基礎 kai

身為執行各樣 palisiyan 者，報導人 saDremedreman 強調：「不管我們誰是 pulingau，都一樣，lada 是 djaladjalan na cemas（cemas 的路徑）；是apulu（根本、

基礎）。」⁵⁸她繼續說明，在學習成為 pulingau 的過程中，老師還暫不會教導困難 的kai，例如 ljingasan，但是 lada 和 cacunan 基本上都會先教。不過，她也承認前 述這二種kai，在平常 mapalisi 時是不會應用到的。平時，她們用的是 ljivadrekan

（安慰的話語）來tjemautjau。只在非常困難或特殊的 palisiyan 裡，這二種 kai 的 某些語句才會夾雜出現，但也不是全部。⁵⁹

在天上，Jengets 在後面』。」（p.66）由此證明東部排灣人的 palisiyan 的確有受到卑南族的影響，

只是族群遷移與人群流動等問題非筆者目前的能力所可以掌握的，因此本研究將暫時不討論它們。

57 “ljivalek”華文名稱為「海州常山」，屬馬鞭草科植物，也叫臭梧桐。排灣人常「拿它來治頭痛、

扭傷…等病症，可以說是排灣族的藥王之王。」（顏正一 2007：33）

58 “lada 是 djaladjalan na cemas（cemas 的路徑）”這個觀點，在筆者訪問其他也是身為 pulingau 的 報導人，無論是土坂的 saKedrekedr 與已去世的 saSelep（吳進香）、台坂的 saLjavaus、古樓的 saLjalep、saKeljeng（曾綉琴）與 saKeljeng（鄧玉雪）、正興的 saLjeljeng，或者歷坵的 saLjavaus 時，都得到了印證。

59 lada 的應用有二種情況。第一種是正常的狀況下，當 pulingau 要 malada 時，“lada”的八段 kai 原則上會全部說出來，但事實常常是，有時候因為參與的親戚或部落族人會在lada 進行中插入詢 問來到人間的cemas 一些世間的欵難雜症，因此往往 kai 就說到被詢問的那個 cemas 的段落，之後

不過，縱然學習成為pulingau，一般 tjautjau 不是老師最先教授的重點，但它 也有一定的規矩。下列筆者舉出二段，以使讀者對之有概略認識：一為taidai a adaw ta pinacaiyan（死後第一百天），在作完祭品 dridri（豬）的 palisiyan 後，接著到屋 外tjemumalj（告知）的 kai。（見表 4 的 kai 12）二為 semu sa’etjuan（除病），當召 喚病者的vavak 回來之前的預備。（見表 3 的 kai 11）首先列出 tjemumalj（告知）

的kai：

◎ tjemumalj（告知）

avan anga lja; pina pucevucevungan, tu tja vuvu, tu tja

就是 (表已經) （肯定語） (表動作) 互為相逢 我們的 祖先 我們的

matjaljaljak, tu namapatataitailj, tu namapatataletalev; paljagai anga,

雙親 各為一邊的 各為嫁娶的 以酒敬… (表已經)

接著是召喚病者的vavak 回來之前的 pakipadjulu’（預備）的 kai：

pulingau 就直接跳到最後一段，即末段的 kauljadan 作結束。更清楚地說，lada 進行中，當進入到 第四段的“i pidi/Na’emati”與第六段的“…i maka lizeng”時，現場的人就可以提出問題，即向 Na’emati 和 saVuluvulung 尋求解答。待問題都問完後，第七段與第八段就不再進行，直接到末段的

“kauljadan”。而第二種是在特殊的情況下，一開始 pulingau 說的都是 tjautjau，但到中間卻穿插出 現lada 的部份 kai。就以 taidai a adaw ta pinacaiyan（死後第一百天）為例，當 saDremedreman 進 入到為獻祭的 dridri（豬）mapalisi 時，前半段說的是 tjautjau，到中段則出現 cinemasan（cemas

◎ pakipadjulu’（預備） 求內容與正執行的這個palisiyan 本身之性質成一致性；(3)就像特定 tjautjau 一樣，

它是人間與非人界溝通的媒介，並且也是幫助人間從非人界得到所有好處的管道。

接下來，筆者將以pulingau 晉昇的 palisiyan 中的 kai 說明 lada 的形式。lada 總共有八段，每一段叫“tjekan”，每個 tjekan 又包含不同的內容與意義。⁶⁰構組上，

lada 分成三個部份，即 djadjulatan、cacunan 與“tide’”（插入、間斷）。前面二者是 固定不變單位，後者則會因不同狀況的需求而外加在cacunan 的段落與段落之間，

