tnani YARGILAMA usur-U KANUN'UNDA yAprr"aN oncigixr-icn conn inani vARGTLAMA usur,Uuon RE'SEN AnA$TTRMA vn eizrfi-ix ir,xnr,nni
Arq. Gor. Siiheyla $ENLEN*
A.[tCUi\X [iN'I'UllI Y I L : 5 S A Y I : 4 6
yoluyla dcnctlcnmcsi ilc hukuk dcvlcti olrna arasrnda
;valan bir iligki mcvcuttur. Fai<at, Ccza ve Mcdcni Yargrlama lJsulllcri'ndcn {arkh olarak, buratta tara{'-iar arastnda bir dcnklik scjzhonusu dcgildir" Zira, de-netlcnen diicr tarafa oranla oldukga gi.iglii bir konum-d.a bulunan idarcdir, itgttinin dava afmaslna ncdcn olan iglcm ya da cylcm idarc tarafindan yaprlmtgtrr yahut sdzicgmcnin taraflanndan biri idarcdir. Ustc-lik, bu iglcm cylern veya si)zlcamcye ait butrin dosya, bilgi ve dirkiiman idari makamlann clindcdir.
Taraflar araslndaki bu bariz egitsizlik, taraf'srz vc ba-Smsrz olan idare yargl hakimi tarrafindan, haiz aldu-iu iizcllikli yctkilcr kullanrlarak dcngclcnmck duru-mundadrr.
Bu yctkilcr-dcn itki, Idari Yargrlarna lJsulti',nc hakim olan re'scn aragtrrma ilkcsidir. fYUK.'na giirc:
"Dantqtay ilc idare vc vcrgi mahl<cmclcri, bar'kmaktil olduklart davalara ait hcr gcgit incclcrnclcri kcndilik-lcrindcn yaparlar. Mahl<cmclcr bclirlcncn surc igindc itiziim gdrdtiklcri cvrakrn giindcr-ilmcsini vc hcr ti.irlti biglilcrin vcrilmcsini tara{lardan vc ilgili diicr ycrlor-den istcycbilirlcr. Bu husustal<i karar'lann, ilgililcrce, surcsi iqinde ycrine gctirilmcsi mccbut-idir" (md. 20/
x \
I-tc'scn aragtrrma yctkisi, dava hakiminin taraf'-lartn talebine ihtiyaE duymal<stztn dava ile ilgili ola-rak kcndiliiindcn yaptr$ tiim araQttrma faaliyctlcrini igerir (3). Dantgtay'a grirc, bu hiilnirn idari yargr mcr-cilcrinc bakmakta oldul<Ian davalarla ilgili hcr gcqit rncclcmcyi, taraflann iddia vc stlvunlnalannal bagh kalmaksrzln bi zzttt yapma yctkisi tanrmal<ta, aynr za-rnanda mahkcmcyr incclcrnc yaprnakla ytikiimli.i krl-maktadrr (4). ".. Maddc hi.il<mii uyartnca, idari yargl ycrlcd, uyugmazhk konustr olayn hukuki nitclcndi-rilmcsini yapmak, olaya uygulanrnasl gcrckcn hukuk kuraltm bclirlcmck ve s<lnugta hukuki gciziirnc var-inak ydnlcrindcn tatn bi r yctkiyc sahiptirlcr. idari yarppiama ycrlcri buna ck olarair oiayrn mi"ltldi ytinri-nri bclirlcma noktastndan da ]rcr ttirlti incclcme ve
$ l i l i L I i l { , S i - i h c y l a : i d a r i Y a r g r l e r n t a l . T r ; u ! U r : e I i i i l i i n r t ; l a t t l l k e l c r ,
uygun olup tll mildrfr nr sct'bcstqc araqttrabilcceklcri
1 ; i b i t a r a f l a n n h i g d u g r n m c d i l < l o i t i l n y ) a n v e m a d d i unsurlan araqttrlnaya da yiinclcbilir'lcl'.. -" (5)" Idari
yar$ hakiminin l'c'scn araqttrrna yctkisinc sarhip
ol-m a s l , ol-m a h k c ol-m c n i n a t ' a g f t r r n a l a r l n l n k c y { i b i r q c k i l d c yfiri.itiilcccfr anlermt na g5cl mc mcktc,clir (6).
Rc'scn tlrrlqtu'rna-l yctlci si ijzclli'l<le da-rva ilc ilgili b c l g c v c d c l i l t t > p l a m a a Q a m a s r n d a r j < u j l e r n r l m a k t a d t r .
