r.ridede 1936 yrhndan itibaren yaprlan de$igikliklerde muebbet agr: hrpis cezasrndan sozedilmemig, bu nedenle muebbet aSrr hapistc :,;;rrtla sahverrnenin sbzkonusu olmayacaSr ileri suruldu$u gibi, 36 yri uzerinden $artla sahvermenin gerqekleqtirilecefii de b e l i r t i l m i q t i r 2 .
647 sayrh infaz yasasr bu konuya tekrar agrkhk getirdi ve muebbet a{rr lrapiste q,artla sahverme iqin cezantn 24 yrhmn c e k i h n e s i n i o n r . ' i c h : i ( C i K m . . 1 9 / l ) 1 9 8 6 ' d a b u s u r e 2 O y r l a indirildi, ancak TDMM tarafindan oliim cezalarrnrn yerine getirilmemesine karar r.'erilenler iQin surenin 3O ytl olmasr ongoruldu3 .
Tasarrda ise, sartla sahverme iqin gekilmesi ongorulen stire, rnuebbet afrr hapiste 16,. TBMM tarafindan dlum cezalarrnrn yerine getirilmemesine karar verilmesinde 3O yrldtr (m.f63).
M u e b b e t a f r r h a p i s c e z a s r a q r . s r n d a n g e t i r i l m e k i s t e n e n degigikti$in nedeninin, CIK Ek m.2 uyarrnca yaprlan indirimlerle fiilen gektirilen stirenin yasaya aktarrlmak istenmesi oldufu, gerekgede belirtilmektedir.
Kargrlaqtrrmah hukukta da, muebbet afrr hapiste gartla s a h v e r m e i g i n q e k i l e c e k a s g a r i s u r e I O - 2 0 y l l a r a s r n d a deSiqmektedir. Sozgelimi Alman (ceza yasasr m. 57a) ve Avusturya (ceza yasasr m.46/5) hukuklannda bu sure 15, Yunan
( c e z a y a s a s r m . 1 0 5 / l ) , A r j a n t i n ( c e z a y a s a s r m . 1 3 )
r B"k.Strafg.setzbuch liir das Kaiserlicl.r Japanlschc Reich von'1907 (Qev.S.Oba), Sammlunq ausserdett tscher Stralgesetzbiicher, Elerlin I 9O8' I 5.
2 Yotgrniorga, 25t.
r CiK nr. l9ll'de clegisiklik ongdren 11.3. 1986 gtin ve 3267 saylJ, yasa_, !G I9.3.f986 No. 19O52. Teiorle Mticaclele yasasr gegici m.l'e gdre ise, 8.4. l99l'e kadar islenmiS olan suClar nerlenivle lriiebbet aftrr hapis cezasrnda 8, oltim cezafarr y"erine Aetirihneyenlerrle Io yihn cekihnesi yEterlidir. Gecici m.4'de ise, bazr suglar icin bu'sureleriir srrasryla l5 r'e 20 yrl olacafir ongorulmektedir.
hukuklarrnda 2O; Japon hukukunda (ceza yasasr m.28) ise, sadece I0 yrldrr.
cc. Krsa Siireli dzgiirlii[ii Ballayrcr Cezalarda
TCK m.l6'nrn ilk biqiminde gartla sahverme igin bir yandan ye ntttt< asgari sure ongorulup, di$er yandan sadece a[ri hapis-hapis cezala.rrndan sozedilmekle, hafif hapis-hapiste ve riq yrldan lirsa stireli afrr,hapi.s-hapis cezalalnda qartla sa[vermeye olanak t-arynp-1ryaktaydr. Sozkonusu maddede 1936 yrhnda yaprlan deEiqiklikte, asgari sure kaldrrrldrErndan, S yrldan-krsa suieli aSrr hapis-hapis cezalannda qartla sahverme olanakh krhnmrg oldul.
Ancak, hafif hapiste Qartla sahvermeye olanak tarunmasr Ig57 yrhndaki degiqiklikle gerqeklepti2 .