60 本研究使用的“lada”取自於「台東縣達仁鄉 96 年度排灣族傳統祭儀文化人才培訓第一期（基礎 班）研習會」（2007 年 7-11 月），提供者為土坂的 saDremedreman（朱連金）。saDremedreman 的 sipalisiyan（祭祀方法）已經混合 Tjadridrik（大谷）、Kuljaljaur（古樓）與 Tjuabar（土坂）的作法。

也就是插入的tide’會因為 palisiyan 的目的不同而有所變化。以下即是 djadjulatan、

cacunan 與 tide’在 malada 時運作的過程⁶¹：

一、djadjulatan（基礎 kai：由 pulingau 代表人間發言）

［kai］

第一段 i sazazatj, i ’uma’an, i ta’uvan; reretengu, recevungu, lja ku saladj, sevalitan, sevulatan; nu lekelek, nu pulingau, kamalu patje cusuin; tji lemanguavan, nu tjema lavaciq; inasakan, kuwadai; na cemuni, na qemimang; tisa Macawucang, tisa Macaljuvuk; ai kina vulu, sini pasasimu’, lja i qinidalan; semu paljiq, semu ciluq, a adaw a kipudravan; au kipatengetengan; i ya i.

第二段 ti lja Ljumeg, a i tja nu na’emati; pu pina tjeljuan, pina ki zaljuman, tja i saLekuman; na namau kaljivakan; sa ku rinarua, sa ku rinarasung; sinu ljitau, ka ljinaljecegan; i ya i.

第三段 Ljemedj a i lalivuan; su zinekatj, su vine’ac; a kakemudain anga; tja i saLekuman i valukur, a na kitjuvavadisan, na kitjulalu’eman; ljemalje’el, ljemamecau; i su laliviljan; i ya i.

第四段 nu i pid, Na’emati, pu cinunan, pu sina na ljakan; malji yu wa linu’eman;

kaljipawu, qaqavasen; i pu liljing, i pu ljaqui; sa tja pa kiliguan, tja i redau, a na’emati;

linaurak a ljivakung, i kutikut, i veljevelj; malji yu a ljalje’elan, ljamecavan; i djalaljap, i zemezem; a kini yavangan, a pinu cevuljan; i kina ma lingulaljan [女]（i kina ma talageljan [男]）; i ya i.

第五段 mapulaljum a ken, kama tja ljavasai; kuamengai, kualjuvai; ku pa’ikuratai, tu ku ’aya’ayam, a male timawumalji, a kaiyan, a quvaljan; sa piljiyan, sa tjuviyan, tje vudu a tje ljinaulj; i ya i.

61 本單元由於是介紹人與 cemas 往來的方法，因此 lada 本身的詞彙或句子不作逐字逐句翻譯，僅

第六段 ali tja suacikelai, nu tja djalan, nu tja djadjulatan; masi kawukawu, mata laulacai; wu la ka livatjan, a qinuljung; ka ma paupaljang, ma lje rauragan, ku ra ka vililjan; nu alutan, ti na idai, ti na pulu’, i ta redau; i ya i.

第七段 ali tu ljia vavavi, ki taliduan ni tja i Tjagaraus, a na semu ljingau, a na semu vangetj; nu wa tagau, nu wa levelevan; i ya i.

第八段 ljia kacacedasi, ma ta laulaljap; pi na ki tjinevus, tji na va liku’ai; ki ni ljitac, tu i kauljadan, tu i makalizeng; i ya i.

末段 tja patje kauljadanau, ti cinunan, i ya maya ki tadjalan, ki tavelak, tu ki ni pudravan, tu ki ni vusukan, ki yaya i kauljadan; i ya i.

