rUxnriciNix KORUNMASI

REKLAMLARLA HAKKINDAKi KANUN'DA

ircir-TDUZENLEMELER A- Genel Olarak

TKHK'da reklamlarla ilgili iki madde bulun-maktadrr. 16. madde "Ticari Reklam ve ilanlar" baqh-grnr taqrmaktadrr. Bu itibarla 16. maddenin sadece al-datrcr reklamlan dtizenledigini ileri surmek zordur.

16. madde tum ticari reklamlar hakkrn genel ilkeler koymaktadrr. Bu nedenle 16. maddenin uygulanmasr TKHK kapsamrndan daha geniqtir. Bu maddenin TTK. 57. maddesine bir ek getirdigini, bu maddede eksik olan aldatrcr reklamlart ekledigini ve genel ola-rak reklamlann uymasr gereken ilkeleri belirttigini kabul edebili rrtr3 .

16. maddeye gore;

''TiCARi REKLAM VE jTAXIARIN

YASALARA VE GtrNtrL AHLAKA I YGUN DURUST VE DOGRIJ OLMALARI trSASTIR.

TUXNTiCiVi ALDATICI, YANILTICI VtrYA ONUN TECRUBtr Vtr EiLCi NOKSANLIKLARINI

istiSnnAN trDici, TUKtrTiCiNiN CAN VF] MAL GUvtrNLiciNi TtrHLirnvB DUSURUCU, $IDDET HARtrKETLBniXi VB SUQ iglnnnEYi OZnXDiRi-Ci, KAMIJ SAGLIGINI BOZUCIJ, HASTALARI, YA$LILARI, QOCUKLARI VE OZURLULERI isrisuan trDici RtrKLAM vB ileulAR YAPILAMAZ''

Burada gortlldiigii gibi once bir genel ilke geti-rilmiq, ikinci fikrada da bazr reklamlar yasaklanmrq-trr. Yasaklanan reklamlar qtrnlardrr; aldatrcr reklam-lar, can ve mal giivenligini tehlikeye diiEuren reklamlar, zayf insanlan istismar edici reklamlar.

TKHK'da reklamlarla ilg-ili diger bir hiiktim, lI7. maddede ver almaktadrr.

tr7. maddede;

''TiCARi REKLAM VB ILANLARDA

UYULMASI GtrREKEN IT-,TNIERI BELIRLEMEK, BU it-,NnlBn QtrRQtrVESiXntr T'iCARi ntrKLAN{

Vtr IIAXIARI IXCNIEN{trK Vtr INCELEN{tr SONUCUNA GORtr 16 MADDE HT-IXUMLERiXN AYKIRI HARtrKtrT EDENLtrRI CT'ZALANDIRIVIAK, SOZKONLTSIJ ILAN VE RtrKLAN{I,ARI DIJRDURN,IAK Vtr/VI]YA AYNI YOI{TtrI\TLE DUZELTMBK HUSUSLARINDA RAKANLIGA ON Ii-RiDtr BULI]NNIAKLA GORtrVLi BiR REKLAM KURIILU KURIILMIJ$TIJR " .

B- Reklam Kurulu 1- Genel Olarak

TKHK'nLrn 77 . rnaddesi ile bir Reklarn Kut'ultr kurulmuqtur. Reklairn Kurultt'nlln gorevleri kanttnd:t qu qekilde sayr.lmrqtrr.

- Ticari ilanlarda uyulmasr gereken ilkeleri be-lirlemek; Reklam Kurulu bu ilkeleri belirlerken tilke koqullarlnl ve reklamcrhk alantnda evrensel kabul gormiiq tanrm ve kurallan dikkate alarcaktrr.

- Ticari reklam ve ilarnlan incelernek; Reklam Kurulu ticari reklam ve ilanlan kendi koyrnuE oldugtr ilkeler ve 16. maddede belirtilen durtist reklamcthk kurallan aErsrndan inceler ve kanlrna aykrnhk tesbrt ederse bu reklam yapanlan cezalandrrmak, reklarnr durdurmak veya aynl yontemle duzeltmek hususttndzt gortiqlerini Sanayi ve Ticaret Bakanhgrna bildirecek-tir.

Bakanhk, Reklarn Ktrrultr Yonetrneligi Erkarzr-rak TKHK'nun 17 . maddesinin son fikrasrnda kendi-sine verilen gorevi yerine getinniqtir. Boylece Bakanhk Reklarn Kurulu'nlln Eahqma usul ve asasla-rlnl saptamrqtrr.

2- Oluqumu ve Uyelerinin Nitelikleri

Reklam Kurulu 17 uyeden oluqrnaktadrr.

