與 值之探討
作者 : 張鴻偉 · 黃書恆
甘明濬 · 吳智善
指導 : 蔡東憲
一. 研究動機
高一下, 老師教複數的極式, 解 xn = 1 知其根為 1, w, w2, . . . , wn−1 (w = cos2πn + isin2πn), 這些根在複數平面上所代表的點分別為 A0, A1, . . . , An−1。 並且藉由計算知 AkA0
= 2 sinkπn, 所以 A1A0 + A2A0 + · · · + An−1A0 = 2
P
n−1k=1sinkπn, 我們可以由積與和差 之轉換得知此答案為 2 cot2nπ ; 但是若將上述改為 A1A0m + A2A0m + · · · + An−1A0m = 2mP
n−1k=1sinm kπn (m, n ∈ N, n > m2) 是否可得到較簡化的答案?P
n−1k=1cosm kπn 是否也有 令人驚喜的答案? 於是我們開始招兵買馬, 一同為解決這個問題而奮鬥。二. 研究目的
(1) 利用
P
n−1k=1coskmπn 、P
n−1k=1sinkmπn 的和及 sinmθ 的表式, 進而求出P
n−1k=1sinm kπn 的和。(2) 利用
P
n−1k=1coskmπn 的和及 cosmθ 的表式, 進而求出P
n−1k=1cosm kπn 的和。(3) 利用
P
n−1k=1sinkπn 及P
n−1k=1sin2 kπn 的和, 求出P
n−2i=1P
n−1j=i+1siniπn sin jπn 的和。(4) 利用
P
n−1k=1coskπn 及P
n−1k=1cos2 kπn 的和, 求出P
n−2i=1P
n−1j=i+1cosiπn cosjπn 的和。三. 研究設備器材
34
紙、 筆。
四. 預備知識
(1) sin α sin β = −12 [cos(α + β) − cos(α − β)]。
(2) cos α sin β = 12[sin(α + β) − sin(α − β)]。
(3) 巴斯卡定理: Ckn+ Ck+1n = Ck+1n+1。
(4) (1 + x)n= C0n+ C1nx+ C2nx2+ · · · + Cnnxn。
(i) 令 x = −1 ⇒ C0n−C1n+ C2n+ · · · + (−1)nCnn= 0,
∵
Ckn = Cn−kn∴
(a) 當 n 是偶數 2C0n−2C1n+ 2C2n− · · ·+ (−1)n2Cnn2 = 0。
(b) 當 n 是奇數 C0n−C1n+ C2n+ · · · + (−1)nCnn = 0。
(ii) 令 x = 1 ⇒ C0n+ C1n+ C2n+ · · · + Cnn= 2n,
∵
Ckn = Cn−kn∴
(a) 當 n 是偶數 Cn n 2
2 + Cnn−2 2
+ Cnn−4 2
+ · · · + C0n= 2n−1。 (b) 當 n 是奇數 Cnn−1
2
+ Cnn−3 2
+ Cnn−5 2
+ · · · + C0n = 2n−1。
(5) 當 m 是奇數時 Cmm−1 2
=
Cm+1m+1
2
2
證明如下 : 左式 = m!
m−1 2 !m+12
! 右式 = (m + 1)! m+1 2 !
m+12
!× 1
2 = m+ 1
2
m+12
× m! m−1 2 !
m+12
!
= m!
m−1 2 !m+12
!
= 左式
五. 四個引理
為求得
P
n−1k=1sinm kπn 及P
n−1k=1cosm kπn, 我們必須先證明下面四個引理(一) 引理一:
n−1
X
k=1
coskmπ n =
n −1, 當 m 是 2n 倍數,
−1, 當 m 非 2n 倍數且 m 是偶數, (m, n ∈ N 且 n ≥ 2)
0, 當 m 是奇數。
證明:
n−1
X
k=1
coskmπ n
= cosmπ
n + cos2mπ
n + · · · + cosm(n − 1)π n
= sin3mπ2n −sinmπ2n + sin5mπ2n −sin3mπ2n + · · · + sin(2mn−m)π2n −sin(2mn−3m)π2n 2 sinmπ2n
(預備知識2)
= sin
m − m
2n
π −sin mπ2n 2 sinmπ2n藉由 m 的討論, 可得引理一。
(二) 引理二:
n−1
X
k=1
sinkmπ n =
0, 當 m 是 2n 倍數,
0, 當 m 非 2n 倍數且 m 是偶數, (m, n ∈ N 且 n ≥ 2) cotmπ2n, 當 m 是奇數。
證明:
n−1
X
k=1
sinkmπ n
= sinmπ
n + sin2mπ
