1 9 9 0 r c v i z y o n u n u n a s r l n e d e n i m e v c u t d i ' i z e n l e m e y i c l e k t r o n i k b i l g i a k t a r r m r n a ( E B A ) a d a p t e e d e b i l m e k t e d i r . Boylelikle tariinartn tcdarik edecekleri ticari fatura, verginin O d e n d i I i n i g d s t e r e n r n a k b u z g i b i b e l g e l e r i n e g d e l e r i elektronik mesajlar da aynr iglemi gdrecektir. Ozellikle konig-mento gibi devredilebilir belgelcrin kullanrldrfr ve mallar t a g r n r t k . n b i r b a g k a s l n a s a t t l d r [ r d u r u m l a r d a E B A mesajlannln gok onemi vardtr. Boyle bir durumda altctntn konigmentoyu sattcrdan ahntg olmast halinde sahip olacalr trut<uki durumla aynl haklara sahip olmast hayati 6nem tagrmaktadrr.
Yeni ular;rm'teknikleri de 1990 revizyonunun difer bir nedenini olugturmaktadtr. Incolerms 1990'da "Free Carrier...
narned place",'(FcA) (Yer tayin edifinek suretiyle ta;ryrclya rcslim) lerirni l'arkh gekillerin kombinasyonuna bakmakslzln btiti,in nakliye tiplerine uygulanacak gekilde adapte edilmigtir.
Bunun sonucu olarak da 1980 versiyonunda yer alan ve belirli tip nlkliyeleri iing6ren (FOR/FOT & FOB airport) bu rev izyonda grkanlm r gt
tr-1990 rculryonu terimlerin daha kolay okunmasl ve anlagrl-masr iEin yeni bir sunuE metodu getirmig ve 4 grup halinde kategoiileic aylrmlgtrr. ilk grup."E" terimli Incoterm'lerdir ki bu di sadece Ex works (EXW) ig yerinde Teslim)dir. Burada s a t r c r m a l l a n k e n d i t i c a r i i q l e t r n e s i n d e s a t t c t y a t e s l i m etlnektedir. ikinci grup ''F'' tcrimli ve ta;rma masrallarlnln strtlcr taralrndan ddenmcdili satrmlardtr. Bunlar Free Carrier ( F C A ) ( T a t r c r y a r e s l i m ) . F r e e A l o n g s i d e S h i p ( i A s ) (Gemidofruitusunda Tcslirn). Free on Board (FOB) (Gemi bordasrnda teslirn) olmak tizere 3 tanedir. Bu grupta sattct mallarr alrcr taraf rndan belirlenen bir yerde teslim eder.
Ugtincti grup ''C" terimli ve taqrma masraflartnln sattct taiafrndan odendigi satrmlardrr. Bunlar Cost & Freiht (CFR) (rnal bedeli ve navlun), Cost, lnsurance & Freight (CIF) (Mal bedeli, sigorta ve navlun), Carriage Paid To (CPT) (Tayma ticreti ildenmig olarak teslim), Carriage & Insurance Paid To (g1P) (Taqrma- ticreti ve sigorta cidenmig olarak teslim) olmak iizere 4 tanedir. Bu grupta satrct tagrma iicretini ddemekte fakat kayrp ve hasardan do[an rizikodan yada yi'ikleme ve gonderme Lrnustnda meydana gelen ek masrallardan sorumlu ol-urnuktadrr. Dtirdiincti grup "f)'r terimli satrmlardrr. Bunlar Dclivered at Frontier (DAF) (Srnrrda teslim), Delivered ExShip (DES) (Gemide Teslim), Delivered Ex Quay (DEQ) (Rrhtrmda Teslim), Delivered Duty Unpaid (DDU) (Gtimrtik resmi tidenmemig olarak teslim), Delivered Duty Paid (DDP)
422 ARGUMENTUM
(Giirnri,ik rcsmi tidcnrnig olarak teslirn) ohnak tizere 5 tancdir.
Bu grupta satlcr vanna yerine kadar mallan gctirmek igin gerekli btitiin masrallara katlanrnaktadrr.
Bu gruplandrrma gOstermektcdir ki "8" terimli grup ile "D"
tcrimli grup iki ug noktayr olugturmaktadrr. ihracatgrlar igin ytiktimliiltilii en gok olan DDP, en az olan ise Exworks'dur.
Qiinkii ilkinde ahcrnrn iilkesindc mallan rcslim edilirken biittin gtirnriik resirnlerinin de satrcr taraftndan cidenmesi gerckrnekte oysa ikinci yani Exworks'da mallann teslimi satlclnrn ticari i;lclrnesindc gergeklegmektedir. ithalatgl aglstndan da bunun tcrsi olarak en zahmetsiz olanr DDP, en gok ulragtrranr ise Exworks ohnaktadrr. DDU terimi 1990 versiyonu ilc Inco-lcrm'lerc dahil edihnigtir. Bu terim satrcrnrn mallarr varma ycrine gi,imri,ik resirnlerini ridemeden teslirn etrnesi halinde dnemlidir. Ozcllikle ithalat muamelelcrinin giiE ve uzun zamiln aldrfr iilkelerde salrcrnrn mallan glirnriiktcn gcgircrck ahcrya teslim elme borcu altlna girrnesi oldukga risklidir.