Reklam Kurulunlrn flyeleri Eeqitli kamu ve ozel hu-kuk tiizel kiqileri tarafindan seEilen kiqilerden oluqa-caktrr. TKHK'nLrn 77 /3 ve Reklam Kurulu Yonetmeliii'nin (RKY) 4. maddesine gore Reklam Kurulu'na uye gonderecek kurum ve kuruluqlar qunlardrr.

- BakanhSn gorevlendirecegi bir genel mudur, aynr zarnarrda baqkanhk gorevini ytirutecektir.

1 3 . A S L A N , I . Y r h n a z , a g e . , s . 2 5 6 .

YIL: 7-8 SAYI: 53

- Ilakanhkqa, yiiksekogrenim gcirmti*s ve ikti-sat, maliye, hukuk ve igletrnecilik dallanndan birinde veya birkaqrnda en az 10 ;rrlhk tecrtlbesi bulunan kiqi-ler arasrndan gorevlendirilecek bir tiye"

- Adalet Bakanhfrncz,r, bu bakanhkta idari go-l'evde qairgan hakimier arasrndan gorevlendirilecek b i r u v e .

- Ttirl<iye Radyo Televizyon l<urumunca gor.ev-lendirilecek bir tive.

- Ytiksekogretirn Kurulu'nun reklamcrhk arlar-nrnda Llzrnan tiniversite ogretim elerlanlar"r ara.srn-cian seqecegi bir r-iye"

- Ttirk Tabipler l3irligi l\{erkez Konse.lri'nin go-revtrendirecegi bir iiye.

- Ttirk Standartlan Enstitrlsii'nden bir flye, - Tr-irhiye Barolar Birligi'nin gorevlenclirecegi bir ii.ve.

- Ttirkive odale-rr ve Rorsalar I3irlig'i'nin gorev-i e n d gorev-i r e c e g gorev-i b gorev-i r gorev-i gorev-i v e ,

- Arri<arra. Istanbul ve Lznttr gazeteciler cerni-vetlerinin kendi erralarrnda seQecegi bir tiye,

- itekiamcriarr derneklerinin veya tist, i<urulu*s-, lerrrnnl seQecegi ltir iiye,

- 'I'tiketici Konseyi'nin. konseye kntrlzrn ttiketici cirgr-rtti ternsilcileri arasrndan seqecef'i bir. iiye',

- Turkive ztt'aat oclalan Rirlig'i'nin gorc'vlencli-recegi bir tiye.

Tiirkiye lJsnaf ve Sanatkar.la-rr Korrfederas.vonn'nlln gcirevlendir.ecegi bir tiye,,

- l)i.yarnet Llleri Ber*sl<anhgt'ndan bir. ti.ye' - N'Iiihendis Oclalan Birlifi'nden bir.tiye, - iqq,i l<onibclerasyonlannclarn bir. uye.

l]velerin gnrev s iiresi tiq yrld rr'. Siiresi biten r-iveler tekrar seqilebilir'. Ilgili l<ururnlar Genel l\4tidiiritig'tin talebi tlzerinr: bir ay iqirrde iiye seqirnini , vi-rflLi rak bi idrnr rck zo rr-rnci achrlar'.

lt KY'nin 5. maddesincle tiyeler.in nitelililer.i harkkrncla bir htiktim brrlunmaktardrr'. Runa gore iiye-lorin aqag'rdarki koqullan ta,Srmalan gerekmekteclir;

- Ttirk Vatandaqr olmak.

- 30 yarqrndan kiiEuk 65 ya,grnclan btiytik olrnar-mali,

- RKY'nin 4. maddesinin j, k, l, p, be'tlerinde belirtilen kuruiug ternsilcileri (tiiketici konseyinin konseye katrlan ttiketici drgtitieri ternsilcileri arasln-dan segecegi bir ii.ye, Turkirze Zrt aat Oclalan Bir'liginin gorevlendirece$i bir. tiye, Ttir.kiye Esnaf ve Sanatkarlar konfederas.yonllrlun g0revlendirecegi bir iiye, iqqi Konfede.asyonla'rnrn go'evlenclir.ecegi iki ti.ye) igin en az li-qe lnezlrnlr olmak. diger kur.uluqlar iqin en az dort yrlhk faktilte veya ;'iiksekokullarclarr va der bunlann denkligi Yilhsekogretim Kur.trlu t,ar.a-findan kabul edilen yurt iqi veya drqrnclaki ogrenim kurumlannclan mezun ohnak.

- Kermu haklzr'rnclan mah.r-rrn olm*rnak.

