• 沒有找到結果。

現代習巫者之基本條件

第三章 成為巫師

第三節    現代習巫者之基本條件

4.昇立為頭目家巫師長kisan kalaringan

第三節 現代習巫者之基本條件

為傳承瀕於消失之排灣族傳統祭儀文化,台東縣達仁鄉撇開傳統傳承方 式,編擬計劃採緊急拯救措施,實施集體大班教學方式,大量招生,採用現代 教育方式,在最短時限內培訓並昇立巫師,開辦之初頗受質疑,部份耆老認為 有違傳統觸犯禁忌,恐會惹怒天神、巫神及祖靈並遭天譴,而持反對意見。有部 份族人則抱著看熱鬧的心情,懷疑其可行性。當然,大部份土坂族人,尤其是 頭目家族及關心傳統文化的知識份子,大多殷切期待,樂觀其成。為不辜負族 人期望,在鄉長及全體鄉民代表全力支持下,編定計劃開班授徒,簡述學習過 程如下︰

傳統巫師之傳承,對習巫者有其嚴格的基本條件,並不是每位想成為巫師者 皆能如願,唯因歷經數十載外來政權及文化的衝擊,加上部落族人自我內在文化 之變遷,使巫師之傳承中斷,即將面臨失傳,為搶救瀕臨滅亡之「巫師」,保住 珍貴的傳統祭儀文化,因此大膽地撇開傳統習俗中對習巫者基本條件之規定,依 需求訂定遴選原則與方式如下:

一、採自由報名方式。凡對祭儀文化傳承工作具使命感,有心研究並從事部落祭 儀文化工作者皆可參加。

二、屬頭目家族成員且決心傳承巫師工作者優先錄取。

三、已獲得原住民族語認證合格者優先錄取。

報名結果,出乎意料之外,十分踴躍,且報名者大多為服公職的知識份子、

文化工作者及負文化傳承使命的頭目家族。

第四節 現代習巫者的學習歷程

一、學前階段

傳統巫術之教學採一對一師徒口傳之方式教學,然因師資不足,學徒亦無 法配合師父的生活作息採「做中學」方式學習,因此於課前積極訪談講師,採集 教材,依其口述編擬教學活動內容,縝密地研擬學習計畫,並且採行現代大班 教學方式密集培訓。教學過程如下:

(一)驅除學習語言障礙儀式(semucirhuq tua kai)

由於排灣族語書寫系統的訂定,藉由經文的文字化,有助於經文之學習速 度,唯因現代排灣族人,歷經日治時期皇民化教育及國民政府的厲行漢語教學 政策後,族語能力太差,對艱澀的古老經文,完全不解其意涵,面對未曾聽聞 的生難字詞,學習起來格外困難。又因講師不諳漢語,師徒溝通倍感困難,因 此,師父於上課前,遵循舊俗,先為每位學徒做驅除語言學習障礙之儀式,請 祖靈、巫神助學徒一臂之力,驅除其語言學習障礙,增進學習效果。驅除語言 障礙儀式由師父負責執行,其程序如下︰

1.獻祭︰

(1)由祖靈屋內開始獻祭稟報kemasi qumaqan a pakan patjumalj

師父面向家屋祖靈祭壇qumaqan,手持自釀小米酒 vawa。(今多以市售米酒 替代),對著杯口「哈」qemas 一口氣(象徵活化祭品),一邊誦唸獻祭詞 tjemautjaw,一邊以右手食指點酒獻祭,向祖靈稟報此刻即將進行之儀式。

獻祭儀式語言︰

a vananga uri paljagai yanga itjen patjarhiyan nanga itjen patjatjumatjumaljanga itjen a kemasi qumaqan i kakiyavangan i papucevuljan tu mareka tjamatjaljaljak tu mareka tjavuvu tu tjalavalava

(大意:我們要從祖靈屋祭壇,開始獻酒、獻祭品給世代祖先、巫師 精靈,稟報此刻即將進行之儀式)

tu tjasipatarhiljan a semucirhuq a semutangtangan tu kai tu ljavaran (大意:為儀式語言之起始順暢祈求)

saka ulja nusemusu uanga nu tjemarhan nanga tu tja viyaq tu tja parhisiyan ika namavangavang ika namarhikerhik aya ken i qumaqan i kakiyavangan i papucevuljan

(大意:謹從祖靈屋祭壇請祖靈在儀式過程驅除所有障礙)

saka ulja nu kini gaugavan ulja nu kini taverhakan sa nu pakiciyuri sanu pakitatjarhani a mareka niya matjaljaljak a mareka niya vuvu aya ken a kiyaljing a ki pakateku.