Hcrnekadar DDU'ya gtire alrcrnrn ithalat izni alma borcunun i h l e l i n e d e n i y l c d o $ a n e k m a s r a f v e r i z i k o l a r a katlanma ytiktirnliiltigti varsa da, salrcrlann ithf,lat imkiinrnda gi.iEli.ikler olan bir iilkede DDU ilah bir s6zle$meyc ginncmclcri yerinde olacaktrr. Bdylelikle satrcr rnallann irhf,li ile ilgili problernlerle ulragrnaktan kurtulacaktrr.
Iki ug nokta ilr:lsrna ',C'r
terimli ve "F" terirnli satrglar ginnektedir. ''C'' tcrirnlilerde sttrcr kendi hcsabrna taglma scizfegrnesi yapmahdtr. CIF sOzleqrnede sigorta mtsraflannr da saltct yiiklenir. "C" terimli sdzlegmclcrde yanhg olarak bilinen husus sattcttun rnallan vanna yerine kadar risk ve masrallara k n t l a n a c a E r n l n s a n r h n a s r d r r . O y s a * C "
t c r i r n l i l c r l e " F ' l ' terirnliler aynt niteliktedirlcr. Her ikisinde dc satrcr yi.iklcme yerinde scizlegrncyi ila edcr. Dolayrsryla hcr iki kategori de y i . i k l e r n e s d z l e E r n e l e r i k a t e g o r i s i n d e d i r . S a t r c r r n a l l a n n lagtnmasr igin nonnal ulagnn rnasral'lilnnl cidcrnek zorundadrr.
M a l l a n n k a y r p v e h a s a n n d a n d o f a n - riziko vc rnallarrn tagtnmak iizcre altnmasrndan sonra rneydana gelen olaylarrn sonucu ortaya grkan ilave masrallar alrcrya ait olmaktadrr. Bu arada "C" terirnli bir s6zlegrnede cidernede bulunan ahcrnrn, saltcttttn tagtyanil vereccfi yeni talirnatlarla mallan salrnaktan nlen edilmiE oldulundan imin ohnasr gereklidir. Bclirli ulagrm rnodelleri igin (hava, katra, derniryolu) kullanrlan bazr nakliye b e l g e l c r i n a k l i y e s c n e d i n i n a l r c r y a v e r i h n e s i il c , salrcrnrn larpryana ygni talirnatlar vcrmcsini errgellernektcdirler. Bu gekildeki nakliyc senctlcri "lasarrul' edihneme" klozu tagrrlar.
Bununla bcraber denizyolu tagrmacrhlrnda konirsrnento yerine kullanrlan bclgelerin sdz konusu lbnksiyonu yoktur.
S o n u g o l a r a k b c l i r t i l m e l i d i r k i I n c o t e r m s sadecc satrg s d z l e g r n e s i n d e y e r a l a n t c r i m l e r l e i l g i l e n i r l e r , y o k s a chartcrparty terirnleriyle dcfil. Satrm scizlegrnclerindc bu kurallartn kullantlmasrnr arzulayan tacirler scizlegrnclcrinin Incotenns 1990 hi,ikiirnlerinc tf,bi olacafrnr bclirtrnclidirler.
Turafl arrn y iiktimltiliiklerin i t am olarak o"cl irlernek rni,irnktin o l m r r d r f r n d a n 6 z c l t i c a r e t v e y a l i m a n l c a m t i l t i n e bagvurulabilir. Bunun igin tarallarrn sdzlegrnenin mi.izarekcsi srrilslnda btiyle bir leitmtili,in varlrlrndan haberdar ohnalarr gerekir. Siizlegrneye konan 6zel hi.iki.irnlcr de Incotenns'e nazilran tincelik tagryacaktr.
ItI- INCOTERM'LERIN HUKUKi NirEIiCi
UTO tlralindan lonnule edilcn Incotcrms gibi kodlarrn ntnacr ihtilf,f konusu iliEkiyi uluslararasr alanda di.izenlcyen rnaddi hukuk normlan ortaya koyrnaktrr. Bunlar rnevcut cirf', adet ve tatbikirtlartn yaztk hale getirihnesidir. Dolayrsryla devletlerce onaylanan uluslnrarasr bir konvansiyon veya kanun nitclilini haiz olmamakla beraber diinyunrn pekgok yerinde
uygulanma irnkiinrna sahip olmalannrn gerekgesi de buclur (5).
U T O ' n u n t i c a r i s a t r g l a r d a k u l l a n r l a n b a z r t c r i r n l e r i n yorurnlartnt agtklayan Incolerms bu konudaki tjrf vc adeti be-lirlcmektedir (6). Dolayrsryla UTo, FoB yada CIF sarrga yeni b i r a n l a m k a t m a m r g , m e v c u t cirf vc f,dcti yazrli irale get inn i gt i r. Ahcl ve sal rcrn rn ytiktirnltil iiklerin i n gergevesini de bu kurallar bclirlernektedir. Bir cirf ve iideti basit bir tearni.ilden aylran iki esash 6zcllik bu kurallarda mevcuttur.