［概略分析］

“djadjulatan”是基礎 kai 的第一部份，本意為「專門用來作為踩踏的位置或地 方」，引申意義可以是「基礎」或「根本」，它的 kai 是不變的。這個 djadjulatan 是從人間出發至非人間的起點，它的路徑首先是從第一段的’uma’an 開始。接著，

第 二 段 至 第 五 段 的 makalizeng 是 第 二 站 。 再 來 ， 第 六 段 是 旅 程 中 場 對 djalan/djadjulatan（基本路徑）的回顧與檢視。然後，是繼續往 Tjagaraus 住的方向 走的第七段。再接下來，是朝kacacedas（日昇之處）的方位前進的第八段。最後，

也就是末段，則是抵達同樣也是位在makalizeng 的 kauljadan。據此景象，我們可 以說這每一段空間的變換是 pulingau 進到非人界的路線；在這條路線的不同場域 上，pulingau 與 cemas 們相見，並將人間的問題帶入。

二、cacunan（轉由 cemas 說話）

［kai］

第 一 段 au ki tiaken anga cu li, a ’uma’an; a mapakaljavaljava a ken, a mapucevucevulj a ken; i ’uma’an, i ta’uvan, i ’inaljan, i cinekecekan. navan anga, saka nu ayanga itjen; li ki papaljizaw anga; li ki papatadalj anga; li ki papatjaljinang anga;

tu male ka vuvu, tu male ka matjaljaljak; tu si kipatengetengan; tu si kiyararang; tu si kilutukan; tu si kitjaljialutan. oau kimasalu itjen, au kimasuqelid itjen; i pazazukezukel, i patjatjaljinaljinan; tjala vavuluvulungan, tjala na’ematimati, tjala navene’ave’ac;

aiyanga wuta mun, sa nu ljivalj anga, sa nu ljaqui anga; ara tja macaqu amen, tja kemeljang amen; a na kizang, a na kitjavang, a na i sizazaw.

第二段 au ki tiaken anga cu li; ti lja Ljumeg, a adaw a ken, a na’emati a ken; pu pina tjeljuan, (pu) pina kizaljuman. n o

第三段 au ki tiaken anga cu; ti sa Ljemedj a ken i lalivuan a ken, a pu pinalutavakan, tu ka kemudain anga. n o

第四段 au ki tiaken anga cu; i pidi a ken, i kadjaljavan a ken; pu cinunan, pu sina naljakan. n o

第五段 au ki tiaken anga cu; ti Tjagaraus a ken a i vavaw, kini ljaljingan, kini patjesizazavan, tu ka kemudain anga. n o

第六段 u, u, u, u, u, u, sa ken; au ki tiaken anga cu li, ti saVuluvulung a ken, pinazaing, pinakacacunan, pinakasemeketj nu i kacauwan, nu i maka lizeng. n o

末段 tja patje kauljadanau, ti cinunan, i ya maya ki tadjalan, ki tavelak, tu ki ni pudravan, tu ki ni vusukan, ki yaya i kauljadan.

［概略分析］

基礎 kai 的第二部份為“cacunan”，它是由固定與變動的 kai 所組成。何謂

“cacunan”？ saDremedreman 解釋，cacunan 就是指每個 cemas 他們分配到的，也 就是他們各自要作的工作、各自要遵行的任務。⁶²因此，本kai 每段一開頭就是 cemas 各自對其身份的宣告，以及對自我工作的描述。這是cacunan 的固定 kai 之一。接

著，在其後插入封立pulingau 時要說的 kai n，此為變動單位。⁶³至於o則是 cacunan 的固定kai 之二，說話者是所有 cemas；到末了 cemas 是以整體的形式發聲，而不 像開始時是以單獨的各自出聲。

三、lada（djadjulatan 與 cacunan 的結合並另加 tide’）

［kai］

第一段 y i sazazatj, i ’uma’an, i ta’uvan; reretengu, recevungu, lja ku saladj, sevalitan, sevulatan; nu lekelek, nu pulingau, kamalu patje cusuin; tji lemanguavan, nu tjema lavaciq; inasakan, kuwadai; na cemuni, na qemimang; tisa Macawucang, tisa Macaljuvuk; ai kina vulu, sini pasasimu’, lja i qinidalan; semu paljiq, semu ciluq, a adaw a kipudravan; au kipatengetengan; i ya i.

yy au ki tiaken anga cu li, a qumaqan; a mapakaljavaljava a ken, a mapucevucevulj a ken; i qumaqan, i taquvan, i qinaljan, i cinekecekan.

navan anga, saka nu ayanga itjen; li ki papaljizaw anga; li ki papatadalj anga; li ki papatjaljinang anga; tu male ka vuvu, tu male ka matjaljaljak; tu si kipatengetengan; tu si kiyararang; tu si kilutukan; tu si kitjaljialutan. oau kimasalu itjen, au kimasuqelid itjen; i pazazukezukel, i patjatjaljinaljinan; tjala vavuluvulungan, tjala na’ematimati, tjala navene’ave’ac; aiyanga wuta mun, sa nu ljivalj anga, sa nu ljaqui anga; ara tja macaqu amen, tja kemeljang amen; a na kizang, a na kitjavang, a na i sizazaw.