- _- 6tl7 Sayrh yasa infaz yonunden krsa-uzun srireli ozgurluSu ba$layrcr ceza kanrramlarrnr getirdikten (CiX m.l) bagkl, kisa stireliS ozl,iirlugu.bafrlayrcr cezalarda da qartla sahvermeye olanak tanrdr. Bunru, cIK m.9/7'de, klsa sureli OzgurluEu ba[layrcr cezalardan iliK m.8/t,2,8 benilerine g6re (ozel"biSi;Oe) iifaina karar verilenlerin qartla sahvermeden yararlanamayacaklarrnrn (yani di$erlerinin yararlanabilecekleiinin, ongorulmesinden allamaftayrz. Nitekim uygulama da bu yoldadrr4 Sozkonusu f i k r a h a l e n y t i n r r l u k t e d i r v e t a s i r r m . 1 6 4 ' d e d e tekrarlanmaktacirr.
KarErlagtrrrnah hukukta cla krsa sureli ozgtirlu$u ba$layrcr cezalarda qartla sahvermenin l;abul editdiSl goiltmeliteair.
sozgelimi, Alman hukukunda asgari 2 ayrn ceiaerinde geqirilmig olmasr koquluyla gok krsa sureli [B aydan az) ozg:drrldrguaigUyrci cezalarda da gartla sahverme olanakhdrr (ceza-yasasr rn.6zit).
Ancak, hukukumuzda asgari sure uygulamasr bulunmadrfirndan, gok daha krsa sureli ozgurlugu baflayrcr cezalarda (isibetsiz olar.ak) qartla sahverrne uygulanmaktadr.
b. Asgari Siire
l T c K m . l6'dacle[iqiklikongdrcn 11.6. lgs6grinvegoggsayrhyasa,RG23.6. 1 9 9 6 No. 67O6.
1:q5^rr. l6'cla defieiklil< dngoren 31.s. r957 gtin ve 6988 sayrh yasa, RG z.6.195z RC 9627.
I c-i4.trr.qlf iin ilk biciruincle 6 ay-ve daha az, halen I yrl ve daha az stireli dzgr.irhigri baglayrcr cezalar. krsa stireliclir.
* Bak. Y6CD 2t.6.1977-360l14685; YCCK. 10.b. lg76-ta2/227 ii,raz, gaglay n, 3OO.
48
Hukukumuzda halen sureli cezalarda gartla sahverme iqin, hukumlunun asgari bir sureyi cezaevinde gegirmig olmasr koqulu bulunmamaktadrr. Ancak. $artla sahvermeyi duzenleyen TCK m.l6'nrn ilk metninde, sartla sahvermenin ug seneden fazla apll.
hapis ve hapis cezalartnda sozkonusu olabilece$i, aSr hapiste asgari infaz suresinin uq yrl oldu$u ve her iki ceza turunde kalan ceZanrn ug yrldan fazla'olmamasr gerekti[i dngbrulmekteydi.
S6zkonusu maddedeki asgari sureler 11.6.1936 gun ve 3O38 sayth yasayla kaldrnldr. Ancak bu kez, infazrn ddrduncu devresinin, daha sonraki de[igiklikle isel, uguncu devrenin belli surelerini gekme dngdrulmekle asgari sure uygulamasl yine de devam ediyor demekti. 647 sayrh infaz yasastnda ise, asgari sure koqulu yer almadr.
647 sayrh yasada olduSu gibi, infaz yasa tasansrnda da gartla sahverme iqin asgari sure ongorulmug de$ildir. Oysa, $artlq sahvermeden beklenen yarann elde edilebilmesi iqin, asrl yaprlmasr gereken tru idi. $artla sahverme iqin asgari sure -ko$ulunun
bulunrnamasr, uygulamayr rutinleqtirici nedenlerden biri olarak elegtirilmektedir2 Sozgelimi, Turk Ceza Kanunu Ontasarrsr m. 65'de, uq aydan az ilzgiirlufu ba[layrcr cezaya mahkOm edilmiE olanlarla en az uQ ay sure ile Ozgtirlti$it baSlaytct cezalannr qekmemiq bulunanlarrn gartla sahverilmeyecekleri 6ngorulmektedir.