Bu ozclliklerden biri dcvarnhhk unsurudur. Bir olay kargrsrnda ilgililerin uzun siireden bcri aynr y6nde davranmalarr gLrekir.
Ikinci tizellik ise kurala uyma zorunlululunun inang traline gclmcsidir (oppinio neccssitatis). Incotenns agrsrndan bu g a r t l a r g c r g e k l e i i m i g t i r . B u k u r a l l a r u z u n siircden beri uygulanan ve yazrh ohnayan cirl' ve f,detleri kapsamaktadrr.
U T o k u r a l l a r r n r n g e g i r l i i h r i y a g l a r n e d e n i y l e defigiklile u[ramast devarnl rhk unsurunu ortadan kaldrrmamaktadir.
Qi,inki.i bu defigiklikler uygularnadan dofan ve reknolojik geligrncnin gerekli krldrlr dururnlardrr (7).
Bir ticari tirf ve f,det olarak kabul ettilirniz Incotenns'in Tiirk hukuku agrsrndan uygulanmilsrna yasal bir dayanak olarak TTK m.l'i gostercbiliriz. Bu maddede hakkrnda ticari bir hiiki,irn bulunrnayan ticari iglerde ticari rirf ve f,dete b a g v u r u l a c a l r b c l i r t i l m i g t i r . U l u s l a r a r a s l s a t r g t a k u l l a n l l a n terirnlerin yorumlanmasr iginin bir ticari ig oldulu Eilphesizdir.
TTK m. I 133 vd denizagtrt saltg mukavelelerini dtizenlcrnigtir.
D o l a y r s r y l a b i r i h t i l f , f halinde ilk uygulanacak olan bu hi.iki.imlerdir. Kanuncn diizenlenmeyen sdzleErneler veya di,izenlenen konulardaki bogluk hakkrnda Incotenns'e bir ticari cirf ve f,dct olarak bagvurulacaktrr. Yaryrtay bir karannda C&F satrg hakkrnda TTK'da tizel bir hiiktim olnladrfrnr belirttikten sonril C&Fdcn ne anlagrhnasr gerektifini belirlernig vc neli ve h a s a r k o n u s u n d a cIF, FoB ve C&F ilrlsrnda bir fark ohnadrftna karar vennigtir (8). Kararda Incoterms'e bir atrf olmamakla bcrabcr bagka bir kaynak gcisterilmedigi dikkate alrnarak uluslararasl alanda genel kabul gciren tanrmrn ve tizcllilin uygulandrfr gcizden uzak tutuhnamahdrr.
Tarallar Incotenns'c stizlegrnelcrinde atrl' yapmasalar bile 6zcllikle hakemlerin bunlan dolrudan dolruya uyguladrklarr gciriihnektedir. Roterdarn'daki Deri ve Dcri Marnulleri Borsasl Hakern rnahkemesi bir karannda, C&F kaydrnln yorumunda dofirudan dofruya Incorerms'i uygularnrgtrr (9). yine iki Hollanda'h arasrndaki Hindistan'dan gay ahmr ile ilgili bir srizlcgrnedeki C&F kaydrnrn yorumunoo, hakernler dolrudan Incotenns'i uygularnrglardrr ( I 0).
IV- qALI$MANIN ETKI ALANI
Uluslararasl licarette kullanrlan terimlerin yorumlannl b e l i r t e n I n c o t c r m s 1 9 9 0 v e r s i y o n u n d a l 3 ayn tipi dtizenlcmektedir. Yukanda belittilimiz gibi 4 ayn grup halinde yer alan bu tirrkh tipler ahcr ve satrcr igin larkh hal vt yiiki,im I ii ltikle r do!urmakr adr.
Bu gahgrnarnrzda her tip lncoterms'in ayn ayn ele ahnrp incelenrnesine olanak bulunmamasl nedeniyle, uygutamada en lazla rastlanrlan F ve C terirnli.gruptan birer tilnek alarak incelerneyi uygun gtirdiik. Bu gahgmamrzda ternel kanyaflrRrz Ingiliz mahkerne kaynaklan ohnaktadrr.
l. KrsrM: FoB SoZLE$MELER
I - Tantnt
Free on Board (FOB) satrcrnrn ytikleme igin tayin edilen l i m a n d a m a l l : r r r g e m i b o r d a s r n a t e s l i m e t r n e s i y l e
ARGUMENTUM 423
ytiktimliili.i[iintin yerine getirihncsini il'adc edcr. Dolayrsryla u1,., rnallai gerni t tip.gtJsini gegtikten sonraki bi.iti.in masraf ve kayrp ve liasar rizikosuna katlanmak zorundadrr.
Bu ttir satrq sadece deniz ve igsu tagrmacrlr[rnda kullanrlrr.
FOB sarrqin mutlaka bir drg setttm olmast gerekli defildir.
Dr$ i.ilkeler. pog olarak rnal satmak isteyen bir ihracatgr tenOi tilkesindeki bir i.ireticiden FOB olarak rnal sattn nhp bunu drg tilkedeki ahcrya satarak belgeleri ona gdndercbilir ( l l ) .