n + · · · + sin(n − 1)mπ n
= cos3mπ2n −cosmπ2n+cos5mπ2n −cos3mπ2n + · · · + cos(2n−1)mπ2n −cos(2n−3)mπ2n
−2 sinmπ2n
(預備知識1)
= cos
m − 2nm
π −cos mπ2n
−2 sinmπ2n
藉由 m 的討論, 可得引理二。
(三) 引理三:
sinmθ =
1 2m−1
Cmm2
2 −Cmm−2 2
cos 2θ+Cmm−4 2
cos 4θ + · · · + (−1)m2C0mcos mθ
, 當 m 是偶數,
1 2m−1
Cmm−1
2
sin θ−Cmm−3 2
sin 3θ+Cmm−5 2
sin 5θ + · · · + (−1)m−12 C0msin mθ
, 當 m 是奇數。
藉由觀察 m = 2, 3, 4 等, 我們可以猜測 sinmθ 之表示式, 接著, 證明我們的猜測是正確 的。
(a) 當 m 是偶數時, 假設 sinmθ = 2m−11 (C
m m 2
2 −Cmm−2 2
cos 2θ+Cmm−4 2
cos 4θ+· · ·+(−1)m2 C0m cos mθ) 成立, 則
sinm+1θ= sinmθ ×sin θ
= 1 2m−1
"
Cmm2
2 sin θ − Cmm−2
2
2 (sin 3θ − sin θ) + · · · + (−1)m2 C0m
2 [sin(m + 1)θ − sin(m − 1)θ]
#
= 1 2m[(Cmm
2 + Cmm−2
2 ) sin θ − (Cmm−2
2 + Cmm−4
2 ) sin 3θ + · · · + (−1)m2C0msin(m + 1)θ] (預備知識3)
= 1
2m[Cm+1m
2 sin θ − Cm+1m−2 2
sin 3θ + · · · + (−1)m2C0m+1sin(m + 1)θ]
為當初猜測 m + 1 為奇數的情形。
(b) 當 m 是奇數時, 假設 sinmθ = 2m−11 (Cmm−1
2 sin θ − Cmm−3
2 sin 3θ + Cmm−5
2 sin 5θ + · · · + (−1)m−12 C0msin mθ) 成立, 則
sinm+1θ= sinmθ ×sin θ
= 1 2m−1
"
Cmm−1 2
1 − cos 2θ
2 + Cmm−2 2
× 1
2(cos 4θ − cos 2θ) + · · · + (−1)m+12 ×1
2C0m(cos(m + 1)θ − cos(m − 1)θ)
#
= 1
2m[Cmm−1 2
−(Cmm−1
2 + Cmm−3
2 ) cos 2θ + · · · + (−1)m+12 C0mcos(m + 1)θ]
= 1
2m[Cmm−1 2
−Cm+1m−1
2
cos 2θ + · · · + (−1)m+12 C0mcos(m + 1)θ]
(預備知識5)
= 1 2m
Cm+1m+1 2
2 −Cm+1m−1
2
cos 2θ + · · · + (−1)m+12 C0m+1cos(m + 1)θ
為當初猜測 m + 1 為偶數的情形。
所以我們完成引理三的證明。
(四) 引理四:
cosmθ=
1 2m−1
Cmm2
2 + Cmm−2
2 cos 2θ + Cmm−4
2 cos 4θ + · · · + C0mcos mθ
,
當 m 是偶數,
1 2m−1
Cmm−1
2
cos θ + Cmm−3 2
cos 3θ + Cmm−5 2
cos 5θ + · · · + C0mcos mθ
, 當 m 是奇數。
藉由觀察 m = 2, 3, 4 等, 我們可以猜測 cosmθ 之表示式, 接著, 證明我們的猜測是正確 的。
(a) 當 m 是偶數時, 假設 cosmθ= 2m−11 (C
m m 2
2 +Cmm−2 2
cos 2θ+C
m m−4
2 cos 4θ+· · ·+C0mcos mθ) 成立, 則
cosm+1θ = cosmθ ×cos θ
= 1 2m−1
"
Cmm2
2 cos θ+
Cmm−2 2
2 (cos 3θ+cos θ)+· · ·+C0m
2 (cos(m+1)θ+cos(m−1)θ)
#
= 1 2m[(Cmm
2 +Cmm−2
2 ) cos θ+(Cmm−2
2 +Cmm−4
2 ) cos 3θ+· · ·+C0mcos(m+1)θ](預備知識3)
= 1
2m[Cm+1m
2 cos θ + Cm+1m−2 2
cos 3θ + · · · + C0m+1cos(m + 1)θ].