Bu esnerda miilrkcrno talafirrdtrn gclel<li ggliilcn her
husus, hcr turlii cvrak vc bilgl tarafiardan ya del ilglli d i i e r y c r l c r d c n i s t c n c b i l i r . B u ] r u s u s t a l < i t a l g p , i l g i l i
-lcrce mahkemc tat'a{i ndan vct'ilcr-t stit'c igi ndc ycrine
g c t i r i l m c k z o r u n d a d r r ( m d 2 0 l l ) . I Y U K . ' a g i i r e :
"Taraflardan biri ara karitlnrn icablat-lnl ycrine
gctir-mcd.igi teekdirclc, br durumun, vcliiccck karar
iizcrin-d c k i c t l < i s i m a h l < c r n c c c i i n c c iizcrin-d c n t i ' r i < iizcrin-d i r c c l i l i r v c a r a k a r r r r r n c l a b u h u s u s t l y l ' l c t 1 b c l i r t j l i r " ( r n d . 2 0 1 2 ) . B u hi.il(umdcn hilrcl<ctlc, irulill olirt'ill< dilv;rtrt n tirraflarl i s t c n c n b c l g c l c l i , k u n d i l c t ' i n c v u ' i i c t r s i j r c i E i n d e , g t j n -d . c r m c k z o r u n -d a -d r r l a r . G t i r r d c r r n c r n c { i i l i n i n m u c y y i -dcsi isc aral lct'tranndzr tlq'rl< <llt-lt'al< tcsbit cdilir' Buna raimcn istcnilcn bilglyi gtinclcrlnc)/cn ttlytlf , ilra kara-n kara-n d a b c l i r t i i c kara-n n l i i c y ) n d c y c n ) a r l r z k e r h t ( ? ) '
S i \ Y F A : 1 3 4
YIL: 5 SAYI:46
mcye grinderihnesini temin cdccck bagka ve daha ct-kili bir yetkisi mevcut olnradrfrndan, bclgclerin gcin-derilmemesi halinde idar:i yargr hakiminin bclgelcrc ulagma imkanr ortadan kalkmaktadrr.
Dava ilc ilgili olarak kcndisind.en bilgi istcncn kisi, darranrn tarafla'ndan olmasa bile, istenilen bcl-gclcri mahkcme tarafindan belirlencn siire i6:inde gcindermek durumundadrr. Fakat, bclge grindcriime-mcsi halinde davarun tarafi olmayan kigiyc mahke-mece bir mricyyrde uygulamak mtimkrin dcg:i141, (9).
Idari yargr yetkisi, idari islern vc aylcnrlcrin hukuka uygunluiunun dcnctimi ilc sr nrrtrrdrr (Any.
md. L25/4 ve IYUK. md" ,zlz). Bu srnrl., aynl z*manda idari yargl hakiminin rc'scn ar.a.";trrma yctieisinjn srnr-nnr da olupturmaktadrr. Rc'scn nraqtrrnul yctkisinc i k i n c i s r n r r g i z l i l i k ilkcsi ilc gctir-ilrnigtir"
Gizlilik ilkesiylc, ya]'[r]arnayar cla]ril ccliicn bilgi ve bcigclcrin taraflann vc hi*tia yar6piamayr vapilcerk iciari )/a''gr hakimjnin dahi brlg'sjnc sllnulrnarnasl an*
i a t r i m a k t a d r : - "
Giziilik ilkesi tl,avanrn tararfian (gcrqcktc sade-cc davact) aglstndan, yill"grlir.ma clr:irlastnda ciilvaya it-hal cdilcn bclgcierin hir kisrnlna varkrf'olamarnayr ifz-dc ehmcktcdir. Bunu,, ncdr:n;, iyUK.'nunda ,'G*t;i'iJcn veva idarcce giindcrilcn {izli bclgc vc dos"yal*r" taraf"
vcya vckillcrine inccicttirilcntcz" (rncJ " z\i$ irr.ikrnti-nun .ycr almlp oimasrdro.