FOB satrg sadcce deniz ve igsu tagrmacrh[rnr ongordiifi'i igin rnallarrn btiyle birtagrma igil uygut olacak gekild-e patcettcnmesi g.t"k*cktedir. Wills & Sons Ltd- v. Brown &
Sons davasrnda Avusturyah bir ahcrya FoB Londra olarak ringa bah!r satrhnrqtr. pakctlcmcnin yctcrsizligindcn dolayt balklar zarar gdnntiqtti. Mahkerne salrctya anlagrnitdaki ztmni gart olan mallaln sattclntn amaElarr igin uygun olmast ;arttnt ihlal ctti!ine karar venni:;tir (12).
I I - Y i i k l e n t e L i m a n t m n B e l i r l e n m e s i
Bir FOB satrgta sirtrcrnrn rnallart teslirn borcunu yerinc getircbihnesi igin yiiklcrne lirnlnrnrn bclirlenrnesi gcrckir I f t ) . S o z l c A r n e d c g o g u k e z a q r k q a t e k b i r l i r n a n b e l i r t i l e b i l e c e ! i g i b i ( F o B L i v e r p o o l ) , a l t c r n a t i l l c r d e srratanabilir GbB Hull, Grirnsby veya hnmingham). Bciyle bir dururnda segirn hakkr ahcrya aittir (14) ve ahcr uygun bir stirc iginde yrpiorg oldulu segimi satrcrya ihbar ctrnclidir. Bu ihbardan ,onra taratlann aralarrnda anlagrnalarr hariE higbir taraf tck bar;rna bir bagka limanda il'anrn gcrgcklcgmcsinc izin verildilini iaaia edemez (15). Tumbull Pty & co. v- Mundas T r a c l i n g (A u s r r a l a s i a ) p r y co davasrnda ( l 6 ) r n a l l a r F o B S i d n e y - o l a r a k s a t t l m r q t r . S a t r c r l a r S i d n c y ' d e t c s l i r n a t y a p a m a y a c a k l a r r n r i c l d i a c d e r c k , M e l b 6 r n ' d e t c s l i m a t t n g e i g . H c g r i r i l r n e s i i E i n k c n d i l c r i n e i z i n v c r i l m e s i n i I s t e i n i q l e i d i . A h c r l a r b u n u r e d d e r r n i q t i . s a t r c r s i d n c y ' d e t e s l i r n a t y a p a m a l m t t l a r t n d a n d o l a y r r n a h k e r n c c e s o r u m l u tutulrrru$ ve altctntn Sidney igin bir gcrni tahsis ctmcmclcri, z a t c n s a t r c l n l n is r a r l a s i d n e y ' d c t c s l i r n a t y a p a r n a y a c a f r n r bildinnesi tizerine satrcr lchine dikkatc altnmamr;ttr. Ytiklerne limanrnrn tayini sdzleqmenin esaslt bir unsurudur.
igrihadlira gore ahcr sdzlcArncde belirlcncn limarrdan bagka bir ycrdJ teslirnatrn yaprhnas,lnl istcyerncycccfi gibi
* r t t a n n y i i k l c t t i r i h n e s i h a k k r n r k a l d l r a l n a z v e r n l l l a r t 'ht'nda ahnayr istcycrncz ( l7). Day alrcrnrn sozlcgrncdeki haklarrldan,
"g.r bu ytizdcn satrcr bir zararet ufrarnryorsa yada mrsral'a sebcbiyct vermiyorsa vazgegmcmesi igin bir ncdcn gcirmemektedir ( l8). '|
lirnana gctirilcn rnallar zlrara ulrayabilir vc bu dururnda riziko hcniiz satrcrnrn tizcrinde olmaktadrr (20). Cnrgill UK Lrd. v. Continental UK Ltd. dlvasrnda ahcr ilk olarak Cobetas H u l l 3 l A [ u s t o s 1 9 8 6 o l a r a k g e r n i y i t a y i n e t m i r ; v e b u n u satrcrya bilJinnig daha sonru ise Finnbcauer isimli gcmiyi ika-rne ciri[ini ihbai etmiq, satrcr ise ihban rayin edilen geminin cobetas olmasr nccleniyle rcddetrnigtir. uyugrnazhk hakem dntine geldigindc GAFTA Board of Appeal, sozlegmede a E r k g a a l t c - t n t n b a r ; k a b i r g e m i i k a m c e t m e s i n i n yot.t tonrnadrfrnt dngdrerck yaprlan ikarncyi gcacrli kabul Lr,rrigtir. Sarrcilarrn tem yizi tizerinc mahkerne alrcrnrn gegerli olar.k yaprlan ilk tayinin yerine bir bagkasrnr ikame etrnesine izin vci.ithigini gosrcren gcnel bir kurahn olmadrfrnr, aynca b6ylc Uir trat<tri sdzlegrncde sakh tutulmadrfrnr belirterek, saticrlaln ikinci tayini reddetrnesini hakfu gonnii;ttir (21).
