三角形的四心之向量關係式
阮瑞泰
一、 前言
在閱讀 換個觀點看三角形的四心 (數學傳播 30 卷 2 期) 時, 內容提及
已知銳角 △ABC (BC = a, CA = b, AB = c), G 為重心、 I 為內心、 H 為垂心、 O 為外心、 此四心與三頂點的連線所形成的三個的三角形, 其面積比分別為
a△ABG : a△BCG : a△CAG = 1 : 1 : 1 a△ABI : a△BCI : a△CAI = c : a : b
a△ABH : a△BCH : a△CAH = c4−(a2− b2)2 : a4−(b2−c2)2 : b4−(c2−a2)2 a△ABO : a△BCO : a△CAO = c2(a2+b2−c2) : a2(b2+c2−a2) : b2(c2 + a2−b2)
使我聯想起, 曾推論所得的三角形之四心向量關係式, 發現其係數比恰為四心與三頂點連 線的面積比。 所以我透過三角形之四心向量關係式之推論, 來驗證四心與三頂點連線的面積比。
文中用到一些現行高中教材中的公式及定理, 及解題技巧。 如三角形的重心及內心的向量關係, 面積公式 (海龍公式) , 解方程組的克拉瑪公式, 三角形的垂心及外心的向量解題技巧, 頗適合 高中的同學們閱讀參考。
二 、 本文
(一) 公式 1: 三角形四心的向量關係式
已知 △ABC 的重心 G, 內心 I, 垂心 H 及外心 O, X 為空間中任一點, 試以 −−⇀
XA,
−−⇀
XB, −−⇀
XC 來表示 −−⇀
XG, −⇀
XI,−−⇀
XH,−−⇀
XO 1. 重心: −−⇀
XG = 1 3
−−⇀
XA +1 3
−−⇀
XB + 1 3
−−⇀
XC 。 2. 內心: −⇀
XI = a a+ b + c
−−⇀
XA + b a+ b + c
−−⇀
XB + c a+ b + c
−−⇀
XC.
29
3. 垂心: −−⇀
XH = a4− (b2 − c2)2 16(a△ABC)2
−−⇀
XA+ b4− (c2− a2)2 16(a△ABC)2
−−⇀
XB + c4− (a2− b2)2 16(a△ABC)2
−−⇀
XC 。 4. 外心: −−⇀
XO = a2(b2 + c2− a2) 16(a△ABC)2
−−⇀
XA + b2(c2+ a2− b2) 16(a△ABC)2
−−⇀
XB + c2(a2 + b2− c2) 16(a△ABC)2
−−⇀
XC 。 解法: 重心及內心的關係式於教材中均有說明, 不再贅述, 僅將關係式列舉如上:
3. 垂心: −−⇀
XH = a4− (b2− c2)2 16(a△ABC)2
−−⇀
XA +b4− (c2− a2)2 16(a△ABC)2
−−⇀
XB +c4− (a2− b2)2 16(a△ABC)2
−−⇀
XC 解法:
設−⇀
AH = x−⇀
AB + y−⇀
AC
−⇀AB·−⇀
AH= x·
−⇀AB
2+y·−⇀
AB·−⇀
AC
−⇀AC·−⇀
AH= x·−⇀
AC·−⇀
AB+y·
−⇀AC
2 (垂心性質: −⇀
AB·−⇀
AH=−⇀
AC·−⇀
AH=−⇀
AB ·−⇀
AC)
⇒
b2+ c2− a2
2 = c2x+b2 + c2− a2
2 y
b2+ c2− a2
2 = b2+ c2− a2
2 x+ b2y (1) 若 b2+ c2− a2 = 0, 則 x = 0, y = 0,
⇒−⇀
AH = 0−⇀
AB + 0−⇀
AC =⇀
0 , H = A 。 (直角三角形的垂心在直角頂點) (2) 若 b2+ c2− a2 6= 0
⇒
1 = 2c2
b2+ c2− a2x+ y 1 = x + 2b2
b2+ c2− a2y
⇒ 利用克拉瑪公式
△ =
2c2
b2+ c2− a2 1
1 2b2
b2+ c2− a2
= 2bc b2+ c2− a2
2
− 1
= [(b + c)2− a2][a2− (b − c)2] (b2+ c2− a2)2
= (b + c + a)(b + c − a)(a − b + c)(a + b − c) (b2+ c2− a2)2 ,
(令 s =a+ b + c
2 , 則 −a + b + c
2 = s−a, a− b + c
2 = s−b, a+ b − c
