Dog.Dr. Mehmet Emin ARTUK(*) Yargrg Umran Stilez TANI**;
ciniS
F e d e r a l A l m a n G e n g M a h k e m e l e r i K a n u n u (Jugendgerichtsgesetz-Jcc) genq suglular hakkrnda kefaret arnacrnr-yani yaprlan kdttili.iIi.in etkisini gidermek igin gektirilen hir azabi, ktttiiltigii iidetmeyi-delil, terbiye ve e[itim u.u.rnr giittiifiinden gok sugta tek sorumluluk ilkesini kabul etmigrir. Bu ilkeye gtire bir biitiin halinde deferlendirilen gencin(l) davranrqlan tek bir yaptrnm konusu olur. Difer bir antatrmla hiikmtinde gencin igledifi eylemlere ve bu eylemler arasrndaki igtirna iligkisine (fikri-gerqek igtima) yer vercn hf,kim, gencin kiqili[ini goztrntine alarak yalntzca tek bir yaptrnma hi,ikmeder. Bu yaptlrlm gegitli tepki araglartntn birlegmesi suretiyle de oluqabilir(2).
Agafrda genel ceza hukukunda yer alan cezalann iEtimar ile ilgili kurallart ortadan kaldrran (3) Federal Ahnan Genq Mahliemeleri Kanununda trngtirillen gok sugta tek sorumluluk ilkesini(4) inceliyecek ve daha sonra soz konusu kurahn Tiirk Hukukuna uygulanabilirlili konusunda bir defierlcndirme yapaca[rz.
l. Kanuni Diizenleme
Federal Alman Geng Mahkemeleri Kanununun "Bir gencin igledifi birgok sug" kenar baghkh 3l inci maddesi, "Bir geng(5) birgok sug iglese de, hAkim yalnrzca tek bir terbiye IeaUiii(e), Oiriptin aiacr(7) veya htirriyeti bagayrcr ccza(8) saptar. Bu kanunun izin verdili tilgtide ($ Sl terbiye tedbirleri ite Aisiplin araglarrna birlikte hi,ikmedilebilir veya tedbirler
-
*Mqrnwt'u Universile.ri Hukuk Fctkiiltesi 6{retinr riyesi
** i.rtanhul 2. Qocuk Mahkenlesi riye.si
h i , i r r i y e r i b a l l a y r c r c e z a i l e b i r l e g t i r i l e b i l i r . H i i r r i y c t i n krsrtlanmAst u" htitriyeti ba$ayrcl cezantn kanuni iist stntrlart agrhnamaltdrr.
Gencin iqledifi suglardan bir bttltimii hakkrnda kesinle!rnig b i r m a h k e m e k a r a r r i l c k u s u r l u l u k s a p t a n m r g v e y i t d a h a tamamen inf az edihnemig, yerine getirihnernig veya hcrhangi bir bigirnde gektirilmemig bir terbiye tedbiri, disipiin aracr vcya hi.irriyeti ba!layrcr cezaya htikrnedilmigse karartn goztintin. altn*asr yoluyla aynr bigimde yalnrzca tedbirlcre u"yu hi.irriyeti baflayrcr cezaya htikrnedilir. Htirriyeti ballayr u cezaya hiikmeden hikim, daha tince gektirih'niq olan h i . i i r i y e t i n k r s r t l a n m a s l n l n h e s a b a k a t r l r p , k a t r h n a m a s l konusunda takdir yetkisine sahiptir.
E [ i t i m n e d e n l e r i a g l s r n d a n a m a c a u y g u n s a h A k i m , hakkinda hi.iktim verilen suglarr yeni karanna dahil etrnekten kagrnabilir. Hi.irriyeti ballayrcr cezaya htikmeden hakim, t e r b i y e t e d b i r l e r i v e d i s i p l i n a r a q l a r t n t n g t i z o n t i n e ahnmayaca!rnr bildirebilir." demektedir.
C o i t i t O t i g t i g i b i 3 l i n c i m a d d e , b i r b i r i n d e n l a r k h i k i durumu Ongttrmektedir :
a) Aynr kararda hiikiim altrna ahnan birgok sug b) Ayrr yargrlamalann konusunu olugturan birEok suq Hemen belirtelimki her iki durumda da Federal Almttn Ceza Kanununun (StGB) igtimaya iligkin htiktirnleri ($$52-55 SIGB) uygulama olanalr bularnamaktadrr. Aqalrda bu her iki durumu inceliyecePiz.
2. Ayru Kararda Hiikiim Alnna Altnan Birg'ok SrrE B irden Eok sug igleyen genq hakkrnda gencl ccza kanununun harcketin teklifine (fikri igtirna) veya eylcmlerin gokluluna (cezalann igtimar, gergek igtima) ilir;kin hiikiimleri, kt*uci iEtirne htikiimleri uygulama olanafr bulantarnaktadrr.