A l r c r n r n y a p m r f o l d u g u t a y i n h e r h a n g i { b l r n e d e n l e geEersizse daha sonra geqerli bir bclirlcmc yapabilir ve sattct bunu kabul etmek zorundadrr (22)..
IV - T e sl intatr n Y aPr I ma sr
FOB satr;ta satrcrnrn ytiktimliili,ifti rnallart kararlar;trrrlan si.irc igindc n.yu tarihte belirlenen yiikleme lirnanrndl altct raraf rndan tayin edilen gcrni bordasrna teslim etmektir (23).
All Russian Co. Operative Society Ltd. v. Benjamin Smith &
Sons davasrnda ttslirnatrn ocakta yaprlm1rsr gerekiyordu' Kargonun son parqasl 3 I Ocakta iqgiiniiniin bitrncsine geyrek , o u i k a l a g c m i h i z a s r n a g e t i r i h n i g t i . M a h k e m e s a t t c t n t n stizlci;rncac bctirlcncn stirc iginde teslimat yaprnadr[rnr kabul etrnir;tir (24).
Mallar kararlaEtrnlan yi.iklcrne limanrna kadar sattctntn rizikosunda bulunmaktadrr. JJ Cunningharn Ltd. v. RA Munro
& co Ltd. davasrnda salrcrya yi,iklcmcnin Ekimin sonunda olmasr gerekrigi bildirilmir;ti. Satrcr buna rafmen mallarr 14 Ekirnde limanir reslim eni. 14-28 Ekim tarihleri arasrnda m a l r n b o z u l n u g o h n a s r n e d e n i y l e a l t c t n t n m i l l l a n k a b u l elmcmcsi mahkerne taratindan hakh gciri'ilmtigtiir (25)'
S a l r c r n r n y t i k l c r n c y i z a m a n r n d a y i l P a m a m a s l t a l l y a n l n kusurundan kaynaklansa bile alrcryu karqr olan sorumlulufu ortadan kalkrnirz. B6yle bir durumda sntrcrnrn taqryana kargr dava hakkr mevcuttur (26)
Satrcrnrn yi.iki.imliiliifi.inc kargrhk ahcr da yaprlern teslirnatr kabul ctrnclidir (27). Satrcr yaptr[r teslirnatr isparlarnak arnacryla kendi hcsabrna ohnak ilzerc ola[an belgeleri altcrntn ernrinc sunmaltdrr (28).
N- Yiikleme
F O B s 6 z l c g r n e d e s a t r c t m a l l a n n g e m i k t i p c q t e s - i n i g e g r n e s i n e k a d a r o l a n z a m a n d a k i b i i t t i n m a s r a l l a r d a n sorumludur (29). Ancak elcr ytikleme bir tagryan tarafrndan ifa cdiliyorsa o zaman yiiklemc masraflart navlun iginde yer a l r r . A l r c r b u g e k i l d e n a v l u n i g i n d e y e r a l a n y t i k l e m e masrallannr satrcrdan talcp edemez. E[er ytikleme masratlan ayl olarak belirlenrnigse bu mlsrallann sattct taraI tndan cidenrncsi gerekir(30).
Mallarrn ytiklenrnesi, istillenmesi iglemini kapsitmatnaktrr.
Bir FOB s6zicr;medc istillcme giderleri ahcr tarafrndan 6denir.
E[er s6zlegrne fOg stowed (FOB istiflcnmig) ise masraflar sattct taralindan tidcnir(3 1 ).
ytiklemeden satrcrnrn sorumlu olmast, faaliyetin bizzat kendisi veya acentalarr taral'rndan yerine getirildifi anlamtl-l gclmernekiedir. Siizlegrnedc aksi bclirlenebileceli gibi ilgili liman vc ri,iztik teamtiltcri de 6nemlidir. Bu ytizden Pyrene Co.Ltd. v. Seindia Navigation Co. Ltd. davastnda Londra limanrndaki uygulamanln btittin ytiklemelerin gcminin III- Genrinin TaYin Edilmesi
Alcrnrn gcrniyi tayin etme ytiktirnliiliifti saltctntn mallart ytikleyebihnesi igin bir on koquldur. E[er alrcr bu gekilde 6 e l i r l l r n e y a p m a z s a s a t r c r u [ r a d r I l z i r r i l n n t a z r n i n i n i isteycbilir. colley v. ovcrseas Exportcr davasrnda alrcrnrn tayin ettigi 5 gcrni de ganssrzhk sonucu ytiklerne limant olan Liverpool'o varatnarnrgtt. Liverpool'da mallarr tcslim eden satrcr sltrq bedelini talep etti. Mahkernc bir yi.iklemenin o l m a d r f r n r d o l a y r s r y l a a l r c r y a t e s l i m a t r n s o z k o n u s u olarnayicaprndan bahisle satrclnrn satrg bcdclini talep cdeme-yecegini sadece mallarrn kabul cdihncrnesi yi.iztinden ufradrfr ,orottn tazmin edihnesi gcrektifine karar vermigtir (19)'
Alcr tayin etrili ilk gemi yerine bir baqkasrnr ikarne edcrse satrcrnrn bundan zilrar gtinnesi soz konusu olabilmektedir.