Mahleclno, ro*scn ar.aEtrrrn;l ycfkisirri }<uliana-rak idarcdcn dava ilc ilgili bazr hclgclcr{ gijndcrrncsi-ni istcdiff vakit, grinclcrilnrcsi istcncn bclgcgijndcrrncsi-nin giintlc-rilcbilir nitclil<te olup ol maclrh nr i darc takdir edcccl<tir. Idarc takdir-ini bclgclcrir-r g,izli oldufu yo-l*nda kullanrrsa, bu bclgclcr y* hig rnalrk*mcyc grin-dcriimcz ya da ma]-rkcmcyc giindcrilsc clerhi davi-lnrn tarairnln (gcindcrilcbilirligi takdir cdcn dava konusu olan iglcmi yapan idarc olduiu iEin zatcn bclgclcrc vakr{br". Bu durumda sadcce davacrrun) bilgrsine su-n u l m a z "
( 9 ) iltn davacii;, davali idarccitirr davil iic illiili bcirrelcr istnni"niE, firkal i i g i l : i d a - r e bcir;c i\tras. efrncmiE{,ir. l}u scfil', ddv&ft}n t,arilfi ulrr:rri-y a n i q i g i c r i i l a k a n l r f r ' n c i a n aulrr:rri-ynr konuci* Lrcigc istorrmcsin* r,ai-m e n c c v a p a i i n a r,ai-m a r,ai-m r q { a k a t l q i q i c r i liakanlrfi ciavanrn farari oi-m a d r F i g i n hcrhtrngi bir oi-mUcyyide dc u5'guliinaoi-msinrqLrr. I)q. ti.
I J . ' n i n T . 5 / l t / t 9 7 4 , n . L g 7 4 / r g 7 o , K. tgT4/:jii0 liayrir Kaiarr, D I ) . , S . l 8 - 1 9 . s s . b l 9 - b 2 0 .
rshncn bcigclcrin gizli kaydr ile malrkemcye g<indclrilmcsi, bclgcicrin dava.cr tarafindan iifr.enilpe-mcsi sonucunu doiur"duf,ndan, davacr hakkindaki ig-lcmin hangi bclgclcrdc yazrh olir.n hnrngi bilgilclc giire yaprldrfrnr bilmcdcn, kcndini ncyc kerr.gr savunacagl mcsclcsi ile ]<ilrgrii.rEmilkta, bu durum savunma hak-krnr k'llanrnaslna cngcl t*gl<il etmckteelir. Danrgtay bir kerrannda bu flkr"erdil ycr alan "...ftizli kclimesi ilc idarcdc dc grzli olan vc yctkili mcmurlann chErnda hig lcimscryc gristgilmr:mcsi gcrckcn bcige ve dosyillann lcastcdildigindc kugkuya ycr- yol<t'r. Dolayrsry)a ida-r"cni n gtin dcrirkcn i-izcr-inc [i'z,lidir' kaydrnr koymasr vcya cl< bir yazryla gizli t>ldrrfunu bciirtrncsinin kcn-dilit{inden o bclgc voyi-r" cic>syaya gizlilil( nitcli#ni ka-zm n dt rnl elyilcil g1 nqr l< oI d u f u p di,l n rn er h kc rn * n i n bu gcr-gcvcdc gcrcl<li incclcrncyi r-c scn yapar"ak bclgc vc"ya dosyanln flizli olup olmelCrfrnr bi zzttt saptarrnasl vc so-nucuna gcirc usuli iglcrnlu-i yelprlrasl qaidar.q hul<uli d c v l c t i o l r n a n r n b i r g c r - . f f d i r . . " " ( 1 0 ) ,i;rerch, idarcnin g1v'li bc161c olaral'i ni Lclcn dirn"rcsj ncdcni ilc taraf, vr vcki]icrini n i neclcnrr,r iml<anrnlr sairi p ol me-rchrt bclgr"r-lcrin gcrfotr<tun bu ni tcliktc ol nrirrnasr ilrti mreli nclc , ttt-raflirrtn savunma h;ri<larinr gcr"Cii $bi l<ullirnrnalai-i-ne1 irnl<arn yar-atrnah istcnriELir-. Gizli kaych ilc dava dosyasln;:l ithai cdiicn bclgclcr, di.vanrn baryrn4iln bcr"i zi-ltcn hcrricn hii' bir bclgcyc sahip olrnayan (davacrj tar.af' vn: vckillcri.rc ir"rcclcttirilcmcdiii igin, I_ru kiEiic-nin hieklartndarki iddiayr kullanr;rbilrnclgr-i konusund.er pl"olrlcrn dogr:lrnalctadrr'. Ilu rrcclcnlc, bu bclgclcrlc il-gili g'i ziilit{i n i clar-i ya.l"grli.ulla usul ti' rrclo yc}- al marnasr gcrckrncktc,li" ( 1 1).