Difer bir anlatnnla Fecleral Ahnan Ceza Kanununun fikri iEtirnar dngdren 52 inci, eylemlerin gokluluna iligkin 53tinci.i'
::: iffi :ff lti t" T;il*:l: IJT#I :t i 3'THt i :H[
M a h k e m c l e r i K a n u n u a g t s l n d a n g e g e r l i d e [ i l d i r . c e z a Kanununun 52-55inci maddeleri yerlerini Geng Mahkerneleri Kanunundaki "tek sorumluluk ilkesine" (Einheitsgrinzipxg) brrakrnrqlardrr. Bu yolla hlikmi.inde gencin igledi[i suqlara ve bunlar arasrndaki igtima iligkisine yer veren h0kim, sanki fail rek bir hareketle kanunun bir htikrntinti ihlel etmig gibi k i g i l i I i n i g d z o n t i n e a l a r a k s o r u m l u l u I u n u s a p t a r . " T e k roiu*lululi ilkesi" aynl kararda hiiktim altrna altnan birgok sugta oldufu gibi ayl yargrlamalartn konusunu olugturan birgok sug hakkrnda da gegerlidir. Bir bi.itiin bigimindeki tepki daha sonradan da olugabilir ($ 3U2'3 JGG).
Yukanda da belirtildifi gibi Ceza Kanununun 52 inci maddesindeki "fikri igtima" htikmtintin geng suglulara ozgti ceza kanununda uygulanma olanalr yoktur. Gerqekten geng ceza kanunununda birden fazla ceza hiiktimleri ihldl edilmiqse ceza, en alrr ceza tehdidini igeren htikrne gore belirlenir bigiminde bir kural olmadrlrndan Ceza Kanununun 52 inci
*iddesinin burada gdz6ntine ahnmast olanaksrzdrr. Genq ceza kanununda genel ceza kanununun ceza stntrlan gegerli delildir ($
-1811
JGG). Bu nedenle Geng Mahkemeleri
406
ARGUMENTUI}I
Kanununda fikri igtima durumunda nasrl davranrlacalr konusunda agrk bir htiktim bulunmastna gereksinim yoktur.
Tek hareketiyle birden fazla ceza htikmtinti ihlel eden geng hakkrnda, sadece tek bir tepki aracr (terbiye tedbiri, disiplin aracl, htirriyeti ballayrcr ceza) veya Geng Mahkemeleri Kanununun 8 inci maddesinin izin verdif iilgtide tepki araglartnrn birbirleriyle birlegtirilmesi bigiminde bir yaptrnm uygulanrr(10). Bu son halde tepki araglannrn birbirleriyle b i r l e g t i r i l m e s i g e n c i n t e r b i y e s i n i n etkili bir bigimde gergeklegmesinin saflanmasl igindir.JGG'nin 8 inci maddesi iglenen tek sug veya birden fazla sug kargrhlr hiikmedilen t e p k i a r a g l a r r n l n b i r b i r l e r i y l e i g t i m a r k u r a l l a r r n r di,izenlemektedir. Buna gcire terbiye tedbirleri ve disiplin araglart veya birden fazla terbiye tedbiri veya birden tazla disiplin araglarr birlikte hiikrnedilebilir ($ 8/l ciimle I JGG).
Bu bakundan Ornelin disiplin aracl olan ihtar'la belli bir igin yaprlmasr yi.iktimliiltifiini,i yiikleyen direktil'in (rcrbiye tedbiri), htirriyetin krsrtlanmasryla (disiplin aracr) terbiye tedbirlerinden terbiye kayyrrnhIrnrn veya htirriyetin k r s r t l a n m a s r y l a v e r i l e n z a r a r l a r r n g i d e r i l m e s i ytiki.irnliilii!iintin(disiplin aracr) birlikte htikmedilmeleri, y a n y a n a b u l u n a b i l m e l e r i o l a s r d r r . Buna kargrhk birlikte bulunmalart cezalandrrma nitelili taqrdrlrndan hiirriyetin ktsrtlanmAsrnrn gegitleri(l l) -Ornelin, uzun stireli htiriyetin ktsrtlanmasl ile serbest zamanlarda hi,irriyetin krsrtlanmasr-birarada htikmedilemezler(12). Bu son durum drErnda aynca kanun, bazr tepki araglannln birlikte hiikmedilmelerini uygun gcinnernektedir. Gergekten,
a) G<izetim altrnda e[itim ve hiirriyetin krsrtlanrnasl ($ 8/l ctimle 2 JGG)(13) aynr anda birlikte bulunamryacaklan gibi, b) Genglik Selflrneti Kanununun (IwG) 6l inci rnaddesinin 2.
tikrasrna gcire terbiye kayyrmhfr gdzetim altrnda efitimin baglarnasryla sonA erdi$inden, gtizetim altrnda elitirn ve terbiye kayyrmhlrna birliktc hi,ikmedilemcz. Bu tiir bir kuralur k o n m a s l n l n n e d e n i , g d z e t i m a l t r n d a eIitim tedbirinin pedegojik etkisinin terbiye kayyrmlrlrnrn rntidahalcsiyle zayr llamasr olasrhfrdrr.
G i i z e t i m a l t r n d a e ! i t i m i n d i r e k t i f l e r i , hiirriyetin krsrtlanmasrnrn ihtan kapsamasr nedeniyle gdzetim altrnda e!itimin direktitlerle, htirriyetin krsrtlanmasrnln ihtarla y a n y a n a b u l u n m a s l , y a s a k l a n m a m a s l n a r a l m e n a m a c a uymayan bir kombinasyon olugturur.