Karqrlagtrrmah hukukta da qartla sahverme iqin asgari sure 6 n g d r u l m e k t e d i r . S o z g e l i m i , A l m a n h u k u k u n d a g a r t l a sahvermede asgari sure 2 ay, ihtiyari qartla salrvermede ise 6 aydrr (ceza yasasr m.57 / 1,2). Avusturya hukukunda asgari stire 3 aydrr (ceza yasasr m.46). Genel kural olarak ya da tekerrur h-ahnae daha yuksek asgari sure ong6ren hukuk slstemlerl de vardrr3 . Sozgelimi, Hollanda hukukunda asgari sure 9 ay (ceza yasasr m. 15/ l), Yunan hukukunda_ise I Yrf{rr (ceza yasasr,m.
i 0 5 / I ) . 1 9 6 8 B u t g a r , l 9 6 l Q e k o s l o v a k , I 9 O 7 J a p o n , L 9 2 l Arjantin ceza yasalalnda ise, gartla safuverme igin asgari sure 6ngorulmemiqtir.
c. 6zel Siire
1 TCK m. t6'da de[isiklik ongoren 6.7.1953 gtin ve 6123 sayrh yasa, RG 15.7. f953 N o . 8 4 5 3 .
2 Bak selcuk,26l.
3 B.lcik" ve Fransrz hukuklarrnda urtikerrirler iQin 3 ay yerine 6 ayhk asgari siire dngdriildlilii konusunda bak. Simsonr 65.
$artla sahverme igin bazr hallerde ozel sureler ongorulmesi sozkonusu olmaktacltr.
aa. Suqun Niteliline Gdre
TCK m. 16'nrn ilk biqiminde sartla sahverme igin herhangi bir 6zel sure ongorulmiq de$ildi. 1936'da yaprlan de$igiklihlel, b e l l i s u q l a r r n f a i l l e r i n i n T C K m . l 3 ' t e u g u n c u d e v r e i g i n gosterilmiq olan fazla sayrlmadan yararlanamayacaklarr, ancak dorduncu devrede kazanrlan hakkrn yarrsl oranrnda istifade ettikten sonra sartla sahverme isteyebilecekleri ong6ruldu.
Ancak, gartla saln enne iElenen suqun niteli$ine de[il, sadece failin iyi halli ve islah olmasrna dayanan bir kurum oldu$undan, b u s r n r r l a n d r r m a y e r i n d e c l e g i l d i . N i t e k i m , s o z k o n u s u
srnrrlandrrma 1953'te haldrnldr2 .
Halen terorle rnucadele yasasl kapsamrna giren suglardan mahkOm olanlar icin sartla sahverme konusunda 6zel sureler ongoruhnektedir (Terorle Mucadele K. m. I7). Buna gore, ozgtirlugu baslayrcr sureli cezanrn L/2 yerine 3/4'unun, TBMM tarafindan yerine getirilmemesine karar verilen olum cezasrnda 30 yerine 36, muebbet aSrr hapis cezasrnda ise, 2O yerine 3O yrlrn gekllmesi gerekmektedir. Anayasa Mahkemesine g6re, sdzkonusu 6zel sureler anayasaya aykrn de$ildir3 . Ancak, biraz 6nce belirtildi$i gibi, Eartla sahverme iqlenen suqun niteliSine de$il, hukumlunun islah olmasrna, cezaevinde iyi davranmasrna dayanan bir kurum oldu$undan, islenen slrQun niteli$i gozonune ahnarak bu qekilde ozel sureler ongortilmesi yerincle de$ildir. Tebli$de hukumlerine de$inilen yabancr yasalar arasrnda suQun niteli$ine gore ozel Eartla sahverrne sirresine sadece 1961 tarihli Qekoslovak ceza yasasr m.62'de rastlanmaktadrr. Buna gore, vatana ihanet, ter6r,
sabotaj, cinayet, ya$rna, rrza tecavuz gibi suglarda gartla salrverme igin qekilmesi gerekli sure (1/2 yerine) 2/3 olacakts.
