• 沒有找到結果。

呼耀與頭目家的關係

第四章 paukuz 儀式語言(一): parutavak 歌

第五節 呼耀與頭目家的關係

婚禮中,呼耀為張顯新娘家世、家屋之儀式行為,由呼耀儀式也是大家共同集體記 憶家屋的親屬聯結,婚禮中之呼耀儀式也只有貴族可行,呼耀貴族之家屋以耀昇自己家 屋的位階,家屋位階之確立,也行之於呼耀,呼耀位階較低於自己的家屋,如同貶低自 己家屋的位階,故呼耀高於自己家屋位階之家號,以張顯自己家屋與各頭目家屋親屬關 係的再一次確立。以下將分成呼耀的條件、呼耀權利的擴張、名字外流及呼耀與階序之 關係來討論。

一、呼耀的條件

呼耀的家號為頭目家才能被呼耀,非頭目之家屋是不可被提及,若祖先之親屬關係 皆頭目之家屋,但自己家屋為平民家屋時,呼耀儀式中所提之家號也只有各頭目家屋,

但自己之家屋是不可被提及。筆者提到田野兩家屋為例。

<kama i ’il>karangian venala ivu tia vavulengan, pacekelj, ini a si’a’ivu tia karangian, azua neka145 niamadu,

【語意】karangian 家會提到的家名有瑪家村 vavulegan 家及三地村 pacekelj 家,

不可提到自身 karangian 家,因其非頭目家屋。

145 指沒有。izua pana, kadunangan, ’alju’aljupen, talja’aljan kamamazangiljan,有河川、土地、獵場、人民才 是頭目。而upu 引申為具有 pana, kadunangan, ’alju’aljupen, talja’aljan 等四項,通俗的 upu 指的是家屋地 基。

142

<kama i ’il>nu tia didivan ivu tia vavulengan, kazangiljan, taluljayac, ini a ngata146 si’aivu ta i sadidivan aya li, aza ’atitan a uma’.

【語意】didivan 家會提到的家名會提到的家名有瑪家村 vavulengan 家、瑪家村 kazangiljan 家、排灣村 taluljayac 家等,但決對不會提及自身 didivan 家,因其家屋 是出自平民家。

呼耀儀式中,呼耀的家號為頭目之家屋,平民之家屋是不可被提及,頭目之家屋和 平民之家屋相較之尊貴,因頭目家屋izua pana, kadunangan, ’alju’aljupan, ta’alja’aljan 有 河川、土地、獵場、人民等四個元素才堪稱kamamazangiljan 真正的貴族,即頭目,而 俗稱upu 的家屋地基也引申為具有 pana, kadunangan, ’alju’aljupen, ta’alja’aljan 等四元素 之頭目家屋。

二、kipaljang 呼耀權利的擴張

筆者流連於田野地之婚禮,除和閩人、客人、外省族群及其他原住民通婚外,幾乎 大部份婚禮都有kipaljang 之儀式。過去貴族的的通婚對象較尋求相同貴族之身份,可 能對象是不同部落的貴族,或要花上好幾天徒步才能到達的貴族家,亦或近親貴族的結 合,故當時的貴族血緣只侷限於小範圍,但社會的變遷,族群交流頻繁,此一貴族血親 團也已流散至各家屋,當然,田野地之家屋中,未有貴族血統者也不在少數。

<筆者>tucu a i masilid liav anga a uma’ a makaya a kipaljan, ui hay kama?

【語意】kama 現今我們北葉部落似乎有許多家可以行 kipaljang 儀式囉?

146 決對不會

143

<kama i ku>kipaljang a pemuljat a ku pinacunan.

【語意】我所看到的幾乎是如此。

<kama i ’il>nia caucaw aya tia tudalimaw tia mavaliv, kipaljang sakaumaya.

【語意】只要tudalimaw 及 mavaliv 家說是我們的屬民,就可以行 kipaljang 的儀式 了。

<kama i ku>kipamangua’ uta li tia tudalimaw tia mavaliv.

【語意】tudalimaw 及 mavaliv 家也是為了自己好。

<kama i ’il>aza ’izua a ’adaw pai.

【語意】因會有好處啦。

<筆者>現在講的’adaw 不是指太陽 pai?

<kama i ku>指東西、物品、禮物,叫禮物啦。

<kama i ’il>nu liav a han caucaw, liav a kamangua’ pai

【語意】如果屬民愈多,所獲得的也更多。

<kama i ku>pai, liav a caucaw, liav a kamangua’.

【語意】屬民愈多,所獲得的也更多。

<kama i ’il>kumalji a ini a sedaljep147 a caucaw, matazuatauza anga.

【語意】就算不能行此儀式者,也都在實施了。

<筆者>那這樣都含有利益關係囉。

<kama i ku>利益關係了。

<筆者>sedelja mamazangiljan anga a i masilid tucu.