- 657 sayrh Devlet N{lemurlar.r Karnunllnun 4g.

rnaddesinin 'a/5 bendinde ser"yrh suqlarrd:rn dolayr hti-ktirnlu bulunrnarnak,

- Gcirevini devarnh yapn?rsrna engel olacak hastahgr bulunmarnah,

- Karnu l<uruluqlannca gor.eviendir.iiecek iiye-ler. kontrvla ilgili bilgi birikimine ve clenerrimine sii-hip personel arasrndan belirlenir..

3- Kurulun Qahgma lJsul ve Esaslan Kurul a"yda bir defadarT trz oluram:rk i.izer.e, ihti-.yaq duyttlcluguncla her zan)an l3agkar]ln qragrlsr tizeri-tre. Baqkan dahil en L\z doktrz iiyenin ltttztr bulunma-si ile toplanrr ve toplantrya kzrtrlanlarln gogunlugu ilc.

karar verir. Oyleu'rn eqitiig'i halincte ba$kanrn ov hul-landrgr tarerf' qogunh-rg'u saglar..

Kurul, gerekli gortilen haller.cle stir.el<li ve geqi-ci olartrh gdre\r yaplnak tizerc' dzel ihtisars kornisyoplar-n kurabilir. Kurulukornisyoplar-n bu l<orkornisyoplar-nisyokornisyoplar-nlarr.cler gor.ev yapma_

srnl Lrygun gcirecegi kamu per.soneli. ilgili karntr l<urultrrslttnnca gorevicnclirilir'. Kurtrl iiveleri ile ozel ih tis ars koulis.yotttt iiyele rinclai n klnitr g or.err,, i isi tiiln l a -rtl verilecel< huzur- hakl<r ile knnrn gcircrrlisr elmlvuq htrrtrl tiyelerine odenecek hnzur= r-rcretr bukanhl<czi ber-lirienir'. Kurtrlun sehr.ettel.yrl hizrnetler.i bakainilk tarii_

findan yerine gertirilir.

Kr-rrul, Kanulllrn 16. rnaclclesi ilc Yonetmeligin

lerrclan bilgi veyzr gcirilq isteyebilir'. Yaprlan inceleme-ler sontictrncta Kur"ul karannet gcire barkzrnhfa ttneride br.rlunrnadan iince konu hakkrnda; Kanlrnun 16" rnad-desine ve Kurul'ca belirlenen ilhelere aykrn hareket eclerrlerrn yazrh goruqti ahnrr'. Yazrh goriiqun bildiril-rnesi igin tiq giinltik stlre tanrnrr. Ru stire iginde bildi-rilrnedigi takdirde gortrg beklenurez. Kurul aldrgr ha-rar gerekqesini ve sorunlAnn yazir gortiqlerini de ekleyerek Genel Mtidtirltig'e intikal ettirir.

C- Ticari Reklamlarda Uvulmasr Gereken Genel ttne

TKHK. 16. maddesine gore ticarri reklam ve ilarnlarrn u.ymasr gereken genel ilke belirtihniqtir'.

Buna gr-rre;

''TiCARi NEKI,,AM VI] ILANI,AITI].]

YASALARA Vtr GI'NItrI-, AHI-,,AKA I]YGI]N, DIJRUST VIJ DOGRIJ OI-,MALARI I'SASTIII,''

Fjurada dikkat edilecek olursa. bir reklarnrn k:rnuna ve ahlaka Lrygr-ln olmasr zztten bir genel hu-ktrk ktrrahnrn tel<r'an niteligindeclir'. BK. 19. ve 20.

maddelerder yer alan kiEisel haklara aykrn olmam:r ii-kesinin aqrkqa yer ahnzrmasr bir ehsiklihtir. Tabii hi kiqilik haklan N'IK. hriktirnlerince korundug'u iqin ki-qilik haklannr ihlal eden reklarn yapllamarz, ancak burnu onleyecek olan karnu gtictl deg'ildir. Haklern ih-lal eclilen kiqr kendisi bu reklamlan clurdurabilir, ya-yinlanmamrEsa, yaylnlnr cinleyebilir'; boyle bir reklam-dan zarar gdrtirse bu zararlartn Lazrntn edilnesini isteyebilir. Kiqilik haklanna aykrn ohnama ilkesinin buraya ahnrnama sebebi, burada sadece kamu gticu terrafrndan korunmaya clefer geni,glikte ve genel ola-rak kamuyu ilgilendiren ilhelere yer verilmig ohnasr-drr'^

Kanuna aykrnhk nisbeten somut bir ilke oldu-gu iEin kolayca saptanabilir'. Bir reklamrn dogru olup olrnadrgr da Eogu zaman somut bazt verilerle kanrtla-nabilir. Ancak ahlaka arykrnhk ve dtiriistltih ill<eleri iqin aynl seyi soylem ek zordur; buradar irsin iqine etik kanqmahtadrr. Bu krsterslan saptayacal< ol:rn hahi-rnin dtinya goruqil, yaqadrfi yerdeki erhlak anlayrqr ve deger yargrlan etkili olacaktrr. Gortlldligii gibi 16/I.