Ornefin altct Ekirn yi.iklernesi nedeniyle I Ekim igin bir gemi tayin edecekse, duha sonra bunu geri alrp 3l Ekim'de ytikl.n.cek bir gerni ikame ederse ilk tarih nazara altnarak
42/* ARGUMENTUM
h e s a b r n a li m a n y e t k i l i l e r i taral'rndan y a p r l m a s r y o l u n d a oldufu, bu ytizden gemi hizasrndan itibaren bi,ittin ytiklerne giderlerinin gerni larafrndan Odendigi ve navlunun bunu kapsadrlr belirtilmigtir (32). Satrcr mallar ytiklcnene kadar biitiin kayrp ve hasardan sorumludur (33).
V- Miilki),etin ve Rizikonun Ahuya Geg'mesi
F o B s a t r $ t a r n t i l k i y e t i n gegme anr rnallarrn gerni ktipegtesini gegmesi anrdrr(3a). Ktigi.ik bir grup drgrnda btirtin F o B s a t r E l a r g a y n m u a y y e n ( a y r r t edihnerniE) mallarrn s a t r g r y l a i l g i l i o l d u I u n d a n bu rtir sarrglarda mtilkiyet anlagmaya ba[lt olarak, teslim edilebilir durumdaki mallar.rn gartstz olarak sdzlegme igin tahsis edihnig olmasr halinde g e g e r . B u d u r u m b e l l i g e g i t v e a l r c r n r n k a b u l etmek durumunda oldufu rnallann tarar]ardan birinin agrk veya z l r n n i r r z a s r y l a s O z l e E r n e d e k i r n a l l a r o l d u I u n u n g c r i ddntilernez gekilde belirlendigi durumdur. Bu nokta FoB sdzlegrnedeki teslimatrn yaprldrgr andrr. Zira satrcr taralindan yerine getirihnesi gereken son edim budur (35). Karine bu noktada artrk saltctntn sdzlegmeyi ihlal etmeden belli mallal geri gekip bagkalannr ika-e iderneyeceli yolundadrr (36).
M i i l k i y e t i n g e g m e a n l satrcrnrn satrg scizlcamesinden kaynaklanan semeni talep agrsrndan da cinemlidir. cottey v.
overseas Exporters Ltd davasrnda bir rniktar gayr-imuayyen deri e$ya FOB Liverpool olarak ahcrlara satrhnigtr. Ahcrlaln bir gemi ternin edememeleri ytizi.inden mallar limanda kaldr.
Daha sonra satrcr satrg bedelini talep ederek bir dava agtr.
Mahkerncnin karartna gcire taraflar arasrnda dzel bir anlaginu yaprlmadrfr siirece mtilkiyet ve riziko alrcrya ancak mallign gemi bordasrna ytiklenmesi ile geger ve bu ytizdcn satrg bedeli talep edilemez (37).
QoEu kez satrcr agrkga veya zrmni olarak mallar tizerinde tasarruf hakktnr sakh tutrnaktadrr. Bciylelikle mallar gemiye yi,iklense veya altctntn yada acentastnln zilyetligine gegie dahi mtilkiyet sa,ttctda kalrr (38). Genellikle satrcr tarsarrui hlklarrnr cidemcnin yaprlmaslna bagh olarak elinde tutar. ingiliz Sales of Goods Act 1979, section l9(2) bir karine belirlernigrir.
s a l r c r n r n k o n i g r n c n t o y u a h c r a d r n a d e g i l d e k e n d i adrna di.izenlernir; olmast mallar iizerinde tasarrul' hakkrnr saklr tuttufunu gostennektedir. Bir FoB scizlcEmede satrcrnrn sdzlegmeyi ihrnal etrneks izin bciylc bir hakkr sakh tutup lutamayacalr da tartrgrhnrgtrr. Genel ticari uygulama satrcrnrn bunu yapabilecefi yolundadrr. Buna karErhk konigmentonun ahcr adlna dtizenlenmesi rnutlaka satrcrnrn tasarruf hakkrnr sakh tutrnadrlr anlamrna gelmez. Bagka ydnternlerle dc bu rni,imki.indtir. Ozellikle sattcr koniEmento mukabili cideme sciz k o n u s u o l d u f u n d a t a s a r r u f hakkrnr sakrr tutmalrdrr. Bu agamada tarallann yapmlg oldufu scizlegme gartlan cinem kazanr (39).
FOB satrgta kayrp ve hasar rizikosu mallann belirlenen limanda gerni ktipeqtesini gegrifi andan itibaren ahcrya aittir.