2 = s−c)
= 16s(s − a)(s − b)(s − c) (b2+ c2− a2)2 ,
△x =
1 1
1 2b2 b2+ c2− a2
= a2+ b2− c2 b2+ c2− a2,
△y =
2c2
b2+ c2− a2 1
1 1
= c2+ a2 − b2 b2+ c2− a2,
∵△ 6= 0, ∴ (x, y) 有唯一解
⇒ x = △x
△ = (b2+c2−a2)(a2+b2−c2)
16s(s−a)(s−b)(s−c) = b4− (c2− a2)2 16s(s−a)(s−b)(s−c), y=△y
△ = (b2+ c2− a2)(c2+ a2− b2)
16s(s − a)(s − b)(s − c) = c4− (a2− b2)2 16s(s − a)(s − b)(s − c),
⇒−⇀
AH = b4− (c2− a2)2 16s(s − a)(s − b)(s − c)
−⇀AB+ c4− (a2− b2)2 16s(s − a)(s − b)(s − c)
−⇀AC
令 X 為空間中的任意一點, 且 −⇀
AH = x−⇀
AB + y−⇀
AC,
∴ −−⇀
XH−−−⇀
XA = x(−−⇀
XB −−−⇀
XA) + y(−−⇀
XC −−−⇀
XA)
⇒−−⇀
XH= (1 − x − y)−−⇀
XA + x−−⇀
XB + y−−⇀
XC
= a4− (b2− c2)2 16s(s − a)(s − b)(s − c)
−−⇀
XA+ b4− (c2− a2)2 16s(s − a)(s − b)(s − c)
−−⇀
XB
+ c4 − (a2− b2)2 16s(s − a)(s − b)(s − c)
−−⇀
XC 且 a△ABC =ps(s − a)(s − b)(s − c) 則−−⇀
XH = a4− (b2− c2)2 16(a△ABC)2
−−⇀
XA +b4− (c2− a2)2 16(a△ABC)2
−−⇀
XB +c4− (a2− b2)2 16(a△ABC)2
−−⇀
XC 。
4. 外心: −−⇀
XO = a2(b2+ c2 − a2) 16(a△ABC)2
−−⇀
XA +b2(c2+ a2− b2) 16(a△ABC)2
−−⇀
XB +c2(a2+ b2− c2) 16(a△ABC)2
−−⇀
XC 。
解法: 設 −⇀
AO= x−⇀
AB+ y−⇀
AC
−⇀AB·−⇀
AO = x ·
−⇀AB
2+ y ·−⇀
AB·−⇀
AC
−⇀AC·−⇀
AO = x ·−⇀
AC ·−⇀
AB+ y ·
−⇀AC
2, (外心性質: −⇀
AB·−⇀
AO = 1 2
−⇀AB
2)
⇒
c2
2 = c2x+b2+ c2− a2
2 y
b2
2 = b2+ c2− a2
2 x+ b2y (1) 若 b2+ c2− a2 = 0, 則 x = 1
2, y = 1
2, (仿垂心的討論)
⇒−⇀
AO= 1 2
−⇀AB +1 2
−⇀AC, O 為 BC 的中點。(直角三角形的外心在斜邊中點) (2) 若 b2+ c2− a2 6= 0
⇒
1 = 2x +b2+ c2− a2 c2 y 1 = b2+ c2− a2
b2 x+ 2y
⇒ 利用克拉瑪公式求解 x, y
△ =
2 b2+ c2 − a2 c2 b2+ c2− a2
b2 2
= 4 −b2+ c2− a2 bc
2
=[(b + c)2− a2][a2− (b − c)2] b2c2
=(b + c + a)(b + c − a)(a − b + c)(a + b − c)
b2c2 ,
(令 s =a+ b + c
2 , 則 −a + b + c
2 = s−a, a− b + c
2 = s−b, a+ b − c
2 = s−c)
=16s(s − a)(s − b)(s − c) b2c2 ,
△x =
1 b2+ c2− a2 c2
1 2
=c2+a2−b2
c2 , △y=
2 1
b2+c2−a2 b2 1
=a2+b2−c2 b2 ,
∵△ 6= 0, ∴ (x, y) 有唯一解
⇒ x = △x
△ = b2(c2+ a2− b2)
16s(s−a)(s−b)(s−c), y= △y