rnadde de sayrlan ilkeler Eok genel, sornut olarak uy-gtrlanmasrnda deger yargrlanna ve hakimin takdirine

na, ticari rel<larnlarda uytrhlrasl gereken ilkeleri bclir'-lerne gorevi venniqtir. Ru ilkeleri salrtarken, Reklitrrr Kurultr iilke koqullarlnln yanrslra. reklamcrhk alarnrn-der evrensel habul gorrnug tanrrn ve hurallan cla dik-kate alacarktrr. Reklarn Kurulu iletiqirn ozgtirltigrinti ele alarak bu il]<eleri tesbit etmirs ve 1€i. maicidede )/er' zrlan ilkeleri birerz derha sornutltrqtrrrnllyzl c:rlrrsmrptrr'.

T e b l i g i n 4 . m a d d e s i n c l e " t e n r e l i l k e l e r ' " i r a q h g r n r ta q r y a n 2 " b o l u m d e y e r e r l a n 5 . r n a d d e s i n d e " a h l a k z r L r y -gunluk" ve 6. merddesinde "dtirtistltik ve dogn-riuk"

baEhgr altrnda 16. inadde de yer alan ilkeler zrqrklan-maya ve sorrrutlagtrrrlzrqrklan-mayar gerhgrhnrgtrr. 4. rnadclenin (d) bendinde onemli bir htiktirn getirilerek reklerrnrr), reklarn oldufu belirtilerek yaprlmasl zorr-nlulrig'tr konmuqttrr-. Yani haber ve\irr baql<a bir gdriintii altrn-d a r e h l a m y a p r l m a s r y a s a k l a n r n r g t r r ' .

T e b l i g ' d e T ' f K . 5 6 v d . r n a d d e l e r i n e g i r e n h r r s u s -lann reklarnlar yolu ile iglenmesini \/elsaklaryrcr hti-ktirnler bulunmarktadrr.'l'eblig sadece rrlclat,rcr rei<ianr-lan degil tum ticerri reklarrl ve ilanlzi rr duzenlemektedir.

C- Yasaklanmrg Reklamlar 1- Aldatrcr Reklamlar

B u k o n t r n u n o n e m i v e g e n i E l i g i s e b e b i y l e I I I . Bolum altrnda zrynntrh olarrak ele arhnrnrqtrr.

2- Can ve Mal Giivenligini tehlikeye Dti g{irtici,i Rekl amlar

Karnunun 16. marddesinin 2. fikrarsrnclzr ttikc-'tici-nin can ve mal gilvenligini tehliheye cltigtirticti, qiddet hareketlerini ve sLrq iglerneyi ozendirici, kamu sa['hgr-nr bozucu reklam yaprlarnayacafr belirtilrniqtir'.

T e b l i g ' i n 4 . m a d c l e s i n i n c b e n d i n d e v e 1 4 . r n a d d e s i n d e aynl yonde htihtirnler btrltrnrnarktachr'. Iluruda gidclc.t hareketleri ve sLrE iqlenrnesi genellikle gtivenlikle ilgi-li irususlar olduiu iqin ve kzrrnu saghgr da bir qegit can gtivenligi olarak dti*siintilebileceginden. Kzrnun'dzi ayn ayn sayrlan bu tiE hr-rsus a.ynt ltaqhk alttnda top-lanmrgtrr. Iluradrt can ve rnal grivenli$rnin tehlike.r'e

1 4 , A S L A N , I . Y r h r r a z , " T t l < e t i c i H u k u l < u v e I l g i l i N 1 l e v z u e i t "

B u r s a 1 9 9 6 . s . 2 5 7 . 2 5 8 .