Hiirriyeti baflayrct ceza ile birlikte yalnrzca direktitlere (terbiye tedbiri), yiiktimliiliiklere (disiplin aracr) ve rerbiye kayyrmhlrna (terbiye tedbiri) hi.ikmedilebilir. Buna kargrhk htirriyeti ballayrcr ceza, hiirriyetin krsrtlanmasl veya ihtar veya grizetim altrnda elitim ile yanyana bulunamaz ($ g/2 ctimle lJGGXl4).
Genel ceza kanununun ek cezalan (f'er'i cezalarXl5) veya c e z a m a h k 0 m i y e t i n i n s o n u g l a r r n d a n g e n g l e r i n Ceza Kanununda gegerli olanlar( l6), terbiye tedbirleri, disiplin a r a g l a n v e h t i r r i y e t i b a ! l a y l c t c e z a i l e . b i r a r a d a hiikrnedilebilirler ($8/3 JGG). Gergekten tirnefin, rrafik sugu igleyen geng, para cezasl veya hiirriyetin krsrtlanmasrnrn yanrnda fer'i ceza olan motorlu arag kullanmamaya ($ 44 StGB) veya ernniyet tedbirlerinden ehliyetin geri allnmasrna ($ 69 SIGB) rnahk0m edilebilir. Hrrsrz hakkrnda hiirriyeti ballayrcr cezaya defil hi,irriyetin krsrtlanmasrna veya gOzetim altrnda efitirne htikmedilse de, sugta kullanrlan arac n Ceza Kanununun 74 iincii maddesine gdre zorahmrna karar verilir.
Alkol veya uyugturucu madde diigktinii olmasr nedeniyle tecrit kurumunda (g 64 SIGB, $93 a JGG) veya akrl zayrfllr ($ 2l SIGB) nedeniyle psikiyatri klinilinde redavi alrrna alr nan geng hakkrnda, e!er, iyilegrirrne, disiplin arAcl ve
hiirriyeti baflaytct cezanrn uygulanmasmr gereksiz krhyorsa bu gibi tepki araglanna hi,ikmedileme z(17).
. Geng Mahkemeleri Kanununda fikri igtima gibi, gergek igtima da cizel olarak diizenlenrniEtir. Gergektenlcc'nin 3l inci maddesinin l. likrasrnrn l. ci,imlesi "Bir geng birgok sug iglese dahi, hdkim yalnrzca rek bir terbiye tedbiri, airiptin aracr veya hiirriyeti ballayrcr ceza saptar" bigiminde tek sorumluluk ilkesine dayanan agrk bir hiikme yer vermektedir.
H0kim tek sorumluluk ilkesini uygularken hiirriyetin krsrtlanmasr ile hiirriyeti baflayr q ceia hakkrnda kaninun dngdrdiifi,i tist srnrn agamaz ($ 3lll ctimle 3). Bu suretle 3l inci maddesiyle genel ceza kanununun, gergck igtima ($ 53 s t G B ) v e r o p l a m c e z a n r n olugrurulmasi ($ s+ srGB) hakkrndaki hi.iktimlerini ortadan kaldrran Gcng Mahkemeler.i Kanunu, bafrmstz suglar igin tek tek cezalar tingiirmedilinden t o p l a m c e z a n r n k u r u l m a s r olanafrnr ortadan kaldrrmrg olmaktadrr. Genglere uygulanacak ceza yaptrnmlannrn Iglltu, ba[rmsrz suglar olmayrp, efitim bakrrrrndan gencin kigili[ine en uygun di.igecek yaptrnm ormahdrr. Bu ncdenle fail, bir veya liqeok sug iglese de rslah agrsrndan kigilifine en uygun gelen bir de[erlendinneye balrmlr tutulur(lg). Bu deferlendirme sonucunda gcnce tek yaptrnm uygulanrr(19).
Ancak bu yaptrnm tek bir tepki aracrndan olugabllecegi gibi 3l inci maddenin 1. fikrasr ntn 2. ciimlesinde belirtildigi tiierc 8 inci maddenin izin verdi[i Olgtide terbiye tedbiileri ile disiplin araglanndan veya tedbirlerin hi.imiyeli ballayr u ceza i l e b i r l e g t i r i l m e s i n d e n de meydana gelebilir.- Qegitli yaptrnmlara birlikte htikmedilirken, 1953 tarihli -
G-eng Mahkerneleri Kanununun Gerekgesinde de belirtildigi gibi birden lazla sug igleyen genci, aynr zamanda veya birbiri irdr slra infazr diigiiniilcn birbirine uymayan terbiyc tedbirleri, disiplin araglarr veya htirriycti baflayrcr cezaiara mahk0m etenek rslah amacrna uygun dclitdir. Bu nedenlc aegitli tcpki araglart birbirleriyle birlegtirilirken, gencin kigilili gtiztintine allnarak bunlartn birbirlerine uyup uymadrklarr de[erlcndiril-melidir(20).