btr. Cezaevinde iqlenen Sugun Niteliltne Giire
I TCK rn.16'.la clegisiklik ongoren I 1.6. 1936 gtin ve 3O38 sayh yasa, RG 23.6. f 936 N o . 6 7 O 6 . S 6 z k o n t r s r r s u c l a r T C K . m . 1 2 5 1 3 3 , f 3 5 1 4 2 , L 4 6 -150, 152, 156, 157, 163,202.203,205-2|0.212-217,220,221,495-5OO. maddelerde yer alan suelardr.
2 TCK *.16',la deffiEiklik ongoren 6.7.1953 gtin ve 6123 saydr yasa, RG r5.7. 1953 No. 8453.
3 AvMK s 1.3.1992- r99l - l8/ 1992-20. Rc. 27. r.1993 No.21478.
50
647 sayrh infaz yasasr yurtirlu$e girdikten sonra, gartla salrvermede ilk ozel sure 1973'tel , cezamn infazr srrasrnda infaz kurumlanndan firar eden hukumluler iQin getirildi (CiK m.19).
647 sayrh yasaya gore, sozkonusu hukumltilerin gartla salrverme iqin, sureli ozgurlu[u ba$layrcr cezalarrnrn 4/5'in1, muebbet a$rr hapiste ise 3O yrhnr gekmeleri ongonilmugken,
1986'da bu sureler, sureli ozgtirlu[u ba$ayrcr cezalarda 3/4, muebbet afrr hapiste 26, TBMM tarafindan 6lum cezalarrnrn yerine getirilmemesine karar verilmesinde 36 yrl oldu2 . 1988'de , sureli dzgurlu$u ba$ayrcr cezalarda sure 2/3'e indirilirken, di[erlerinde de$igtirilmedi3 . Ancak, bu defiqiklikte 6zel surenin kapsamr geniqletilerek tutuklu ve hukumlu iken cezaevl ydnetimine karqr ayaklananlar iqin de aynr uzun stireler dngdruldu, I99O'da ise sureler tekrar de[iqtirildi4 Halen yururlukte olan bu de$iqiklige gore (CIK m.l9/2), tutuklu veya htikumlfl iken firar edenler, firara teqebbus veya eezaevi ydnetimine kargr ayaklanmadan mahk0m edilmip olanlar ile disiplin cezasr olarak dort kez hucre hapsi almrq bulunanlann qartla sahverme iqin. ozgurlu$u ba$tayrcr sureli cezalarda 2/3'nnn, muebbet aSrr hapiste 25, TBMM tarafindan 6lum cezasrnrn yerine g e t i r i l m e m e s i n e k a r a r v e r i l m e s i n d e 3 3 y r h g e k m e l e r i gerekmektedir. Sozkonusu deffiqiklikte, tutuklu veya hukumlu iken.iki defa firar etmeden, iki defa firara tegebbusten veya iki defa cezaevi yonetimine kargr ayaklanmadan mahkfrm olanlar igin ise, daha uzun sureler ongorulmugtur. Bunlar bzgnrlu$u baplayrcr srireli cezalarda 3/4, muebbet a$rr hapiste 28, TBMM tarafindan olum cezasrnrn yerine getirilmemesine karar verilmesinde ise, 36 vrldrr.