YIL: 7-B SAYI: 53 A R G T J M E N T T M

dtigurulmesi, qiddet hareketlerinin ve sug iqlernenin ozendirilmesi, kamu saghfinrn boztrlmasr sanki rekla-mrn dofrudan kendi etkisiymiq gibi bir anlam Erk-maktadrr. Burada anlatrhnak istenenin iki ayrl husu-sLr kapsadrgrnr kabtrl etrnek lazrmdrr. Birincisi reklamr yaprlan nlahn bu etkileri dogtrruclr mahiyette olmasrdrr. ikincisi de reklamdaki mahn boyle bir etki-si cllmasa bile, reklamrn veriliqinin bu etkileri dogur-rnasrdrr. Ornegin bir gikolata reklamrnda bu Eikolata--yl yiyen qoctrklarin arkadaglannr dovebilecek grigte oldugunun reklamda vurgulanmasr boyle bir reklam-drr. Qikolata kendisi qiddet eylernlerini dzendirici ol-madrfr halde reklamrn mesajr qiddet eylemini cizendi-ricidir'" Ote yandan bir tabanca rehlamrnda en etkili ve oldurticti silah falanca tabancadrr geklindeki bir reklam. reklamr yaprlan rnahn niteligi geregi tehlike-5ze dtiqtirtictidtir. Tabii ki bu krstasrn kullanrlmasr her zaman yukandaki ornekler kadar net olmaz. Ornegin sigara reklarn ve ilanlarr kamu saghgrnr bozucu oldu-gt gerekgesiyle .yasaklzrnabilecek midir? Sigaranln saglrga zarat'It etkileri herkesqe malurndur. Sadece si-gara kullananlar iEin degil genel olarak atmosferi kir-lettigi iqin kamu safhgrnr bozucudur. Bu durumda TKHK. 1€j. rnaddesinin 2. fikrasrnda yer alan bu krs-tasrn nasrl uygulanacagr gok net degildir. Burada sa-nrnm gtivenligi bozucu tehlikenin ciddiyeti. yakrnhgr gibi hususlar incelenecektir. Aynca bir mal bir yan-dan yararh bir yanyan-dan da zararh olabilir'. Ornegin bir ilaq bir hastahgr i"yileqtirirken, cite yandan saghgr bo-zllclr yan etkiler dogurabilir. Bu gibi durumlarda da bu krstasrn nasrl uygulanacagr belli degildir". Ancak herhalde, tnaltn zaran'lt etkileri ile olumlu etkilerinin karqrlaEtrnlmasr ve olumlu ycinlerini dah a fazla ve za-rarlr etklilere ragmen vazgegilemez oldug'u hallerde bu krstas uygulanarak o rnahn reklamr engellenmeye-cektir 15 .

3- Zayrf Kigileri Istismar Bdici Reklamlar 16. maddenin 2. fikrasrnda bilgi've tecrubesi noksan tril<eticileri istisrnar edici reklamlar da yasak-lanmrqtrr. T'eblig'in 5. rnaddesinin d bendinde, toplu-rnun acrma duygulannl istismar edecek qekilde, has-ta, bebek, qocuk, yaqh ye ozurltilerle ilgili ifadeler ya da gortinttiler kullantlmaz denmektedir. Aynca Teblig'in 15. maddesinde Eocuklara yonelik

reklamla-ra iliqkin ilkeler ozel olareklamla-rak drizenlenmiqtir. Yaqhlar, gocuklar, hastalar ve ozilrltiler diger insanlara gore Eeqitli agrlardan eksiklikleri, zayrflrklan olan kiqiler-dir. Bu kiqilerin digerlerine gcire daha fazla sevgi, qefkat ve ihtimama ihtiyaqlan vardrr.. Bu nedenle btr kiqilerin digerlerinden farkh bir qekilde ozel olarak korunmalan yerinde olmuqtur. Bu hiikmtin amacrnl da iki qekilde anlamak gerektigini duqiinii yoruz.

Birincisi burada sayrlan kiqilere yonelik r.eklamlarda.

reklamrn aldatma kabilivetinin araqtrnlmasrnda olEu olarak normal insanlann degil, burada sayrlan kiqile-rin kullunrlmasrdrr'. Ornegin gocukl ara ydnelik bir reklamrn yetiqkin bir kiqiyi aldatma kabiliyeti deg-il vasat bir qocufu aldatma kabiliyeti araqtrnlmahdrr.

Bunun gibi Eeqitli agrlard an zayrf olan hastalann. yaq-hlann, oziirliilerin ve gocuklarln reklamlar suretiyle aldatrlarak istismar edilmeleri engellenmelidir.

Ashnda bu reklamlar da aldatrcr reklamdrr. Kanun bu kiqilere yonelik aldatrcr reklamlan ozel olarak dii-zenleyerek yargrgl ara uygulayacaklan krstaslan aErk-qa gostermek istemiqtir. ikincisi yukanda da belirtti-gimiz grbi, bu kiqilere karqr toplumda genel bir hassasiyet vardrr. Bu acrma hissi, vicdan hakkaniyet duygtrsu, adalet ve diger toplurnsarl degerlerden kay-naklanmaktadrr. Belirli zayrflrklarr olan kiqilerin rek-lamlarda kullanrlmak suretiyle ve onlar.rn bu zayrflrk-larr on plana Erkarrlarak, toplumda onlara karql oluqan yukanda belirttigimiz hisleri, belirli bir mahn veya hizmetin satrsrnr arttrrmaya yoneltmek de bu ki-qilerin istismar edilmesi anlamrna gelir. Tabii ki bu kiqilerrn zayrflrklan on plana Erkanlmaclan, toplumda onlara karqr oluqan duygulan istismar etmek amaE-lanmadan bir mal veya hizrnetin tanrtrlmasr amacryla bu kiqilerin reklamlarda rol ahnasrncla herhangi bir sakrnca yoktur. Burada ince bir aynm varclrr. Her ola-yrn somut koquluna gcire, bu kigilerin rol aldrgr rek-lamlarda, zayrflrklannrn vurgulana.rak bu durumdan yararlanma kasrtrnrn olup olmadrfr veya reklamrn boyle bir etkisinin olup olmadrfr araqtrnlmahdrr16.