(大意:謙恭地懇請祖靈及巫神恩准所求祈請恩賜)

(2)走出屋門外 sema paljing 向巫師精靈、巫神 saljemetj、創世者 naveneqac 以及天神qadau a naqemati 稟報此刻即將進行之儀式。20

獻祭儀式語言︰

a vananga ri tjemumaljanga tu tja sarhadje tu tja lavalava tu tja si pasarhutan tu tja sipa secacikerhan saka ulja tjen a pinakiciuran ulja tjen a pinakiseljangan tu naljemerhai tu naljemecege.

kemasi qinaljan kemasi cinekecekan a nakitjaurha a mareka tja matjaljaljak a vananga ri tjemumaljanga pakakeljakeljang nganga tu tja sarhasarhatje tu tjalavalava ti sun a qadau a naqemati saka ulja tjen a pinakiciyuran pinakiseljangan nu pasarhut tjen nu pase cacikerhan tjen.

(大意:我們要祭告巫師精靈、巫神、創始者、天神,祭儀即將開始,

祈求能匯集眾神之力,獲神助使一切順利圓滿。)

20 如儀式場域在頭目祖靈屋時,必須另向部落祭壇 qinaljan、立碑石柱 cinekecekan、鎮守之石 cangelje、捆綁之澠 qatjai、祈福運之石 sinikisepi 獻祭。

2.驅邪除障qemizing:

驅除執行儀式時之障礙(由師父於祭祀前施作,請惡靈不要搗亂)。用祭葉 包碎豬骨、獻祭稟報祖靈、巫神,祈求協助驅除一切儀式上之障礙,使儀式得 以順利進行

獻祭儀式語言︰

avan nanga riqemizing nganga temayiljanga tu namatimitim tu nasarekuya tu ika izua na sepa ljaljuvaq a na sepatjatjaparhe tu tja sipasarhutan tu tja sipasecacikerhan saka ulja tjen a sini tailje ulja tjen a siniqizing a sini ljaljeqerhe a siniljamecau na qadau a naqemati.

(大意:我們要開始驅除一切障礙及污穢,使祭儀順遂免受干擾…)

3.祈求寬恕儀式中過程及語言上之錯誤與冒犯 temangarh、kisupasarhiu、

kisupacvak:

獻祭儀式語言︰

avan nanga uri semutangtang nganga tu mareka izi tu mareka rhingarhingau tu ika na mavangavang tu ika na marhikerhik a tja rasutjen a tja ljecegen.

(大意:要驅除心靈神智上之障礙及干擾,使其神清氣爽,無罣礙。)

4.驅除語言障礙 semuciruq tua kai︰

avananga semu cirhuqanga semu tangtangan nanga tu kai tu ljavaran, tu ika namavangavang tua ika namarhikrhik nu tjemarhan nu semusu tu tja viyaq tu tja parhisiyan.

(大意:我們要開始驅除語言障礙,祈求除去不專心,不順暢,使語言 流暢,思緒清楚。)

5.彙整、檢核(整合使之有系統)remasutj 求天神寬恕冒犯之處 kisupacvak、

求天神寬恕儀式順序錯亂之處,使混亂變得有秩序有調理semuquljis、求天神 寬恕罪愆kisupasarhiu。

6.與神同在 pakizang tu qadau a naqemati。

7.加持 semanrhuqem。

8.總結 qemacuvung。

二、第一階段學程

(一)學習基礎經文練習曲(temurhu tua zazaingan nua tjatjuurhadan a rhada)

基礎經文有九段。第一階段的學程,因經文艱澀難懂,學起來頗為枯燥乏 味,為提高學習的趣味性,乃依循舊例,師父先從旋律優美的練習曲教第一段 經文。由於練習曲曲調柔美,學徒學習興趣高,經過幾週的學習,很快就學會 吟唱第一段經文,學會後師父才教學徒用速唸的方式吟誦經文,直至完全精熟 才算學成。