T a s a r r d a i s e s o z k o n u s u 6 z e l s u r e l e r d a h a d a yukseltilerek,hukumlu veya tutuklu iken firar edenler ile firara kalkrqma veya cezaevi ydnetimine karqr ayaklanmadan mahkrlm olanlarrn, sureli ozgurluSu ba$layrcr cezalarda 3/5'ini, muebbet aSrr hapiste 24, TBMM tarafindan 6lum cezaslnrn yerine getirilmemesine karar verilmesinde 45 yrhnr qekmekle qartla salrverilecekleri ongorulmuqtur (m.L63/2). Bu suglan iki kez
I t..U. LgTg gun ve 1712 sayrh yasa, RG r 1.5. 1973 a CIK rn. l9'da defrisihlik ongor:en I 1.3. 1986 €un No. 19052.
3 Cif m. l9'da defigiklik ongoren 7. 12.L988 Sun No.2OO 19.
a Cit<. m. 19'da degisiklik ongoren 6.6. 1990 gun No. 2O559.
No. L4532.
ve 3267 sayrh yasa. RG 19.3. 1986 ve 35O6 sarh yasa, RG I4.L2.1988 ve 3653 sayrh yasa, RG 25.6. 1990
iqleyenler ise ,kural olarak qartla sahverilemeyecek, istisna olarak daha uzun surelerde "sahverileceklerdir" (m. 164).
cc. Tekerriire Giire
Terorle Mucadele yasasr kapsamrna giren suglar (Ter6rle M u c a d e l e K . m . I 7 /2) drgrnda, hukukumuzda h a l e n g a r t l a sahvermede mukerrirler igin 6zel olarak uzun sflreler dng6rulmug ya da gartla sahverme engellenmiE de[ildir. ]l,ncak, TCK m.I6'mn ilk bigiminde, belli suqlardan mukerrir olanlaYl ile ikinci kez beg yrldan fazla ilzgitrlupu ba$ayrcr ceza i|e ma{rkrlm bulunanlarrn gartla sahvermeden yararlanamayacaklarr,r ongorulmekteydi.
1936'da bu srnrrlandrrma kaldrrrlarak belli ,buglardan mukerrir o l a n l ^ r r n 2 s a c l e c e b a z r f a z l a sayrlmalardan d a h a a z yararlanacaklan ongoruldtiS . 1g53'te ig4 bu kural da kaldrrrldr4.
Terorle Mucadele Yasasr n. 17 /2 ile ise, bu yasa kapsamrna giren suglarda tekerrur durumunda Eartla sahverme engellendi.
T a s a r r d a m u k e r r i r l e r i g i n g e n e l olarak o z e l s u r e dngdrulmemekte ancak, hukumlu veya tutuklu iken iki kez firar, firara kalkrqma veya cezaevi yonetimine karqr ayaklanmadan mahk0m olanlarrn qartla sahvermeden yararlanamayacaklan belirtilmektedir (m.164). Yabancr hukukta mukerrirler igin sug turleri arasrnda ayrlm yaprlmaksrzrn daha uzun sure 6ngoren yasalar vardrrc . l92l tarihli Arjantin ceza yasasr m. 14 ise, m u k e r r i r l e r i n g a r t l a s a l r v e r m e d e n v a r a r l a n m a l a r r n r engellemektedir.
d . g a r t l a S a h v e r i l e m e y e n l e r
Krsa sure oncesine kadar hukukumuzda her sug tipi ve her h u k u m l u i g i n , k o q u l l a r r g e r q e k l e g m i g s e , g a r t l a sahverme mumkunduo . Ancak, Terorle Mucadele K.m.l7/2 ile, tutuklu veya hukumlu iken firar, firara teqebbus veya cezaevi ydnetimine kargr ayaklanmadan mahk0m edilenlerle disiplin cezasr olarak 3 kez
I TcK *.++8.452 ve 493 2 TcK t r.4a8- 452ve 493
3_ ].C_K^rn. tO'da cleSigiklik ongdren r 1.6. t936 grin ve gOgS sayrh yasa, RG 23.6. f 996 N . 6 7 0 6 .
4_TC^K_-. 16',la defiiqiklik dngoren 8.7. 1953 grin ve 6123 sayrh yasa, RG 15.7. Ig5g No. 8453.