UI- ALDATICI REKLAMLAR A- Tantmr

Aldatrcr reklamln kapsamh bir. tanrmr hukuktr-muzca yaprlmamrqtrr. Bu konuda "Aldatrci

1 5 . A S L A N . I . Y r h n a z , a g e . , s . 2 6 0 - 2 6 L 1 6 . A S L A N , I . Y r l m az. age., s.26I-26I.

Reklamlzrra iliqkin Olarak Uy" ulkelerin Llukuklannrn Uyumlaqtrnlmasr Hakkrndaki Avrupa Rirligi Konseyi'nin 10-9-1984 tarihli Direktifi'nde"17 bir tanrrn yaprldrgrnr goriiyorLrz. Direktifteki tanrma gcire,

Aldatrcr fleklam,

''HA}IGI YOLLA OLT]RSA OLSUN,

suNULu$ siqinti Dtr DAHII-, OLNIAK UZnnn HtrDtrF ALDIGI VtrYA ULA$TIGI IXSAXLARI ALDATAN YA DA ALDATMA OI-,ASILIGI I]IJI-,LTNAN Vtr ALI]ATICI YAPISI NtrDEI\TiYLtr Dtr

OI{LAITIN F]KONOMIK

strQivtt_,pnixi

TITKILEMESI I\IIIHTEMEL OLAN VtrYA BU I\itrDtrNLE FIAKSIZ ITEKABtrTTJ YOL AQARAK RAKiBiXiX ZARAR GORMtrSINE NEDtrN OLAN RIIKLAMI,ARDIR''.

Goruldligti gibi Konsey direktifi, bir reklarn ne-derriyle fiilen zarar dofrnuq olmasrnl degil dogma ihti-malinin varhfrnr, tiiheticinin yanrlrnasr ihtirnalinin 'u'arhgrnt dahi aldatrcr reklam kabul etmiqtir. Ancak tiiketicinin yanrlmasr ihtimali baqka bir unsurla des-teklenmiqtir; reklamrn bu niteliii nedeniyle ttiketici-nin ekonornik davranrgiannr etkileme ihtirnali de aranmrgtrr. Yani abartrh oldugu agrkq:er belli olau ve bu rredenler ttiketicinin pazar davranrglannr etkileme-vecek olan bir rel<lam aldatrcr sayrlmayacaktrr.

Aldatrcr reklamlann ilk rnuhatubr tiihetici olup ikinci muhatabr ise bu reklarnrn yol aqtrgr haksrz re-kabet nedeniyle rakip firrnalardrr. unlii reklarncr .Iacques Sequela; "r'eklam yalan soylemez, r'eklamcr-lrk. yalanrn vasayla cezalandrnldrgr tek meslehtir.

Relrlamcrhk. aynr zar:nanda, Eevreni ilri hez aldatama-yacagrn bir meslek" demek suretiyle aldatrcr reklamtn yasal olmadrgrnr vurgttladrgr gibi; reklamcrhk mesle-gine de buytik zarar verdiiini belirtmektedir. GerEefe aykrn rekabet sadece reklam yapllau mahn ahcrlannr zarara sokmakla kalmaz, reklamda diirtistliige uyatl rahiplere yalan *soyleyen rekiamctletr ytiztinden satrq hzrcimlennden kayrplara ugrarlatlS.

8 4 / 4 5 A A E T s a y r h v e 1 0 . 9 . 1 9 8 4 t a r i h l i y c i n e r g e , 1 9 .4 . 8 4 t a r i h l i O . . I N o L 2 5 0 / 7 7 ( T o p . R e s . G a z . ) y a y r n l a n t n t q t t t ' . K L I I 1 T U L { J \ S , K . . " R e k l a n r H a t ' c a t n a l i l t ' t " , Is t a n b u l 1 9 8 9 ,

S . D I .