Qelitli yag gruplannda iken aynr anda yargrlanan birden fazla sug igleyen gencin (drnelin, t7 yagrnda hrrsrzhk, lg yagrnda yalma sugunu iglemesix2l), geng ve yetigkinlere tizgii ceza kanunlarrndaki yaptrnmlara birlikte mahk0m edihnesi(iirne$ in, htirriyet in k rsl t lanmasl ve htirriyet i ball ayrcr ceza) inlazrn efitim etkisine zarar verece[inden Fidiral A l m a n G c n g M a h k e m e l e r i Kanunu tarifrndan kabul edilmcmigtir. Bu gibi durumlarda JGG'nin 32 inci maddesi, suglann "afrrhk merkezi"'ne gcire Geng Mahkerneleri Kanunu veya yetigkinlere iizgti Ceza Kanununun bir biitiin halinde gegitli yaf gruplannda iElenen eylemlere uygulanacalrnr tingormiigti.ir. Di[er bir anlatrmla, 32 inci mardde, "alrrhk m e r k e z i " ' n i n b u l u n d u E u suglann iElendi$i ya$a g6re uygulanacak kanunun belirlenece!ini belirtmiirir(22).
Gergekten JGG'nin 32 inci rnaddesi bu konuda aynln Eiiyle demektedir:"Aynl zamanda yargrlanmakta olup da, haktairnda krsmen Geng Mahkemeleri Kanunu, krsmen Genel Ceza Ka-lynu uygulanmasl gereken suglann alrrhk merkezi Geng Mahkemeleri Kanununa tf,bi ise, bi,itiin suglar igin Geng Mah-kerneleri Kanunu gegerlidir. Aksi olasrhkta hepsi hakkrnda genel Ceza Kanunu uygulanlr.". Belirsiz bir kanuni kavram o l a n " a l r r h k m e r k e z i " teriminin yorumu konusunda rnahkerneler ve tifreti gaba sarfetmiglerdir. "AErrhk Merkezi"'nin saptanmasrnda eylemlerin alrrhklan, sayrlin ve dzellikle tailin kigililinin geligmesi gergevesi iginde dnemleri gtizrini,ine ahnrr. Bu son konuyla ilgili olarak karakter ve efitim eksiklifine dayanan suglarrn anhk giigsiizltik sonucu iglenen eylemlerden daha a[rr olduklan sdylenebilir. Bciylece
ARGUMENTUM 407
failin kigilifinin bir biiti,in olarak dcferlendirilmesi ve sug nedenlerinin aydrnlattltnast, "a[trltk rnerkezi"'nin saptanmast igin gereklidir. Toplurn bakrmrndan pek tinemli ohnayan bir ryleririn, trrne[in, ittc basit hrrsrzhErl, failin kigili!inin g.tiEitoinde gok tinrrnli bir rolii olabilir. Gergekten l8 yaqrnda Iglenen yafrna eyleminin objektit'hukuka aykrrrhlr 17 yagrnda iglenen
-
basit hirsrzhktan alrr olmastna karErn efer basit hrrsrzhk, lailin sug meslefine attrfr ilk ve kararh adtm, yafma meslefin devamr nitelilinde ise, kigilifin geligirni- aqrstndan hrrsrz[rfrn 6nemi btiytik oldufundan, Gcnq Mahkemeleri Kanunu bir biittin olarak her iki eylem hakkrnda da uygulantr' Buna kargrhk 17 yagrndaki hrrstzhk eylerninin faili, daha once benzer rylcrnl.id.n yargrlanml$sa, siiz konusu hrrsrzlrk cylerninin Itrlinin kigiiilinin geliqrnesi baknnrngun ozel bir i i n e m i o l m i l y a c a [ t n d a n y a [ m a s u q u n u n i g l c n d i I i y a t gtrztintine alrnarak yctirgkinlcre tizgii ceza Kanunu tatbik JOitir. Suglarrn hangisindc "a!,trltk merkezi"'nin bulundulu kcsin oliirak saptanatnryorsa biitiin eylernler hakkrnda yetigkinlcre 6zgti yani Genel Ceza Kanunu uygulanrr.
-
G.rgek igtiina ilc ilgili olan 32 inci madde, mtitemadi ve rniiteselsil suglara da uygulanrr(23).
Yarr yctigkin'in gegitli ya$ gruplartnda ir;ledifi eylernler ayl ayn zamanlardi yargrlarnaya t1bi tutulmuglarsa, Federal V o t g i t o y ' , n y e r l e g i k i g t i h a d r n a g t i r e a y n . r z a m a n d a yarg-rlamalart- tlngtlren 32 inci madde uygulanmaz' Bu iururnda "a[,rrlrk merkezi" gciztintine altnmakstztn, yal grupllrrnda legerli olan kanuna gore (GenE Mahkemeleri konunu, Gcriel ceza Kanunu) Eegitli eylemler yargrlanrrlar.
Aynr esils krsmen Geng Mahkemcleri Kanunu ktsmen de Gencl ceza Kanununa g6re yargrlanan eylemler hakkrnda da geEerlidir(24).