E[er ahct ytiklerne lirnanr, gemi tayini ve yi.ikleme siiresini satrcrya ihbar etme ytiktirnltilijftinii ihlal ederse ya da belirlenen gemi limana varamazsa ya da mallan alamiyacak durumdaysa veya gemiyi belirlenen zarnandan iince yuk igin kapat rrsa kararlaglrn lan si,iren in bitrnesinden it ibaren rncydana gelecek olan kayrp ve hasar rizikolan, mahn sdzlegrne konusu mal oldulunun igaretlenmig ya da ayn konmCk geklinde ayrnm yaprlmak koguluyla ahcr taraftndan ytiklenilir (40).
vl- Gerekli Lisans, Yetkilerin Alrnnrast ve F ormal itel erin Yerine Getir-ilmesi
FOB satt$ta sattct mallann ihracr igin, ahcr da ithali igin gerekli biitiin formaliteleri yerine getirmek, masraflin
k e n d i l e r i n e a i t olmak i,izere gerekli lisanslarr almakla yi'iktimli,idtirler (41). Incolerms'de belirlenen bu aylm ingiliz mahkeme kararlannda aynr kesinlikle gcirtiho.rr,.ktedir. Biant
& Co v. Morris & Co Ltd. davasrnda ingiliz Htiktirneti belirli tip petroltin lisans ohnakslzrn ihracrnr yasaklayan bir karar almrgtt. Olayda saltct scizkonusu lisans igin bagvurmuE lakat mallartn teslirni igin belirlenen stirenin sonuna kadar bu iisansr elde edcmelniEti. Alrcrlar tcslirnatrn yaprlmamasr ncdeniyle d l u . u a g t r l a r . B u davada rnallan tilke - d r g r n u
g r k a r a b i l e i e k n i t e l i k t e g e m i t e m i n i a l r c r n r n b o r i u o i a u g u i g i n , yiiktirnliiltigtin de ona ait olduluna karar verilmigrir gzl.
Buna kargrhk Pound & Co v. Hardy & Co Inc. davasrnda Portekiz makamlartndan ahnmasr glreken ihrag lisansrnrn dava gartlarr dikkate altnarak satrcrnrn uhdesind-e olduluna karar verihniqtir. Lord Summervell bu konuda genel kural tesis clmenin irnkdnsrz oldufunu, hangi taralln liians almasr gerektiginin tarallartn durumlan, onlann lisans ve fi.iztik herkkrnda gerekli bilgilere sahip olup olmadrfr gibi gegitli faktcirler gcizcintinde tutularak be[irlenro.tf ieretciigini cingcinniigtiir (43).
2. KISIM: CIF SoZI-E$MELER I- Tanrnt
Cost, Insurance ve Frcight scizciiklerinin krsaltrhnl$l olup
"Mal bcdeli, Sigorta ve Navlun" anlamrndadrr. Burtrda d;
sattctntn yiiktimliiltikleri CFR'de oldu[u gibidir. yani satrcr gdsterilen varma yerine mah gcinderebilmek igin gerekli ttim giderleri kargrlarnak zorundadrr, ancak rnalla ilgiti fitittin kayrp ve hasar rizikolarryla giderlerde meydana getcUitecek artma, mal yiikleme limanrnda gemi ktipegtetini gegtifi andan itibaren ahctya geger. CIF'de ilave olarak ritritntn ma'n taEtnmast esnastnda kayrp ve hasar rizikosuna kargr deniz sigortast temin etme ytikiimliiliigii vardrr. Satrcr sigorta sozlegmesini aktedcr vc sigorta primini rider. CIF scizlegmede sattctdan beklenen asgari rniktarda sigorta teminidir. CIF sattgta saltct rnallann ihracr igin gerekli lisanslal almalr ve giimrtikleri cidemelidir. Bu terirn sadece deniz ve igsu ulagrmr igin kullanrlrr.
CIF genel iladcsiyle bir dcnizagrn satrm scizlegmesidir (44).Bu agrdan FoB'rn sadece drg ticarer igin defil, ig ticaret iEin de mi.imktin olabileceli konusundaki belirleme 14s1 cIF igin sdz konusu defildir. CIF'de denizagrl tilkelere mallaln tagrnmasr scizlegmenin esash cizellilidir (a6).
CIF konusunda kldsik tanrm Lord Atkinson tarafrndan Johnson v. Taylor Bros davasrnda verihnigtir (47). Buna gore satrcr aksine 6zel bir hiiktim olmadrkga 6 hususu y"i.in"
getirmeklc miikelleftir (a8). Birincisi satrlan mallar igin Uir latura dtizenlenmesi, ikincisi siizlcgmede belirlenen mallarrn y iiklerne I i man t nda gemiye yi.ikl enmes i, i.ig tinciis i.i scizlegrnede kararlagttrtlan mahalde mallann teslirnini remin edecek bir navlun sdzlegmesinin yaptlmasr, dcirdtinciisti ticarette cari qartlarla, alrcrnrn rncnl'aatlerinc hizrnet edecek bir sigorta d t i z e n l e m e s i , b e g i n c i s i l'atura, konigmento ve sigorta poligesinden ibaret olan, alrclya teslimi satrlan mallann sembolik olarak teslirni olan, mallan alrcrnrn rizikosuna gegiren ve satrcrya mallann bedelini talep hakkr saflayan yiiklemc belgelerini makOl bir siire iginde altctya gondermesi ve teklif etmesidir.