5 .Belgiku, Fr.ansa, italya ve Brezilya hukuklarrnda rnrikerrirler igin Sarila sa-hvermede daha uzrrn siireler 6ngorrildtifii konusunda bak. Simson, 64.
6 gartla sahvermenin zinaclan rnahkumiyet halinde uvqulanacab konusunda bak:
YSCD. 20.6.1967-1824/1938,: pqla cezasr yerine gdk"tirilen OZgurhigu ba[layrcr cezada uygulanacag konusu nda : Y2CD. 25. 5. I SZ Z -4358 / 460S, ealayiir, g0 l".
-52
hucre hapsi alanlartn ve 3' fikraya g6re de' s6zkonusu yasa . k a p s a m r n a g i r e n s u q l a r d a n m u k e r r i r o l a n l a r r n g a r t l a sahverilmelerinin mumkun olarnayaca$r Ongiirtildtl . Anayas3 Mahkemesine gore. sozkonusu hukum anayasaya aykrn de[ildlrz . Ancak, bu srnrrlandrrrna, qartla sahverilme umudunun hiikumlunun islahr aQrsrndan saSlayaca$r olumlu etkiyi yok edece$i igin saklncaltdtr. Daha once de belirttifimtz gibi' iglenen s u c u i n i t e l i ( i n i n q a r t l a s a h v e r m e b a k r m r n d a n 6 n e m i 1rokt,rr.6nemli tlan, -olup cezanrn ozel onleme amaclntn elde edilmig
olmadrfrdrr.
$artla sahvermenin engellenmesi daha 6nceki mevzuatta da sozkonusuydu. $oyle ki, TCK m.l6'nrn ilk biqiminde, cezalan idamdan muebbet a$rr hapse donuqturulenlerin, belli suqlardan3 mahk0m, belli suqlardan ise mukerrir4 ve ikinci kez 5 yrldan fazla 6zgirlufiu ba$ayrcr bir ceza ile mahk0m olanlann_ qqt]a sahverilmeyecekleii ongdrulmekteydi. Bu hukum I936'da kaldrnldrc .
Turk Ceza Kanunu Ontasarrsrnda da, TBMM tarafindan 6ltim cezalalnrn yerine getirilmemesine karar verilenler ile birden qok muebbet afrr hapis cezasr alanlann, tutuklu veya hukumlu iken iki kez firar veya firara teqebbus'. cezaevi yonetimine kargr ayaklanma suqundan mahkfim edilenlerin, aqrk veya yarragrk cezaevlerinden disiPlin cezasr alarak iki kez kap-alt inTaz- kuiumlanna geri gonderilenlerin ve kapah lnfaz kurumlarrnda dort kez hucre hapsi ile katrksrz hapis eezasr a l a n l a r r n g a r t l a s a l t v e r m e d e n y a r a r l a n a m a y a c a k l a r r 6ngdrulmektedir (n,65 / 7).
6te yandan, Tasarr m.164'de, bazr hukumlulerin gartla salverilemeyecekleri ongorulmektedir. Buna-g6re; 1. Htikumlu veya tutuklu iken iki kez firar etme, firara kallugma veya cezaevi ydnetimine karqr ayaklanmadan mahk0m- olanlar, 2. $artla iahverilmenin giri brrakrlmasl cezaslnl iki kez alanlar, 3. Krsa sureli tizgurliisu bafilayrcr cezaya mahkrim edilenlerden haklalndigeri 6rrakma, ara verme (Tasarr m.741 uygulanmasrna karar verildnler, Qartla safuvermeden yararlanamayacaklardrr.
I Bak. 12.4. l99l Atin ve 3?13 sayrh Terorle Miicadele Yasasr, RG 12.4. 1991 No.2O843.
2 AvMK 9r.3. 1992-tggl-l,€/ r9g2-2o. RG 27.1.1993 No. 21478 mtikerrer.
3 rbx nt.sts ve 495.