△ = c2(a2+ b2− c2) 16s(s−a)(s−b)(s−c)
⇒−⇀
AO= b2(a2+ c2− b2) 16s(s − a)(s − b)(s − c)
−⇀AB+ c2(a2+ b2− c2) 16s(s − a)(s − b)(s − c)
−⇀AC,
令 X 為空間中的任意一點, 且 −⇀
AO= x−⇀
AB+ y−⇀
AC,
∴ −−⇀
XO −−−⇀
XA = x(−−⇀
XB −−−⇀
XA) + y(−−⇀
XC −−−⇀
XA)
⇒−−⇀
XO = (1 − x − y)−−⇀
XA + x−−⇀
XB + y−−⇀
XC
= a2(b2+ c2− a2) 16s(s − a)(s − b)(s − c)
−−⇀
XA+ b2(c2+ a2− b2) 16s(s − a)(s − b)(s − c)
−−⇀
XB
+ c2(a2+ b2− c2) 16s(s − a)(s − b)(s − c)
−−⇀
XC 且 a△ABC =ps(s − a)(s − b)(s − c) 則−−⇀
XO = a2(b2+ c2− a2) 16(a△ABC)2
−−⇀
XA +b2(c2+ a2− b2) 16(a△ABC)2
−−⇀
XB +c2(a2+ b2− c2) 16(a△ABC)2
−−⇀
XC (二) 公式 2:
已知 A, B, C, P 四點共平面, l−⇀
P A+ m−⇀
P B+ n−⇀
P C =⇀ 0 , 則 a△P AB : a△P BC : a△P CA = |n| : |l| : |m|
證明: (1) P 在 △ABC 的內部, 則 l, m, n > 0, (l, m, n < 0 亦同), 如右圖
取−−⇀
P A′ = l−⇀
P A,−−⇀
P B′ = m−⇀
P B, −−⇀
P C′ = n−⇀
P C
∵l−⇀
P A+ m−⇀
P B+ n−⇀
P C =⇀ 0 ,
∴−−⇀
P A′ +−−⇀
P B′+−−⇀
P C′ =⇀
0 , P 為 △A′B′C′ 的重心。
⇒ a△P A′B′ = a△P B′C′ = a△P C′A′ = 1
3a△A′B′C′。 又 a△P AB
a△P A′B′ =
1 2|−⇀
P A| · |−⇀
P B| · sin θ
1 2|−−⇀
P A′| · |−−⇀
P B′| · sin θ
= 1
l· m, (∠AP B = θ)
⇒ a△P AB = 1
l· ma△P A′B′, 同理可得 a△P BC = 1
m· na△P B′C′, a△P CA = 1
n· la△P C′A′。
⇒ a△P AB : a△P BC : a△P CA = n : l : m (2) P 在 △ABC 的外部, 則 l < 0, m, n > 0 (l > 0, m, n < 0 亦同), 如右圖
取−−⇀
P A′ = −−⇀
P A, ⇒ P 在 △A′BC 的內部, 且 ∵ (−l)−−⇀
P A′ + m−⇀
P B+ n−⇀
P C =⇀ 0 ,
∴a△P A′B : a△P BC : a△P CA′ = n : (−l) : m。
a△P AB = 1 2|−⇀
P A| · |−⇀
P B| · sin θ = 1 2|−−⇀
P A′| · |−⇀
P B| · sin(π − θ) = a△P A′B, 同理可得 a△P AC = a△P A′C。
由 (1)、 (2) 得證公式 2。
(三) 公式 3: 三角形四心與三頂點連線所成三角形之面積比 已知 △ABC 的重心 G, 內心 I, 垂心 H 及外心 O, 則 (1) a△ABG : a△BCG : a△CAG = 1 : 1 : 1。
(2) a△ABI : a△BCI : a△CAI = c : a : b。
(3) a△ABH : a△BCH : a△CAH = c4−(a2−b2)2 : a4−(b2−c2)2 : b4−(c2−a2)2。 (4) a△ABO : a△BCO : a△CAO = c2(a2+b2−c2) : a2(b2+c2−a2) : b2(c2+a2−b2)。
證明:
取 X = G, I, O, H, 由公式 1 與公式 2 即可得證。
三、 後語
謝謝學長伍榮輝老師的校稿與鼓勵。
—本文作者任教高雄市市立新莊高中—