Gizlilili ilkcsinin bi' diE;cr yci'ri icii'ri yilr"gr har-h i m i n e y i i n c l i k t i r . |YUK.'ua grirc: "... istcn*n bilgi vc bclgclcr Dcvlctin gi!vcnliginc vcya yrihscl< rncn{aatlc-rinc veya Dcvicrtin giivcnlifr vc ytil<scl< rncfaatlcriylc birliktc yal:ai"lci clcvicticrc dc iliqlcin isc, lSnqbakan vcya ilgili balqan, gcrclegc,.;ini bildir"rnck sr-lrctiylc, scir k<rnr.rsu bilfri v* b*lg*lcrri vol.ryrcvclrilir-" (r'd. 20/g).
Istcncln hrclgclcri n dcrrJcti n gr-ivcnligi vc yrilcscir rncta-atlcr-i'nc iligtrtin olup olrnadrfr isc siygsilcr- tspaf!pia,*
tcsbit cdilcccktir. Hf*r h,cl6;clcrin k,' 'itciil<tc
oJeIuHu-( 1 0 ) i ) q " t 5 . [ ) " ' n i n ' ] " . { i r { i i i t } ! } 1 , It . t t i t x ) i 4 2 9 ? , K. lgtil/i0gg savrl I d : r r a n , [ ] l ) . , $. $t,{-85, s s . i } . 1 i .
( 1 1 ) \Slllil,ttN, fiuhcyla, zitr4t., s s . f l ? .
ATICUIIT EI\TUi\I
YIL:5 S A Y I : 4 5
S A I ' F A : I 3 5na karar vcrilirsc, idari yar$ hakjminin bclgclcre ulagma imkant mevcut desldir. Bu durum karslslnda idari yargl hakiminin yarg:iamayt nastl stirdtirtip ncyc dayanarak karar vcrecc$ tinemli bir problcnr do-iurmaktadrr. Oysa, bir iglcm tcsis cdcrck dava agrl-mastna ncdcn olan idare ile bu belgclcre dayanarak hak iddia edcn ve bclgelcri devlct gi.ivenlifr ile ilg,ili bularak mahkemcye giindcrmcycn idarc aynl idare-dir. Kugkusuz, bclgclcr bu nitcliktc olsa dahi idarc ta-rafindan mahkcmcyc gtinderilrncsindc bir saklnca bu-lunmayabilir. Zira, hiE bir idari yar$ hal<imi bu bclgclcrin yazan, tasnif cdcn ya dal grzliliLnni muhafa-za ile giircvli mcmurlardan daha az gtivcnilir dcglldir.
Idarcnin takdir hakkrnr bclgclcrin bu nitclikte oldu-iunu tcsbit ctmcsinc raimcn, gdndcrmc yijnrindc hul-lanmasr i.imit cdilmcktcdir. Ztra, idari yar$ herkimi tara{'srzdrr ve bafrmsrzdtr. Bclgclcr g<indcrildiglndc, bu bclgclerin taraf'vc vckillcrinin bilgisinc sunulma-masl yoluna gidilcbilir (md. 2014) OD.
II. 4001 sayrh Kanun'a G<ire idari Yargrlama Usulri'nde Re'sen Araqtrrma ve Gizlilik ilkeleri
Konumuzla ilgili mcvcut aksakhklaln gidcril-mcsi , 2577 sayrh Kanun'un 16 vc 20 inci maddclcrde bazt dofiqikliklcr yaprlmak surctiyle gidcrilmcyc garh-grl mr gtrr.
16 rncr maddedc yaptlan dcfrgiklildc, daha cv-vcl sadcce vergi davalan agtsrndan mcvcut olan iqlcm dosyaslnln aslt vcya onayh iirncfrnin idarc tarafrndan savunma ilc bcrabcr iligili mahl(cmcyc vcrilmcsi yti-ki.imltiliiEti, idarri davalar igin dc gctililrnigtir. Bu hii-ktim, daha davantn baqrndar davaya iliqkin btitrin bcl-gclcrin mahkcmcye ula$ttnlmastnt tcminc yiinclik olduiundan yargllamatrtn dtlha siireltli yaprlmilsl vc d a v a c t n t n d a v a a g m a s l n a n c d c n o l a n i g l c r n i n t c s j s g c -rckgcsinc vc buna ait dig'cr bil$lcrc dalvanln a1'llmast anrnda ulagmastru murnkiin halc gctirmigtir.