1- Haksrz Rekabet [Itikiimleri Qergevesin-de Aldatrcr Reklam

TTK. 56 vd. haksrz rekabeti dtizenlemigtir. 56.

madde genel bir tanirn getirmiqtir. Buna gore haksrz rekabet; aldatrcr lr.areket veya iyi niyet kurallarlntt aykrn sair suretlerle ekonomik rekabetin her ttirlii kotuye kullanrmrdrr. Bu tanrm esasen MK. 2. madde-sinin cjzellikle rekabet alanrndaki goriintirniinden iba-rettir. 57. rnadde ise ozellikle ne gibi davranrrslann iyi niyet kurallarlna aykrn sayrlacagr liste halinde ve or'-nek kabilinden olmak r-izere sayrlmrqtrr. Bu oror'-nekler arasrnda aErkEa aldatrcr reklarn sayrlmrq degildir.

Rununla birlihte geniq aniamda reklarn aqtsrndan l-rar-k r l d r g r n d a 5 7 . m a d d e n i n 1 - 5 , B . b e n t l e r i r e l-rar-k l a n t l a r yolu ile ihlal edilebilir. Ancak aldat,rcr reklamlann ge-nellikle TTK. 57 /3 bendi EerEevesinde degerlendiril-mesi gerektiii kabul edilrlektedirlg. tfX. 57/3 bendi-ne gore, bir kiginin kendi qahsi dururnu, erntiasl, iq mahsulleri, ticari faaliyeti veyar ticari igleri hakkrnda vanhq ya da yanrltrcr bilgi vennesi harksrz rekabet teq-kil eder. 57lson cumleye gore, tiglincu kisiler hatkkrn-da yukanhatkkrn-daki gibi hareket etmek sttretiyle rakipleri-ne rrazararr onlan tistun duruma getirmek de bir haksrz rekabet halidrr20. Aync a 5714. maddede 3. berr-din ozel bir gekli dtizenlenmiqtir. Bunar gore paye.

qahadetnarne veya mtikafat almadrgr halde bunlarrzr sahip imiEcesine hareket ederek mtistesna kabilivet oldugu zannrnr uyandrrmaya gahqmak veya buna mu-sait olan yanhq tinvan yahut mesleki adlar kullan-mak da bir haksrz rekabet hali olarak ongortilmuqttir.

I)emek ki; TTK. aqrsrndan bir reklam yanhE veya yanrltrcr ise aldatrcr reklarr sayrlrr. Ilir reklamrn aldatacrfrnrn sarptanmasrnda iki krstit-s aranacaktrr.

trger bir reklam yanhq ise aldatrcrdrr. Eger bir reklarn yanhq degilse ama yanrltrcr unsurlan tagryorsa yine aldatrcr reklam olarak kabul edilecektir.

B- Unsurlarr 1- Yanhg Reklam

Yanhq bir reklam esas itibariyle aldatrcrdtr'21.

Ancak bazt hallerde reklam yanhq oldugu halde

alda-G O L t r , C e l a l , a g e . . s . 5 2 - 5 3 . G O L E , C e l a l , a g e , , s . 5 2 . G O L E , C e l a l , a g e . , s . 6 2 . 1 7 .

1 9 . 2 0 . 2 I , 1 8 .

trcr kabul eclihneyebtlir22. Qunliri bazr hallercle r.ekla-mrn 3'anirqhgr herkesqe bilinebilecek rsekilde yaprhr..

F{er rel<lerrnda irir miktnr" abartmat olm:rkla birlihte bazr rehl:rrnlarcla o kadar banzcltr ki buna iriq kirnse inanrna't. Or'tregin bu .yag o kaclar: iraliftir l<i bunn kr-rl-lanrrsanrz uqiru'slnrz. Bti reklarndaki yzrnhqhk aq:rhEa zrbartr srnrrlan iqinde kaldrgr iqin btr reklarn aldatrcr sayrlmayerc:rktrc23. Ancak abartr olclugu anlaqrlarna-yacak gekilde gerqege ayhrn bilgiler verilmesi aldatrcr r"el<ierrnr tersl<il eder'. Omegin i=sletrnenin kuruluE tari-hrnin gerQege Lryrnarnasr. satrlan rnarhn llrenEeinin dog'r'r-r v:rzrlmamasr" bir tacirin gerqe$e zrykrn olerr.ak pt^velsanln elt eskisi ve en tecrtibelisi oldugunu icldia el.rrresi ^ gazeLe veya diger yayrnlann baskr adedinin

| i v . h r g i i s t r : r ' i I rn e s i 2 4 . 2- Yanrltrcr Reklam

Bir rehlamtn lafzen dogru olmarsr, onlln aldatrcr olaralr kabui edilmeyecegi anlamrna gehnez2s.