【語意】現在北葉部落大家好像都是貴族了。

<kama i ku>kipaljang anga a pemuljat.

147 原指適合,ini a sedaljep 為不適合,但其意為不可以。這是排灣族人說話的藝術,委婉的語詞,清楚 的意思。

144

【語意】大家都都可行kipaljang 儀式了。

<kama i ’il>:kipaljang anga a pemuljat.

【語意】大家都都可行kipaljang 儀式了。

<筆者>:mamazangiljan anga a pemuljat li kama!

【語意】大家好像都是貴族了。

<kama i ’il>ljakua azua namahan mamazangiljan angata, na mata ita sakaumaya.

【語意】但真正的頭目是只有一個的。

<kama i ku>uy lja, na mata ita sakaumaya.

【語意】是的,只有一個。

kipaljang 儀式已普遍行使於各家屋,部落社會結構的改變,反映於婚禮之文化,也 反應於貴族頭目因應社會的變遷,但田野地族人並沒有忘記,部落裡只可能出現一個頭 目家,其他貴族家是不可踰越的,目前田野地因移住關係,部落族人認定的頭目家屋也 只有兩個。

三、田野地婚姻聯結家屋之套詞

呼耀的家號常伴隨著各家屋專屬的詞句耀出,各頭目家屋有不同pakaizuanan 經 歷,或milimilingan 傳說,因而發展各家屋婚禮儀式中專屬的詞句,本文以套詞稱呼之。

田野地和其他部落頭目家聯姻關係頻繁,以下就高燕部落的taluljayac 家、瑪家部落 vavulengan 家、瑪家部落 kazangiljan 家及大社部落 talimalau 家之專屬套詞來分析:

(一)taluljayac 家

145

高燕部落taluljayac 家的専屬套詞:kalitukuan i navai.

[白話文]

kinasizua148 en na ’alja’aljang149 palingulj150 na pacugan151, kemasi zua a kipalingulj a i kacauwan152, tia ken a kinavin’acan153 aya.

【語意】所有分支出去的子民都源自於我這兒來。

(二)vavulengan 家

瑪家部落vavulengan 家的専屬套詞:i cingul i tagalaws

[白話文]

nu pinata zua senai nia madu tayaw a mamazangiljan, makeljan a pinatazua, namakuda timadu, semenai timadu, sa parutavak timadu, amin tia vavulengan makaya ta "i cingul i tagalaws" aya, ini makaya a zuma semenay ta zua, nu semenay ta zua kiparamuramur.

【語意】

如果貴族們如此唱的話,他們的經歷是如何,他們就如此唱出自家的套詞,只有 vavulengan 家可以唱"i cingul i tagalaws",別家是不可以唱,如果別家如此唱,太過 踰越自己的位階了。

(三)kazangiljan 家

148 出自

149 人民

150 四周

151 意涵

152 人間

153 源頭

146

瑪家部落kazangiljan 家的專屬套詞:lizengan ka’atuviyan154.

[白話文]

aicu a lizengan sinipakiamau ta azua ini masazuazua a kadunangan a pinalisi aravac nakuya ta celecelen nakuya ta pa’etelen lizengan aya ta na maya ta zua,

【語意】

lizengan 是指不常去,易冒犯靈界之地,不可隨意翻動那兒的東西與在那兒胡來,我會 指這種叫 lizengan。

<kama i ku>指禁地。

<kama i ’il>ljakua, aza lizengan a i kacauwan kivin’acan angata mavan a lizengan a pa’ulid, ini a venala a seman lizengan a pa’atelen, sinikiparamur aya iten nu kinemenen,

【語意】但lizengan 在我們人間是指最源頭之地,源頭是不可隨便說說的,會被指責的。

(四)talimalau 家

大社部落talimalau 家的專屬套詞:tangapulu155 palingulj156

[白話文]

aicu a palingul, u kan a pemuljat, ini a u pakakudain157 aya, ta makaya en aya zua pacugan, azua si’atazua nia madu, mapeljut a sikivadivadis sakipakazeljuzelju a ’umas nia madu yau, timadu rukasacemelan pai, mavan izua za cumai, izua a likuljau, aw pavadivadi sa mazuawa,

154 ka’atuviy-an 中 ka 為真正的意思;’atuvi 為蛇;-an 為處所之意。

155 tangapulu:u sedevelj a nu mapuljat. u kan man a mapuljat.我沒把你們放在眼裡.