為當初猜測 m + 1 是奇數的情形。
(b) 當 m 是奇數, 假設 cosmθ = 2m−11 (Cmm−1 2
cos θ + Cmm−3 2
cos 3θ + Cmm−5 2
cos 5θ + · · · + C0mcos mθ) 成立, 則
cosm+1θ= cosmθ ×cos θ
= 1 2m−1
Cmm−1
2
2 (1 + cos 2θ) + · · · + C0m
2 (cos(m+1)θ + cos(m−1)θ)
= 1
2m[(Cmm−1
2 + (Cmm−1
2 + Cmm−3
2 ) cos 2θ + · · · + C0mcos(m + 1)θ]
(預備知識5)
= 1 2m
Cm+1m+1 2
2 + Cm+1m−1 2
cos 2θ + · · · + C0m+1cos(m + 1)θ
為當初猜測 m + 1 是偶數的情形。
所以我們完成引理四的證明。
六. 主要研究內容
(一) 定理一:
n−1
X
k=1
sinm kπ n
=
Cmm 2
2m n, 當 m 是偶數且 n > m2,
1 2m−1
Cmm−1
2
cot 2nπ −Cmm−3
2
cot3π2n + · · · + (−1)m−12 C0mcotmπ2n
,
當 m 是奇數, (m, n ∈ N, n ≥ 2)。
(i) 當 m 是偶數且 n > m2 時
∵
sinmθ= 1 2m−1Cmm
2
2 −Cmm−2
2 cos 2θ + · · · + (−1)m2 C0mcos mθ
!
(引理三)
∴
n−1
X
k=1
sinm kπ n = 1
2m−1
"
Cmm2
2 (n − 1) − Cmm−2
2 (−1) + · · · + (−1)m2C0m(−1)
#
(引理一)
= 1 2m[Cmm
2
·n −(Cmm
2
−2Cmm−2
2 + · · · + (−1)m2 ·2 · C0m)]
= 1 2m ·Cmm
2
·n (由預備知識 (4)(i) 知 Cmm
2 −2Cmm−2 2
+ · · · + (−1)m2 ·2 · C0m = 0)。
(ii) 當 m 是奇數時
∵
sinmθ= 1 2m−1Cmm−1
2 sin θ − Cmm−3
2 sin 3θ + · · · + (−1)m−12 C0msin mθ
(引理三)
∴
n−1
X
k=1
sinm kπ n = 1
2m−1
"
Cmm−1 2 cot π
2n−Cmm−3
2 cot 3π
2n+· · ·+(−1)m−12 C0mcot mπ 2n
#
(引理二) 於是我們完成定理 1 的證明。
(二) 定理二:
n−1
X
k=1
cosm kπ n =
Cmm 2
2m n −1, 當 m 是偶數且 n > m2,
0, 當 m 是奇數,
(m, n ∈ N, n ≥ 2)。
(i) 當 m 是偶數且 n > m2 時
∵
cosmθ = 1 2m−1Cmm
2
2 + Cmm−2
2 cos 2θ + · · · + C0mcos mθ
!
(引理四)
∴
n−1
X
k=1
cosm kπ
n = Cmm
2
2m (n − 1) + 1
2m−1Cmm−2
2 (−1) + · · · + C0m
2m−1(−1) (引理一)
= Cmm
2
2mn − 1 2m(Cmm
2 + 2Cmm−2
2 + · · · + 2C0m)
= Cmm
2
2mn −1 (由預備知識 (4)(ii) 知 Cmm
2 + 2Cmm−2 2
+ · · · + 2C0m= 2m) (ii) 當 m 是奇數時
∵
cosmθ = 12m−1(Cmm−1
2 cos θ + Cmm−3
2 cos 3θ + · · · + C0mcos mθ), (引理四)
∴
n−1
X
k=1
cosm kπ
n = 0
2m−1 = 0 (引理一) 於是我們完成定理二證明。
七. 結論及應用
(1) 藉由四個引理的輔助, 我們證明下列:
(i)
n−1
X
k=1
sinm kπ n =
Cmm 2
2mn, 當 m 是偶數且 n > m2,
1
2m−1(Cmm−1 2
cot2nπ −Cmm−3
2
cot 3π2n+ · · · + (−1)m−12 C0mcotmπ2n), 當 m 是奇數,
(m, n ∈ N, n ≥ 2)。
(ii)
n−1
X
k=1
cosm kπ n =
Cmm 2
2mn −1, 當 m 是偶數且 n > m2,
0, 當 m 是奇數,
(m, n ∈ N, n ≥ 2)。
(2) 因為 (a1+ a2+ · · · + an−1)2 =
P
n−1k=1a2k+ 2P
n−2i=1P
n−1j=i+1aiaj∴
n−2
X
i=1 n−1
X
j=i+1
sin iπ n sinjπ
n =1
2(cot2 π 2n − n
2)
n−2
X
i=1 n−1
X
j=i+1
cos iπ
n cosjπ n =−1
2 (n
2 −1) = −n 4 +1
2
八. 參考資料
1. 林福來等著 「高中數學第二、 四冊」, 南一出版社。
—本文作者就讀於台南一中,蔡東憲任教於台南一中—