llekl;uridaki Ial'zt. reklamdahi vzrerd ve gosterinin des-teklenntesi ve reklilmrn ttiketiciyi ilgilendirecek esatsli bazt nclkta.larr belirtmeyi ihmai etrnemesi ger.ekir.

fl{'err', rehlerrndaki ifade ile reklamdaki vaard arasrnda bir ili$hi ._rrok-ser ve if2rde vaadi kernrtlalnryorsa o rekla-rnr .vantltrct ol:rrak kabul edebiliriz. Ileklarndaki gcjs-terinin reklamdaki lafzt desteklernedigi hallerde ya-ntltrcr reklaurdan bahsedilebilir. Ilir reklamdaki Iaf'z atq:tsrudan clog'ru olan ifade ttiketici :rgrsrndan onemli s:tvriacak yeterli bilgileri ve gerekli aqrklarnaiar,r"r kap-samadrgr h:rllerde de o reklarn yanrltrcr dolayrsryla da

;-rldatrcr olarak kabtrl edilebiiir26.

B'azt hallerde reklanlrn lafzrnrn birde n fazla an-iatnt olabilir': bu gibi dururnlerrda anlarnlardan birinirr

\/anlltrcr ohnasr halinde reklerm aldi-rtrcr reklam olar.ak kabul edilebilir. Aynr qekilde rel<lamlarda kullarnrlan belirsi z rf'adeler de tuketiciyi yanrltzrbilir. Ru neclenle tiirn reklarnr. kelimeleri. resimleri ve anlamr ile

tuketi-22. San:i1,i ve Ticaret Ra.kanhfrnrn Ticari Rel<lam ve i i a n l a r a I l i q l < i n i l l < e l e r v e lJygulama IJsaslanna l)erir Teblig ( TRKGIVI-95/l 42-143 ).

23. ADAK, Agair. "Ttirl< I-Iui<ul<u Agrsrndern Hahsrz lleirabet N l u e s s e s e s i v e R e k l a u r Yolu ile l{:rksrz Rel<abet".

A . i . T . t r . A . D e r ' . . s 3 6 3 . ' 1 4 . O C A L . A k e r , a g m . . s . 9 9 . 2 5 . G O l , E . L ' e l a i , a g e " , s . 6 7 . 2 6 . G O L I I . C e l a i , a s e . . s . 7 0 .

c i i q i n a n l a q r h r o h n a h d rt 2 7 . 3- Aldatrna Kabiliyeti

Bir reklamtn aldatrcr sayrlabilmesi iqin ttiketi-cinin aldanrnasr veya aldanrna ihtirnalirrin bulunmasr gerekir. Hiq bir ttiketiciyi aldatamayacak derecede abartrlt olau reklamlar aldtrtrcr reklerm olarak kabul edilemez. Bu nedenle triheticiler.in aldanrnasr veya al-clanma ihtinralinin varhgr aranmahchr" Bir leklamrl aldatrcr sayrlabihnesi igin yalnrz bir ttiketicinin alclan-mr$ olmasr yeterli midir? Yoksa ttiketicilerin ne kacla-nnrn aldanmrq olmasr gerekir. Bu konuda kesin kls-taslar koyrnak rniirnktln degildir. Her reklam belli kitleyi heclef almaktadrr; bazt r.eklarnlar sadece Eocuk-larr ,, bazrlan sadece yetigkin kadrnlarl, bazrlar.r ev ha-nrmlarlnl, bazrratt ise belli meslekten olan insernla' hedef almaktar.drr. Bu durnma gore hangi kigilerin al-danmasr veyel aldanrna ihtimali gcizonune ahnacak-trr'?

Konsey Di'ektifinde agrkga, "ycinetcligi veya ulaqtrfr kirsileri aldatrcr veya aldatrna ihtimali olan,, ibaresi kullanrlarak bir .ehlermrn aldatrcrirgrnrn sap-tanmasrnda sadece ydneltitdigi, hedef' kitle.yi degil ulaqtrgr herhangi kiqileri aldatan veya alclatrcr olan krstasrnrn uygulanmasl gerektig'ini belirtrnig olnurkt.-drr.

Bir reklamrn aldatrcr olup olmachgrnrn sapran-masrnda esas itibariyle ortalama bilgi ve dikkat sevi_

yesindeki ttiketicilerin gozonrine ahnrnasr ve r.ekla-mln bu kiqiler agrsrndan aldatrcl tiiup olmadrglnln belirlenrnesi gerekit28" Aksi halde, d'negin bilgisiz sal' bir tiiketici esas ahntrsa neredeyse ttim reklarplar. al-datrcr sayrlarak yasaklanabilir29.

Konsey Direktifi bir reklerrnrn aldatrcr olup

Konsey Direktifi bir reklerrnrn aldatrcr olup