(二)宣告儀式kipatengteng過程︰

1.學徒學會第一段經文,師父及父母依其意願及學習狀況,行宣告儀式,

由原生家長輩陪同到師父及原生家庭。

ki papatadalje ljanga tu tjumaq tu tjaljavurhungan tu si kipatengetengan tu si kiyarapan tu si kirutukan

(大意:向原生家族長者,宣告習巫之決心。)

2.吟誦宣告儀式經文:

i sazazatj i qumaqan i taquvan reledengu recvungu lja kusaratj svarhidan svurhadan nu rhekerhek nu puringau ka maru patjecusuin iremanguavan nu tjemaravaciq nu tjemara inasakan quwadain naceumuni naqemimang ti samacaucan ti samacaljuvuq lja i kinavurhu si ni pasasimu lja i qinidaran se mupaljiq semucirhuq a qadau a naqemati ki purhavan ki vusukan au

kipatengetengnga i ya i.

(大意:向上帝、創始者、巫神及祖靈宣告,將獻身於巫術事工,跟 從師父習巫絕無二心,如中途變節願負賠償之責。)

3.到師父家屋祭壇祭告祖靈 patjumalj tua qumaqan:

學徒於宣告獻身於巫術事工儀式前一夜,由家長帶領到師父家由師父之祖靈 祭壇,開始獻祭pakan→報知 kikeljang→喚醒 semaugeseg 諸靈。

4.向屋外祭告巫神 saljemetj 及門外靈 tjai paljing。

5.協商習巫之條件→誦宣告儀式之經文。

6.儀式結束。

(三)宣誓儀式 ki pa te nge teng 1.基本條件

⑴kisu cirhuq 驅除障礙

① macaqu a marhada 學會誦念基礎經文 ②macaqu a cemacunan 學會引神基礎經文 2.基本程序

⑴sema tua mamazangiljan(頭目) a marhada acemacunan

⑵sema tua qeziqezipen(秘書) a marhada a cemacunan

⑶sema tjua tjalja vurhungan(原家) a marhada a cemacunan

⑷sema tua kiniturhuan (老師) a marhada a cemacunan 3.誓詞

⑴經文入門rhada:

⑵引神經文cacunan

(四)基礎經文之教學(temurhu tua tjatjuurhadan a rhada)

為方便學習,預先印製九段基礎經文,自練習曲教起,再逐字逐句解 釋其意涵後,進行整段之記誦,直至熟練為止。摘錄經文於下︰

◎第一段i sazazatj︰

i sazazatj i qumaqan i taquvan reledengu recvungu lja kusarhatj svarhidan svurhadan nu rhekerhek nu puringau ka marupatjecusuin i remanguavan nu tje maravaciq nu tjemarainasakan quwadain naceumuni naqemimang ti samacaucan ti samacaljuvuq a i kinavurhu sini pasasimu lja i qinidaran semupaljiq semuciruq a qadau a na qemati kipurhavan kivusukan au kipa tengetengnga i ya i.

(大意:在祖靈屋內虔敬的祈請匯集眾神靈之力,帶領習巫者醉心於巫 術之事功。)

◎第二段ti ljaljumege

ti ljaljumeg a i tja nuna qemati pupinatjeljuan pupinakizaljuman tjai sarekuman nanamau kaljivakan saku rinarua saku rinarasung sinu ljitau kaljinaljecegan i ya i.

(大意:頌讚水神ti ljaljumege,創造湖、海、溪、河之神蹟)

◎第三段ti saljemetje︰

ljemetje a i rharhivuan su zinekatje su vineqac a kakemudain nanga sarekuman i va rukure a nakitju vavadisan na kidju rharhuqeman nu patjarasarhidiyu vatjesaiv sa ljutjuqan i surharhiviljan i ya i.

(大意:頌讚創始巫術及祭儀之神ti saljemetje 之神功)

◎第四段i pidi︰

i pidi naqemati pucinunan pusinanaljakan maljiyu a rhinuqeman kaljipau qaqava sen i purhiljing i puljaqui sa tja pakirhigu tjai redau a naqemat rhinaurhak a ljiva kung kutikuti veljevelj maljiyu a ljaljeqerhan a ljamecavan i tjaraljap i zemezem a kiniyavangan a

pinucevuljan i kinamarhingulaljan i k namataregaljana i ya i(sini papiyazuwan).