J. Ayn Yargtlamalartn Kortysu,yt olusturan Birg'ok SrrE
Genel Cezl Kanunu aElsrndan toplarn cezanln sonradan teqkilini cingoren Federal Ahnan ceza Kanununun 55 inci -uddrti de-, genglerle ilgili olarak, Geng Mahkemcleri Kanununun f f inii maddesinin 2.llkrusr gercfincc ortadan kaldrrrlmrEtrr. Genglerin igledikleri gegilli suglar _birbirlerini takiben yargrlamuyu konu olsatlar bu dururnda da "tck sorumluluk ilkesi" gegerlidir. Yargrlamalartn ayrl ayrl mahkemelcrdc gergeklegrniE olmast durumu defigtirmez.
Difer bir anlatimla, gencin igledifi suqlardan bir veya birkagrnln yargrlamalart daha hentiz tarnamiyle infaz edihnerniE kesin Uir htikiimle sona ennig olsa da, difer suglarla i l g i l i h i i k t i m v e r i l ir k e n d a h a i i n c e k i y a r g r l a m a v e y a yrirgrlarnalaru ilirgkin kesinler;rnig son karar gtizcintine altntr ve iadece tek bir r;dbir veya cezaya htikmedilir. Btrylccc daha 6nce verilen kesin htik{irn yeni son kararla geriye ddniik olarak ortadan kaldrrrlrr(25).
Onceki kcsin hiikiirn drnefin gu dururnlarda yeni hi,ikme dahil edilnez. Difer bir anlatrmla, gciztintine allnlnAz: emir veya yiikiirnliiliikferin yerine getirihnesi, belirli bir si,ircyle yorago hiikmedihnesi dururnunda stirenin sona etmesi, direktif urv,i yiiktimliilti!iin ycrine getirilmesinin olanaksrzhIt (timcfi,:. tiztir dilcrneden cince hakarcte ufrayanrn olmesi, belli bii iqin yaprhnasr ytikiirnltiltifiinti ycrine gctirrne9.n 6nce g"niin go-cuk lelcine ytkalanmast), ihtartn yerinc getirilmesi, gdzctirn altrnda cfilim vc tcrbiye kayyrrnhft t-edbirlerin in sona errnes i, h i,irriyct in kr s rt lanmas t n rn biittin tiy le gektirihnesi, inthzrndan vazgegihnesi ($ 87/3 JGG) veya kesin htiktimden iribarcn bir yrlrn gegmcsi ($ 87/4 JGG), hiirriyeti baflayrct cezanrn tamalncn gekihnig ohnasl veya inltrzrna ceza zillnilnafunl, iizel veya genel af lrn cngel olmasr(zQ.
"Teli sorurnlulu[ ilkesi" bir klslm eylemlerinden dolayr
yetiqkinlerin CezaKanununa g6re mahkOmiyetleri kesinlegen ve oiger eylemleri nedeniyle Geng Mahkemeleri Kanununa rabi iun ';yo1 yetiqkinler;' hakkrnda da gegerlidir ($ 10512 JGG).
d . n g M a h k e r n e l e r i K a n u n u , 6 n c e k i y a r g t l a m a v e y a y a r g r l a m a l a r l a il g i l i k e s i n h i , i k m i i n g o z t i n i i n e a l t n m a s t konurunda hfikirnJbir rakdir yerkisi ranrmrgrrr. Hf,kirn elitim nedenleri agrsrndan daha tince hi.ikme ba[lanan suglarrn yeni karara dahil edihnesinden vazgegebilir. Bu miinasebetle htirriyeri baflayrcr cezaya htikmedcn hf,kim, terbiye tedbirleri v e d i s i p l i n a r i g l a r r n r n ta m a m l a n d r [ r n r b i l d i r c b i l i r ( $ 3 l l 3 JGC).
Htirriyeti ballayrcr ceza veya htirriyetin krsrtlanmast h a k k r n d i k a n u n u n ( J G G ' n i n ) o n g o r d i i E i i y u k a n s r n r n n a g r l m a s r g o [ u k e z e f i t i m n e d e n l e r i b a k r m t n d a n y e r i n d e oimadrlrnion genellikle t aUul edilmemelidir (krz. 3lll ciimle i J G G ) . . q n c i t < r s l a h a m a c r y l a y u k a l s l n lr l n a g t l m a s t n a istisnai olarak izin verihnelidi r(27).
Bu konuyu bitirirken kesin hi.ikmtin yeni karara dahil e d i f u n c s i n i n a g a l r d a k i g a r t l a r r n v a r f u [ r n a b a f l r o l d u f u n u belirtclim:
a) onceki hi.ikmi,in kcsinleErnig olmast lf,zrmdlr.