156 四周

157 在意,ini a u pakakudain 指我並不在意,並不怕你們。

147

saka nanguangua’ a ngadan nia madu ayaw, pai turuvu158 a ngadan niamadu, manasika, tangapulj ta numun a mapuljat, talja nguangua’an a ku ngadan aya a pacugan,

【語意】

四周之物我將全部吞食,我不會放過任何一個159,其意義為我是最強的,nia madu 他們

160會這麼說,其實是指他獲取許多家的農物稅與獵物稅,他們廣大的獵場,有熊,有豹 類,因而有此的獵物稅,也因此他們有許多好聽的名字161,所以,其勢力範圍廣,其意 為名字是最美的。

四、家號、套詞與階序

(一)家號與階序

家屋的名號於田野地是重覆使用的,同一個家號kazangiljan 於田野地就有十幾戶,

mavaliv 家號也好幾戶,但本文所提的的家號乃頭目家的家號,通常於田野地提 mavaliv 家或tudalimaw 家,部落族人會先想到田野地的兩大頭目家,因該兩家較常於公共的場 合被提及,本文所討論的家號也以頭目家為主。

158 turuvu 原指人數的眾多,但此句是接 ngadan 名字,習慣上會使用 liav 許多之詞彙,受訪者會使用 turuvu 可能有其意義,但筆者未再追究其因。

159 筆者曾訪談德文村的 kama i cugan,其為大社頭目系統之後裔,他解釋大社 talimalau 家會有 tangapulu palingulj 的專屬套詞的原因為下:過去於 vuculj 指現北葉之地有一會吃人之巨獸,造成 vuculj 一帶之居 民非常懼怕,後來大社部落具有神力的satalj 及 sapili 兩兄弟協助 vuculj 一帶的人民殺掉了此一會吃人之 巨獸,故大社talimalau 才有 tangapulu palingulj 專屬套詞。同樣的故事,筆者也曾訪談北葉 mavaliv 家'eleng 頭目時,他也曾描述,此一巨獸有十個頭及十隻手。

160 指大社村 talimalau 家。

161 名字的取名方式取自大自然的人、事或物。

148

家屋的位階

田野地人的名字可看出貴族名或平民的名字,貴族的名字和家屋是聯結的,家屋位 階的高低,同一部落裡,可以知道家屋位階的高低,但如果是不同部落,位階之高低較 不易區分,kama i ’il 說除非 micevung162 tiamadu 兩家通婚。

<kama i ’il>aicu ita ta inaljanaljan izua na matucu, aicu nu i ta ’alja’alja163 aki pukawin164 a santaparuten 165na ’ariari,

【語意】同一個部落是可以看出,但是如果在外地不知別人可否願意被外地人 看輕。

<kama i ku>同一個部落可以知道到那家的位階,但不同部落就不好比。

結婚下聘時會有位階禮masasangtavulung,此禮為比較男女雙方家屋的位階,新人 父母親之祖先與頭目家的親屬關係也為參考因素,若女方的位階高,則男方要以一聘物 來象徵該禮,若男方家位階高於女方則沒有sangtavulung 位階禮,男女雙方的位階若相 等,田野地族人習慣以inimasasangtavulung 不會有位階禮來稱呼,指兩家的位階相同。

162 原指相遇,此為通婚。

163 外地

164 願意

165 santaparuten 為 ljemden 輕視之意。

parut 詞根,無意義。

ta-parut:較差勁,只能用於比賽,不能用於位階.

san-ta-parut 是前綴,具成為之意。

san-ta-parut-en:加 en 表已確定對方輸了。

149

呼耀家屋的標準

呼耀的功能在張顯家屋的位階,而呼耀之家屋須和自己家屋有的親屬關係之聯結,

若於呼耀儀式中呼耀和自己家屋沒有親屬關係,是會遭非議的,故呼耀前須和被呼耀家 屋確認所要呼耀的家屋,及毋需提及之家屋,若提及位階低於自己的家屋,恐有貶低自 身家屋的位階之虞。

<kama i ku>pakian ta ljaima ljaima aya iten. ta si kalim166 uta a sipacengceng167.

【語意】我們呼耀別的家號時,我們只呼和我們家屋有關係者。

<kama i ’il>uy, mavan a kinasizua a uma’.

【語意】是的,指的是和我們家屋有聯結之家號。

<kama i ku>ini makaya a patavavaw a patateku. ta sipacengceng a ta si’a’aivuan.

【語意】我們不可踰越也不會太過自謙,我們總是呼耀合宜於我們家屋之名份。

<kama i ’il>ini a makaya a patatekulj li.

【語意】不可太過踰越。

呼耀儀式中所呼喊的家名,只會呼喊位階和自己同等及較高位階的家名,如果呼喊 位階較自己小的家名,反而會貶低自己的位階,正如kama i ’il 對呼耀高位階家屋的不 同面向詮釋:

166 原意為尋找(此為呼耀)

167 原意為剛剛好(此指和自己家屋有關者)

150

nu ta vavau ta nui ten ta si’aivu, nu tai teku ta nui ten ka ta ivu, ini a ta kipakin a tai teku,

nu ta vavau ta nui ten ta si’aivu, nu tai teku ta nui ten ka ta ivu, ini a ta kipakin a tai teku,