(大意:頌讚賦予人類生命之天神naqemati,祈求神所創造之生 命皆美好無暇)

◎第五段tjarhan nua puqayaqayam︰

mapulaljum a ken kamatjaljavasai kuamengai kualjuvai ku paikurhadai tu ku qaya qayam a maretimaumalji a kaiyan a quvaljan sapirhiyan satjuviyan tjevudu a tjerhi naulje i ya i.

(大意:頌讚神為大地所孕育多樣的鳥、獸、蟲、魚等各類動物 興旺、多元)

◎第六段tjarhatjarhan︰

ari tja suacikerhai nu tja tjarhan nu tja djadjurhadan ma sikawkaw madarauracai arivatjan nu qinuljung ka mapaupaljan ka maljerawragan uraka virhiljan nuqaru dan tinaidai tinapurhuq idaredaw i ya i.

(大意:當習巫者披荊斬棘,歷經艱困後,祈求能獲賜神助,為 其指引道路)

◎第七段ti satjagarauas︰

ari tu ljiyavavavi kitarhiduwani tjai tjagaraus a na semu rhingau a na semu vange tje i tagau nua rheverhevan i ya i(zemarezar).

(大意:我們一起向上頌讚開創宇宙天地之神tjagaraus)

◎第八段ljiya kacacedasi︰

ljiya kacacedasi madarawraljap pinaka tjinevus tjinavariguai kini ljitac tu i kau ljadan tu i mak rhizeng i ya i.

(大意:請習巫者,迎向東方領受聖恩)

◎第九段 patjekauljadan︰

tja patjekauljadannau ti cinunan iyamaya kitatjarhan kitaverhak tu kinipurhavan tu kini vusukan ki yaya i kauljadan i ya i

(大意:將習巫者封巫之榮耀,奉告天庭祈請賜予福運與靈力)

(五)引神經文之教學(temurhu tua sasusuwan nua cacunan)

引神經文是儀式中巫師所吟誦之關懷祈禱詞rivalekan,與基礎經文在 儀式中採配對方式運用sipa tidetideq tua rhada a rivalekan,其所配對經文之 首段皆相同,且其用字較口語化,淺顯易懂,因此較基礎經文易學快記。

摘錄經文於下︰

◎第一段 i sazazatj

au ki tiyaken nanga cu liya qumaqan a mapakaljavaljava a mapucvucvulj i qumaqan i taquvan i qinaljan i cinekecekan.

(大意:我是鎮守祖靈屋的主神,守護部落、家園)

avan nanga ri kipapaljizau wanga ri kipapadadaljanga ri kipapatjaljinang nganga tu mareka vuvu tu mareka matjaljaljaljak tu siki patengetengan tu siki yararang tu siki rutukan tu siki tjaljiyarutan.

(大意:要恭候迎接祖先參與宣誓、封巫儀式)

au ki masarhu itjen au ki masuqerhid itjen i pazazukezuker i patjatjaljinaljinang tjara vavurhuvurhungan tjara naqematimati tjaranaveneqaneqac.

(大意:我們將釋疑並深信,歷代各聚落的長者、天神、創立者)

aiyanga uta mun sanu rhivaljanga sanu ljaquyi yanga ara tjamacaquamen tjakemeljang ngamen a nakizang a nakitjavang a na kaisizazau.

(大意:你們不要懷疑,身為守護者,我比你們更了解)

◎第二段 ti ljaljumege

au ki tiyaken nanga cu ti ljaljumeg aken a qadau a ken a naqemati yaken pu pinatjeljuan pu pinakizaljuman.

(大意:我是創造湖、海、溪、河之神ti ljalj umege)

②③④段與第一段之②③④段經文相同。

◎第三段 saljemetj

au ki tiyaken nanga cu ti saljemetj aken i rharhivuan a pu pinarutavagan tu kakemudain nanga.

(大意:我是居住rharhivuan 的巫術及祭儀創始之神 saljemetje)

②③④段與第一段之②③④段經文相同。

◎第四段 i pidi

au ki tiyaken nanga cu i pidi i katjaljavan pu cinunan pu sinanaljakn.

au ki tiyaken nanga cu i pidi i katjaljavan pu cinunan pu sinanaljakn.