Ui Onceki hiikmtin konusunu olugturitn tepki araqlartnrn heniiz btittintiyle infaz edilmemiq, gektirihnerniq olmalarr gerekir.
v
c) Onceki hi.ikiimden geri kalan terbiye tcdbirleri, disiplin araglarl ve hi,irriyeti baflayrcr cezanln yen i eylcrn veya eylcrnler nedeniylt de hii[medilmeleri zorunlu olmahdrr. Bu birkrrndan emniyct tedbirleri(28), ek cezalar veya ceza mahk6rniyetinin ionuglannln dnceki htikiirnden geri kalmalan veya yrniyargrlamadi sadece bunlara hi.ikrnedilmesi, dzellikle efitim o,oi"uiu yaramadr[rndan yeni kararit dahil edilmczler.
d) E[itirn nedenleri bakuntndan yerinde ise, eski hi'ikiim gdzciniine alt n t r(29).
soNUq
lg53 tarihli Federal Ahnan ceng Mahkcrneleri Kanunu eylemi lernel alan gencl yani Yetigkinlcrin Ccza Kanunundan larkl olarak failin kigiti[ini esas ahnrgtrr. Kanunun ternel a m a c r s u g l u g e n g l e r c e y l e m l e r i n i n k a r g r l r ! r n r o d e t r n e k gayesiyte (tefaretx30) yaptrnm uygulamak defil, onlara hem ioffur, hem de tcndileii bakrmrndan yararh, tslah edici, koruyucu ve efitici yaptrnrnlar tatbik etmektir. Igte bu nedenle geni suglular igin celra hukukunun birinci dcrecede gencin Igitirn vl terbiyesi hukuku oldufu belirtilmigtir(31). Aga[rda gfir6lece[i gibi ceza (htigiyeti ballayrcr ceza) ancak, diger iepki urugtuitnrn (terbiye tedbirleri, disiplin araglarr) gencin e y l e m i n d e n o r t a y a g r k a n z a r a r h e g i l i r n l e r i n i n t e r b i y e s i bikpnrndan yeteili olrnarnalal veya kusurun afrrlrfrntn gerektirmesi durumlarrnda uygulanrr($ l7 12 JGG). Gencin i g i t i r t t v e t e r b i y e s i n i : r r n a g l a y a n G e n q M a h k e r n e l e r i K-anununun 2inci maddesi, arncak sdz konusu kanunda aksine h t i k t i m b u l u n m a d r I r r a k d i r d e g e n e l h i i k i . i r n l e r i n uygulanacalrnt belirttifinden, genel ceza hukukul gc.felgrfe ilgiri konularda ikinci derecedc bir nitelik arzetmektedir. Igte gJnel, diger bir anlatrmla yetigkinlere tizgil Ceza Kanununun b.ng tutatrtcemeleri Kanununa uygun olmayan htiktimlerinden b i r i n i d e , " s u g l a r t n i 9 t im a r " k o n u s u o l u g t u n n a k t a d t r ' G e r g e k t e n G e n g M a h k c m e l e r i K a n u n u , G e n e l C e z a Kanununun 52-55 inci rnaddelerinden {arkh olarak 9ok suqta t e k s o r u m l u l u k i l k e s i n i k a b u l e t r n i r ; t i r . B u i l k e y e g t i r e karalnda gcncin iEledi[i suglara ve bunlar arastndaki igtima iliqkisinr y.r veren hf,kirn, tek bir yaptrrtma (tcpki itractna) hi,iimeder. Bu yaptrnm terbiye tedbiri, disiplin ilracl veya hiirriyeri ballayrci ceza olabilir ($ 31 JGG). Hatta gencin
408 ARGUITTENTUM
terbiyesinin etkili bir bigimde saflanmasrnr temin igin Geng Mahkemeleri Kanununun 8 inci maddesinin izin verdili cilgi.ide tepki araglannrn birlikte uygulanmasrna da karar verilebilir. Geng Mahkemeleri Kanununun geng suglular hakkrnda yetigkinlere iligkin Ceza Kanununda yer alan igtima h i i k i j r n l e r i n i n ( $ $ 52-55 StGB) uygulanamayacafrnr tingonnesinin nedeni, iglenen eylemlerin cezalandrnlmasrndan ziyade failin terbiye ve e[itilmesinin sallanmasrnl temin iginclir. Hf,kim tek yaptrnma hiikmederken veya yaptrnmlarr birleqtirirken gencin terbiye ve elitimi bakrmrndan en uygun gelen tepki aracrna hiikmeder veya bu nitelikteki tepki araglannr birlegtirir. 3l inci madde tepki araglarmr terbiye tedbirleri, disiplin araglan ve hiirriyeti ba$ayrcl ceza olarak bir srra dahilinde saymaktadrr. Bu ttir bir dtizenleme 5 inci rnaddeye de uygundur. Gergekten Geng Mahkemeleri Kanununun 5 inci rnaddesi de agrk olarak tepki araElarr ilrasinda bir cincelik-sonrahk iligkisine yer verrnigtir. Sciz konusu 5 inci maddenin I ve 2. fikralanna giire "gencin igledigi eylem vesilesi ile terbiye tedbirlerine htikmedilebilir.