4 Tcx m.++8-4s2, 4s3.
5 Buk, TCK m. l6'da deAiqiklik ongoren r1.6. 1936 gtin ve 3O38 saytlt yasa, RG 23.6.1936 No. 67O6.
A n c a k , s o z k o n u s u m a d d e n i n i k i n c i f i k r a s r n d a , " a n c a k , yukandaki fikrada gosterilen hallerde TBMM tarafindan 6lum cezalarrnrn yerine getirilmemesine karar verilenlerden 50 lnhnr;
muebbet a[rr hapse mahkim olanlardan 38 yrhnr gekenler sahverilirler" denilerek. siireli ve krsa sureli dzgtirlfiSti ba$layrct, cezalar drqrnda kurahn istisnast da getirilmtqtir.
e. Siirenln Hesaplanmasr
$artla sahvernte iqin infaz edilen surenin hesaplanmasrnda tutuklu kahnan gunler de hesaba katrlmaktadrr (CIK m'19/3).
Tasarr m.163/2'de de yerinde olarak bu kural tekrarlanmaktadrr.
Alman hukukunda da aynt durum sdzkonusudurl .
Cezanrn afla klsmen indirihniq olmast durumunda, gartla sahverme iqin geqnresi gereken sure, bu indirilmiq ceza tizerlnden hesaplanmahdrr. cunku, infaz edilecek olan ceza budur2 .
Cezalarln ietimar sozkonusu uzerinden hesabrn yaprhnasr daha
ise, ayrr ayrl de$il, toplam sure adil olacaktrr3 .
Halen qartla sahverme igin infaz edilen sfirenin hesaplanmasrnda ozel bir indirim uygulanmaktadrr. $6yle ki,
1.6.1978 gun ve 2148 sayrh yasayla getirilen CIK Ek m.2'ye gdre, yart aqrk ve aqrk cezaevlerine (olanak sa[lanamadt$t igin gonderilemeseler bile) seQilmelerine karar verilen hrikftmlulerin' bu kurumlarda kalacaklarr her ay igin 6 gun indirilerek qartla sahverme iqlemleri yaprlacakttr. $artla sahverme kararl geri ahnrrsa, bu inclirimler de geri ahnmrp olacaktrr. Krsa sureli ozgurlufiu ba$layrcr cezaya mahk0m edilenler hakkrnda da bu indirim uygulanacak, ancak, cezaevinden firar, s6zkonusu indirimden yararlanmayr engelleyece[i gibi; TBMM tarafindan 6lum cezalarrnrn yerine getirilmemesine karar verilenler hakkrnda da inclirim uygulanmayacaktrr4 . Yargrtaya g6re, flrar
r euk. s/s-stree, m.57 k.no.6.
2 RyMx 13.3.1979-67/I4. RG 24.5.1979, No. 16646. Ayrrca bak. S/S-stree, m.57.k.no.5.
3 s/s-stre., m.57 k.no.8.
4 "Srtt iyi hallilik ek 2. rnaddedeki 6zel indirimden yararlanmak lqln yeterli olmavln. ikinci fikraclaki avrrcallk dtstnda, actk ve vari aclk infaz kurumlanna secilirrik ve btr hakkr yitlrrirenrek gerekir" ygeo. s.2. lga5:29o/446, YKD )fl. lo tBtirm tsas), ls67 vd. '
I
54
suQundan hukmedilen ozgurlu$u ba$ayro ceza iqin ise, genel kurallar gegerli olacaktrrl.,
T a s a r r m . 1 6 3 ' u n g e r e k g e s i n d e , bu 6zel indirimlerin kaldrnldr[r, qunku indirirnle amaqlanan yararrn uygulamada elde edilemedifi, higbir hukumlunun gahgtr$r iqin bu iirdirimden yararlanmadrfr belirtilmektedir. Ancak, tasanda bu indirimler sonunda fiilen qekilen surelerin esas ahnmasryla da geliqkiye duqulmriq olmaktadrr.