16/5 inci fikranrn varltfr, idari yar$ hakiminin
rc'scn aragttrma yctkisini clindcn erlmts ya da iElcrli-iini azaltmtq dcgildir. Ztra, tncvcut yi.iktimliiliige rag-mcn idari mai<amlann bu mrikcllcfiycti yerine gctir-mcmclcri ihtirnalindc vc davanrn tara{lan drqrndaki kiqilcrdcn bilgi ve bclgc istcnmcsi gcrektigtt"tdc, idari yargt hakirni davanrn dcvaml csnasrnda rc'scn araq-trrma yctkisi ni )n ne kullanacakttr. Dog, qiklik ilc, mahkemcnin bclgclcrc ulaqmast dalha crkcnc altnmrg vc idarcnin davrantEltlrt ilc dtrvayt uzatmaslnl n ijnii-nc gogilmck tlmaglanmlgtrr. Btiylccc, idalrc karqtstnda gcncldc daha gtrgstiz durumda olan dilvactntn duru-m u g u g l c n d i r i l duru-m i q t i r . K i s a c a , 1 6 i n c i r n a d d c duru-m d . 2 0 1 f in ctkisini zayflatrp alanlnl daraitrr dcgil dcstcklcr vc giiglcndirir rritcliktcdir.
K o n u m u z l a i l r r l i i k i n c i d o # q i k l i k 2 0 i n c i m a d -d c -d e y a p r ) m t $ v c m a -d -d c y c " V c t " i J m c y c n b i l g l v c b c l g c -lcrc dayanrlaral< ilcri sr-irtilcn savunlllaya g<irc karar vcrilcmcz" hiikmii iltrvc cdilrni:;tir' Ilavc cdilcn cumlc dcvlctin, gi.ivcnligi vc yr,iksck mcfaarticri ile il$li bcl-gclcrc ait olan tikrarrtrr dcvamrnda ycl' almaktadrr.
B u n c d c n l e , id a n ' c n i n is t c n c n b c l g c l c r b u n i t c l i k t c b i l e
<llsa bclgclcri gtindcrme imki-rnl mcvcut oldugu daha agrk olarak vurgulanmts vc idarcrrin iddiasrnl isbata yiinclik bclgelcri giindcrtncmcsi halindc, bu bclgclcrin karara csas olarak altnamayacafr bciirtilmiEtir.
Bir bagka dcgrqiklik , 2014'tc ycr alarn "gctirilcn vcyrl idarccc giindcrilcn gizli bcigc vc dtls"erltlr taraf vc vckillcrinc incclcttiril mcz" hi.ikrni-iniin, ) r Ealltsma-mtzda rsrarla bclirttigi mtz iizcr.' yurtirlii tcn kaldr-nlmrq olmast6rt (1lt). Son dut'utntl giirc, davi'tcl, idari yar$ hal<irni vo davalt ncyi nc kerdart' biiiyolsa onu o kadar bilcccl< ya da bilon-lcyocclttir. Yerni, arttk idari d.avalarda dtr tlra{lar crsit l<onlllllil \'c) gr'icc sahiptir.
Ustclik 16 rtct rnaddcdc yi-rptlarr dcgrgili'lik ncdcniylc, bu bclgclcr yi-lrgrlalnayi-l daha stl\'untna aqamilslnda dahil cdilcccktir. Yi nc bu dugtEikl ik saycsi ndc, md.
20/3 anlarntnda gizli o)duiu halclc, idarrc tara{indan mahkcmcyc gtindcrilcn bclgclcr dc davactnrn bilgisine mutlaka sonulacaktrr.
( 1 1 ] ) I l k z . : 5 5 l t N l , l l N , S t i h c y l a : a t g t . , s s . f i ? .
S A I T ' A : 1 3 6 Y I L : 5 SAYI:46
SONUQ
2577 saSnh l{anun'da yaprlan dcffgikliklc, idari davalartn davaclsl ile davahsr (idalrc) araslldaki bar{z dcngcsizlik dcnge haline gctirilmcye gahgrlmrghr.
Dava ile ilgili bclgclcrin davanrn cn bagrnda
mahkc-maya vc dolayrsryla davilcrnrn bilgrsincl sunulmasr ve gizlilik ilkcsinin kall<masr, hcrn davalarnn clahar krsa zamanda hallinc yrincliktir hcrn dc d,av:lcrnrn savun-ma hakkrnr gcrefr grbi kullarlsavun-masrna irnhan tanrsavun-masl ncdcniylc hukuk dcvlcti ilkcsini tcrnin cdcr njtcliktc olduiundan mcvcut bir ihtiyaca covap vermir;tir.