Terbiye tedbirlerinin yeterli olmamasl durumunda gencin igledigi eylem disiplin araglan veya hi.iriyeti ballaylcl ceza ile k a r q r l a n r r . " . B c i y l e c e h a f i f tepki araclnrn yetersi zlipi kendisinden sonrakilerin uygulanmasl sonucunu dofurur. Bu cizellik 6rne!in, Geng Mahkemeleri Kanununun 17 inci maddesinin 2. fikrasrnda da, gencin eyleminden ortaya grkan zararlt elilirnlerinin terbiyesi bakrmrndan terbiye tedbirleri ve d i s i p l in a r a g l a n y l a k a r ; r l a n m a s r n l n yeterli olmamasr durumunda, hi.irriyeti ba[layrcr cezaya htikmedilir geklinde ifade edihniEtir. Genglerin ceza hukuku f iite defil laile afrrhk verdi$inden, Genel Ceza Kanununda suglann alrrhfrna g6re cingciriilcn Ecgitli ceza srnrrlan Geng Mahkemeleri Kanununda geqerli defildir ($ t 8/1 ciirnle 3 JGG). Geng Mahkemeleri Kanunu biitiin suglan kapsayan tek bir ceza srntn dngciriir(32).
Hf,kirn, terbiye ve elitirn bakrmrndan ycterli olmayan terbiye tedbirleri veya disiplin araglarr yerine "son gare" olarak hiikrnettigi hiirriyeti baflayr q cezayr gerekli terbiyevi erkiyi rntirnktin krlacak bigimde saptar ve belirler(g l1lz JGG).
Birylcce Geng Mahkemeleri Kanununda hi.irriyeti baflayrcr cezanrn miktarr I'ailin kigilifi g6zoniine ahnarak terbiye amilctyla saptanrnaktadrr. Di[er bir anlatrmla cezanrn miktarr e s k i d e v i r l e r d e o l d u g u g i b i s a d e c e ( 3 3 ) iglenen sugun a!rrlrErna gcire defil, suglu gencin kigiligi de grizrini,ine ahnarak bcl irl enrnek tedir.
"Sug,lartn igtirnar" konusunda genel hiiki.irnlerden aynlan Federal Ahnan Geni Mr{hFerneleri Kanununa karqrhk Ttirk
" Q o c u k M a h k c n r c l c r i n i n Kurulugu Gcirev ve yargrlama Usulleri Hakkrncll Kanun (Qocuk Mahkemeleri Kanunu-QMK.) l2 incr rnacldesinin 3. fikrasrnda agrkga "igtima halinde T i . i r k C e z a , K a n u n u n u n g e n e l htiktirnleri uygulanrr"
dernektedir. Boylece bizirn sisternimizde tek bir kasti hareketiyle kanunun muhtelif htikiirnlerini ihlel eden ktiEtik, o hiikrimlerden en ,l iddetli c.ezayt gerektiren maddeye gcire cezalandrnldrfr gibi (fikri igrirna, TCK.m .7g) ayn kastlarla ayil ayn suElar iglentesi dururnunda da, cezalan toplanarak mahk0m edilir(Gergek igtirna). Cezalar toplanrrken de Ttirk Ceza Kanununun kabul etti[i kurallara-yani aynr ttir olan cezalann toplanmasr (TCK.m .7 llI, 72), cezalann toplanmasl sonunda elde edilecek cezanrn belli bir siireyi a$mamasl (TCK. m. 77), ayn gegitten cezalann ayn ayn intaz edilmeleri (TCK.rn .'74,75,76) -dikkat edilir(3a). Birylece suglann igrirnar konusunda Federal Alnran Hukukunun tingOrdiigti gok sugta tek sorunluluk ilkesini bcnimseyen T{irk Qocuk Mahkerneleri Kanunu (qMK.) kanaatimizce bu dtizcnlcrncsi ile ki.iEiiklcr hakkrndaki ceza hukukunun amaglanna ters di,igrncktedir(35).
Gergekten gafidag gocuk mahkerneleri kanunlarr suglu g o c u k l a r a y a p t r n m uygulamak suretiyle onlann rsfah edilmelerini ve dolayrsryla topluma kazandrnlmalannr gaye edinmiglerdir. Bu tizellifi yerine getirirken klasik cezahukuku kurallanna bafh kalmamrglardrr. oysa kanaatimizce Ti,irk qMK. Genel Ceza Kanununun bir btili,imi,inti olurlturmakradrr.