Yargrtaya gore, $artla sahverme igin gekilmesi gerekli sure y a s a y l a s o n r a d a n a l e y h e d e [ i q t i r i l i r s e , b u n d a n g a r t l a sahverilmeyi haketmig ama herhangi bir nedenle henuz sahverilmemig hukumlu zarar gormemelidir. Qunku, bu egitlik ilkesine aykrn olur2
2. iyi Halli Olmak
D e $ i q i k b i Q i m l e r d e i f a d e e d i l m i g o l s a d a h e r u l k e mevzuatrnda qartla sahvermenin bir kogulu da hukumlunun cezaevindeki davaranrqlannrn iyi olmasrdrr3 . CiX m.l9/I'de bu koqul, "iyi halli hukrimlu nitelifinde bulunmak" bigiminde ifade e d i l m i q , T a s a r r m . I 6 3 ' d e " i y i h a l l i h u k u m l u l e r " i n q a r t l a sahverilece$i ifade edilmiqtir.
Alman ceza yasasrnda ise, hukumlunun kurum drgrnda tekrar suq igleyip iqlemeyecefinin denenmesi sorumluluSunun ustlenilebilmesinden sozedilmekte (ceza yasasr m.57 / 1) ve karar verilirken mahk0mun kiqilifii, onceki ya$aml, iglediSi sugun durumu yanrnda. infaz srrasrndaki davranrglannrn, yaqam
I "nriktl*l.i iken firar sucunlr islenrig olmasr nedeniyle igbu cezasrndan 3287 sayrh kanunun l. maddesi ile defrigik 647 sayrh kanunun l9l2 maddesi htikmrince l,/4 oranrnda yararlandrrrlmasr, yani bu suqunun 3/4'iinti gekmesi, firar sugundan da hakkrnda-hilkmolunan 2 yil agrr hapis cezasrnrn aynr kanunun I9ll maddesi uyannca l/2 oranrnda yararlandrrrlarak yan sriresinin infaz ve aynca 2148 say':r visa ile avda 6 gtinltik inrlirirnden de fdvdalandrnlarak miiddetiramesinin buira lore tayinigereketefri..." YICD. 8. 12.1988-4317/4408, iKiD 29,343 (Temmuz 1989).
6545.
2 .ylnw,21.t.tg74-73-5/74-t. Rc 22.2.1974 No.14897. Donay'a giire, sdzkonusu karann sonucu do[nr, gerekqesi yanhqtrr, cunkii gartla sahverme bir hak olduEundan, bir l<eie iktisarr edildikten sonra. herhangi bir nedenle hrik0mhi buntlan yararlandrrrlnrasa 6ile. yeni yasa kogullarr afrrlagtrrdr$rnda da eski kazanrlmig hak varhsrnr kon-rr (bak. S.oonag, "gartla-salniermeye iliqkin Bir ictihadr Birlestirme Karan" IHFM XL (1974/l-4),767 vd.
$ B"k. Simson, 53: 6nder,728: Ddnmezer/Errnsn, 93. Bu agrdan Terorle Micadele K.geq.m. I ve 4 ile 8.4. I99l'den once i$lenmig olan suglarda belirtilen surelerin gekilmis olnrasryla, iyi halli olup olmamaya bakrlmakslzrn, gartla sahverme dngonilmesi, bu kurumun nitelifiile geliqmektedir.
koqullanrun ve qartla sahvermeden hukumlu agtsrndan beklenen etkilerin de gozoniine ahnaca$r belirtilmektedir (ceza yasasr m 5 7 / l c t i m l e 2 ) .
iyi hallili$in takdirinde kuekusuz her zaman btr risk gdze ahnmaktadrr. Qunku, hukumlunun islah oldu[u, tekrar suq
iyi hallili$in takdirinde kuekusuz her zaman btr risk gdze ahnmaktadrr. Qunku, hukumlunun islah oldu[u, tekrar suq