第二段 y ti lja Ljumeg, a i tja nu na’emati; pu pina tjeljuan, pina ki zaljuman, tja i saLekuman; na namau kaljivakan; sa ku rinarua, sa ku rinarasung; sinu ljitau, ka ljinaljecegan; i ya i.

63 在 cacunan 的固定 kai 之一與之二中間會因 palisiyan 的不同而加入專屬該 palisiyan 的 tide’。例 如，seman vusam（作小米種子）的 lada 加入的變動單位是專屬 seman vusam 的 tide’。又或者，mumalj a seman ’inatiyan（重作 seman ’inatiyan）的 lada 其變動單位是屬 mumalj a seman ’inatiyan 本身的 tide’，以此類推。換句話說，tide’都會有改變，但是 djadjulatan 與 cacunan 不變。

yy au ki tiaken anga cu li; ti lja Ljumeg, a adaw a ken, a na’emati a ken; pu pina tjeljuan, (pu) pina kizaljuman. n o

第三段 y Ljemedj a i lalivuan; su zinekatj, su vine’ac; a kakemudain anga; tja i saLekuman i valukur, a na kitjuvavadisan, na kitjulalu’eman; ljemalje’el, ljemamecau; i su laliviljan; i ya i.

yy au ki tiaken anga cu; ti sa Ljemedj a ken i lalivuan a ken, a pu pinalutavakan, tu ka kemudain anga. n o

第四段 y nu i pidi, na’emati, pu cinunan, pu sina na ljakan; malji yu wa linu’eman;

kaljipawu, qaqavasen; i pu liljing, i pu ljaqui; sa tja pa kiliguan, tja i redau, a na’emati;

linaurak a ljivakung, i kutikut, i veljevelj; malji yu a ljalje’elan, ljamecavan; i djalaljap, i zemezem; a kini yavangan, a pinu cevuljan; i kina ma lingulaljan [女]（i kina ma talageljan [男]）; i ya i.

yy au ki tiaken anga cu; i pidi a ken, i kadjaljavan a ken; pu cinunan, pu sina naljakan.

n o

第五段 y ali tu ljia vavavi, ki taliduan ni tja i Tjagaraus, a na semu ljingau, a na semu vangetj; nu wa tagau, nu wa levelevan; i ya i.

yy au ki tiaken anga cu; ti Tjagaraus a ken a i vavaw, kini ljaljingan, kini patjesizazavan, tu ka kemudain anga. n o

第六段 y ljia kacacedasi, ma ta laulaljap; pi na ki tjinevus, tji na va liku’ai; ki ni ljitac, tu i kauljadan, tu i maka lizeng; i ya i.

yy u, u, u, u, u, u, sa ken; au ki tiaken anga cu li, ti saVuluvulung a ken, pinazaing, pinakacacunan, pinakasemeketj nu i kacauwan, nu i maka lizeng. n o

末段 tja patje kauljadanau, ti cinunan, i ya maya ki tadjalan, ki tavelak, tu ki ni

［概略分析］ pulingau 再次代表人間向 cemas 說明今次要 mapalisi 的事情是什麼（以“n”表示）。

最後，各擔負不同職責的 cemas 以集體回應的方式答覆 pulingau 對人間事務的陳 述（以“o”表示）。從 lada，我們可以知道 djadjulatan 與 cacunan 的內涵是呈呼應 與對襯的關係。

由於整套lada 很長，因此當 pulingau 人數多時，為要縮短 malada 的時間，會 分成數組同時進行不同的段落，但 lada 的路徑其內容與規矩不變。不過，這個分 組如何進行呢？以 saDremedreman 習得的作法⁶⁴為，假設有許多 pulingau，則 palisiyan 進行時，被分配 malada 的就執行 lada 到 kauljadan（末段）。其他的，有 的作’aya’ayam⁶⁵，有的作cacunan，作到 saLamaljeng，亦即第六段的 saVuluvulung。

而若只有一個pulingau，並且想縮減執行 lada 的時間，則就僅說出 djadjulatan 與 cacunan 互相呼應的部份，接著就只說一段o即可。由此看來，雖然 lada 有它的固 定順序組合原則，但是在實際應用時，djadjulatan、cacunan 與 lada 仍然可以各自 獨立進行。