Tekerri,ir ve igtima drgrnda Ceza Kanununun genel esaslarma delinmeyen qMK. sadece 18 ve zl inci maddelerinde bu kanunda htikiim bulunmayan dururnlarda Ceza Muhakemeleri usulii Kanunu Htiki.inrlerinin uygulanacalmr ve 3005 sayrh M e g h u t s u g l a r M u h a k e m e usulti hakkrndaki Kanun Htiktirnlerinin tatbik edilemeyecelini belirrmektedir. Bu suretle genel Ceza Kanunundaki prensipler qMK. da gegerlifini korumaktadrr. Oysa ki, Batr Hukuklannda Qocuk Mahkemeleri Kanunirinnrn dayandrklan prensipler Ceza Kanunlanndakilerden btittintiyle larkhdrr. Qocukiarla ilgili olarak artrk yaptrnmlar, iglenen sugun alrrtrlrna gcire degit, failin kigiligine gore htikmedilmektedir. Diler bii anlarrmla cezanln iilgiitii olmaktan grkan sugun afrrlrlr, gocufun kigilifini gcisteren dlgtilerden biri olmugrur. eocuk hakimi goculun kigililine en uygun gelen yaptrnmrn segiminde bazr elallara uyulmasl direktif veya direkrifleri drgrnda (cirne[in g
l8l2 JGG) tamamen serbest brrakrhnrgtrr. Aynca gocuklann tedbir veya ceza sorumlulu[unun kriteri olarak "temyiz kudreti" kavramrnr reddeden ve bu kavram yerine kigilifin incelenmesini temel alan kanunlarrn (36) sayrsr her gegen giin artrnaktadrr. llodern gocuk mahkemeleri kanunlannda yer alan ve ktigiiEtin rslah ve elitiminin sallanmasrnr gaye edinen btiti.in bu prensiplere QMK. yabancrdrr. Ttirk eMK. cezai sorumluluk konusunda "temyiz kudreti"'ni esas almlgtrr. Tiirk Ceza Kanunu gibi (TCK.rn.54) qMK. cezai sorumlulufu eylemin iglendili zamandaki temyiz kudretine (anlama ve isteme gticiini.in bulunmasrna) (37) baflarnrgtrr."Temyiz kudreii"'nin bulunrnamasl durumunda "ledbir sorumlulu!u', ( Q M K . m . l 0 , 1 2 , 2 0 ) a k s i o l a s r l r k t a " i n d i r i m l i ciru sorumlulufu" vardrr (TCK.m .54, QMK.m .1,2>. indirim di[er bir anlatrmla cezai sorumlulufun tam olar:rk ytiklenmesinin dolru olamayacafirnrn nedeni bu yaElarda bulunan (l l-15) gocukta "temyiz kudreti"'nin biittiniiyle geligmernig ve akli melekelerin yetigkin bir insanda olduEu gibi tamamlanmamr$
olugundandrr. Boylece mevzuatrmrz h0kirne yaptrnmr segme irnkf,nrnr tanrmamaktadrr. "Temyiz kudreti"'nin olmamasr durumunda hf,kim, tedbir, bu gticiin bulunmasr durumunda ise indirimli de olsa cezaya hiikmetmek zorundadrr. Ancak indirim sonucu elde edilen hiimiyeti ballaylct cezakrsa si,ireli it. ( I yrla kadar) bu ceza zorunlu olarak 647 sayrh Cezalann Intazr Hakkrnda Kanunun 4tincii rnaddesinin l. fikrasrnrn l-5 bentlerinde yer alan para cezasl veya tedbirlerden birine gevrilir (647 sk. n.4/2). Cezalarda yaprlan bu indirim mevzuatrmrza grire klasik ceza sisteminde oldulu gibi Ceza K a n u n u n d a k i e y l e m l e r i n a!rrh!r gdz6niine alrnarak yaprlmaktadrr. Oysa yukanda da belirrildiEi gibi gocuk hukukunun dayandrfr prensipler ceza hukukunaan btitiiniiyle farkh oldulundan Genel ceza Kanununda eylemin alrrhfina gdre cingortilen ceza srnrrlannrn Federal Alman Ging Mahkerneleri Kanunundaki gibi gengler hakkrnda gegerli olmamasr gerekirdi. Gergekten eylemlerin alrrhlrna gtire cingcirtilen Genel Ceza Kanununun gegitli ceza srnrlannr kibul etmeycn Federal Alman Geng Mahkemeleri Kanunu, tek bir ceza slnlrt kabul ederek (6rne[in, belirli stireli htirriyeti ba$ayrcr cezAlar hakkrnda 6 ay - 5 yrl) hdkime rerbiyenin zorunlu etkisini mtimkiin krlacak surette cezayr saptama talirnatrnr vcnnigtir. Krsaca sciz konusu kanunda cezanln belirlenmesi Iailin kigilifi grizdntine ahnarak yaprlmaktadrr.
ARGUlVTENTUITI 409
Qocuk Mahkemeleri Kanunumuz ise 12 inci maddesinde Genel ceza Kanununun eylemin afrrhfrna gtire Ongordiigii
ceza srnrrla'na indirilmig olsa da bafh kalmrgtrr. Difer bir anlatrmla, Genel Ceza Kanununun eylemin kargr|[t olarak 6ngordiigti cezalar indirilerek hiikmedilmektedir (38). oysa yuit,rrrn-u htikmederken sugun afrrhlr defil t'ailin kigilifi g.irtintint ahnmall ve hdkim goculun kigili$ine en uygun gelen yaptlrtmrn segirni ve bunun miktarrnln saptanmastnda Ierbesl brrakrhnalrdrr. Ancak halen ytiri,irliikte olan Ttirk
ceza srnrrla'na indirilmig olsa da bafh kalmrgtrr. Difer bir anlatrmla, Genel Ceza Kanununun eylemin kargr|[t olarak 6ngordiigti cezalar indirilerek hiikmedilmektedir (38). oysa yuit,rrrn-u htikmederken sugun afrrhlr defil t'ailin kigilifi g.irtintint ahnmall ve hdkim goculun kigili$ine en uygun gelen yaptlrtmrn segirni ve bunun miktarrnln saptanmastnda Ierbesl brrakrhnalrdrr. Ancak halen ytiri,irliikte olan Ttirk