Bu tanrm uyannca cIF gartla sdzlegme yaprldrfrnda, sarrcr bu scizle$me gere[i ve sonucu olarak maliarin ytiklenmesini temin cdeceflini kabul etmektedir. Agrkga belirtiimelidir ki bu zorunlu de[ildir. satrcr dnceden ytiklenmi$ mallan cIF satabileccpi gibi, kendisi bu ;ekilde ytiklenmig mallal ssrrn ulabilir ve onlan CtrF olanilk satabilir (4g).
ARGUMENTUIVT 425
Bir FOB sozlegrnede de satrcrnrn mallarrn ahctya tagtnmast igini tistiine alabilece[i dikkate ahnrrsa alrcr mcnfaatine sigorta di,izcnlcmcsi ilave yi.ikiimli.iliikler iEcrcn bir FoB s6"zleqme ile CIF sozlegme irustndaki esaslt farkhlrlr ter;kil etrneftcdir. CIF sozlegmede fiyat tarilrna masralt ve sigortayt kapsadrfrndan srizleqmenin yaprhnasrndan sonraki bir devrede nuolun iranlan ya da sigorta prirnlerindeki artl$ sattclnln ki.nr azaltacaktrr. Buna kargrlrk navlun vcya primlerdeki di.igiigi.i daha f azla kfir eldc elmcsini saflayacakttr..Oysa FOB sertrgta tagrma masrallan faturada ayrr olarak gdsterilir (50).
FOn ve CIF scizleqme arasrndaki onemli difer bir aygm da if'ayla ilgilidir. FoB satrqta satrcr mallan gemide teslim eder, CIF sarigta ise ytiklcme belgelerinin alrcrya teslirni ile bu ytiktimttiitit< icra edilir (5 1). nelgelerin sunulmasrnrn clF ,orl.g,nedcki onemi CIF'in rnallartn satt;t olmayrp mallarla ilgili'bclgelerin satr;r oldulu gtlriir;i,intin ortaya grkmastna da sJU.U olinugtur. Arnhold Karbcrg & Co v. Blythc, Green, Jourdain & co davasrnda (52) scrutton J $u belirlemeyi yapml$tlr:
- -
" CIF salrgrn mallarrn satrqt cle[il fakat mallarla ilgili belgelerin satrgr oldu[u konusundaki tcrnel larktn kesin surctte a k l l d a t u f u l m a * , n t n C I F m u k a v e l e l e r d e n d o [ a n b i r g o k giiglii[iin goziirn rarzr oldu[u tikrindeyim. clF sarrg mallann uurr*r ile kairn olan bir mukavele defil, salrr; mukavelesine u y g u n e m t i a n r n y i i k l e n m e s i n e d a i r b i r m u k a v e l e d i r . Mukavelede aksi yizitr ohnadrkga, varma limanrna kadar Adi tagrma mukaveleJi ve bu yolculuk igin emtiantn fldi sigorta
*ukuu.lesi elde edilccek ve rnukavele bedelinin ijdcnmesine karqr bu belgeler arzolunacaktrr. Ahcr ancak belgeleri teselli'im ettikten soniadrr ki tagrma mukavelesinin yerine gctirilmesini veya eler crntia ziya vcya hasara ulrarnaml$sa ayrlca sigorta rnukavelesi gercfince horonn tazminini talep hakkrnr haiz bulunabileccktit. O, gergekte cmtiayr de[il, belgeleri sattn nlmaktadrr. Nitekim satrn aldrpr mallara arn hasar igin tagtma ve sigorta mukaveleteri hiiktimleri gerefince laztninat clde edernemesi de mtirnktindtir. Bu, sattg mukavelesi gerefince hangi belgelere hak kazanmrg oldu[una ba[h bir keyfiyettir-Bu iebebten kanaarirne gore beyan yaprldrfl veya belgeler arzedildikleri zatnan, bu belgelerin satrg muatnelcsine nazaran dururnlurrnln ne oldufu hususu genellikle ilgili bir soru olarak ortaya grkacaktlr".
CIF satrgta satrcr cdirnini fiziksel olarak mallartn teslimiyle d e f i l , b e l g e l e r i a h c l y a i b r a z e t m e k s u r e t i y l e y e r i n e g.ii*.ktelir (53). Yi,iklerneden sonra mallar denizde faybolsa bile belgelerin ibrazr ile satrcr gegerli-olarak borcunu ifa etmigtir" Belgelerin ibrazr rnallann ziyar halinde sadece bir fonnalite olmaktudrt. Alrcr kendisine konigmentonun teslim edifunesiyle tar;ryana kargr dava hakkrna, sigorta poligesi ile de
CIF satrgta satrcr cdirnini fiziksel olarak mallartn teslimiyle d e f i l , b e l g e l e r i a h c l y a i b r a z e t m e k s u r e t i y l e y e r i n e g.ii*.ktelir (53). Yi,iklerneden sonra mallar denizde faybolsa bile belgelerin ibrazr ile satrcr gegerli-olarak borcunu ifa etmigtir" Belgelerin ibrazr rnallann ziyar halinde sadece bir fonnalite olmaktudrt. Alrcr kendisine konigmentonun teslim edifunesiyle tar;ryana kargr dava hakkrna, sigorta poligesi ile de